Halloween party ideas 2015
Showing posts with label Sermon. Show all posts

By: Pi. Hringchawngsung
 
“Pathien In in ni le Pathien Thlarau nangniah a um ti inhriet naw am a ni? Tukhawmin Pathien In chu a sukkhawlo chun Pathienin ama chu sukkhawlo vêng a tih, Pathien In chu a thienghlim si a, chu In chu nangni in nih” (1Korinth 3:16,17).
 
 
 
ZIEKNA SAN
 
Kum 2007 September thla a zanrila trawngtraina ka nei lai chun ‘inruithei thilthaw a thrat naw zie le suol a ni zie’ thu in ka lungrilah hung dêng nal el a, mak khawm ka ti a. Chu thu lei chun zân thum vêl in thei lovin khumah kan let kan let a; inruithei thil thawhai chunga chun ka lungril a sip ta êm êm a. Trawngtraina chu ka nei zawm pei a. Kei inruithei thil chung chânga mâwl tak ka ni leiin hrilhai khawm ka ti hle el a. Inruithei thil thawhai thlarau invawina khawm ka lo nei ve ngai bawk si nawh. Lalpa kuoma chun, “Lalpa inruithei thaw a thratnaw zie le suol a ni zie chu thuhriltu le Bible inchuktirtu tam takin an hril zing zing an nâwm, a sim ding chun sim el an tih, ka hril ve kher khawm a ngai chuong nawh ie… kei chu hi thu puong ding hin tlinna iengkhawm ka nei nawh,” tiin ka trawngtrai a. Hi thu puong naw dân ding le hnawl dan ding  ngot chu ka ngaituo a, puong lang ngam lovin sawttak ka riel nghe nghe a. Nisienlakhawm, puongsuok dinga mawphurna Pathienin a mi pek ni a ka hriet leiin thiem naw tak pumin, trawngtraina leh lekha ziek a sem suok dingin ka hung buotsai a nih.
 
                                               
PATHIEN ‘IN’ I NI AM?
 
“Pathien In in ni le Pathien Thlarau nangniah a um ti inhriet naw am a ni? Tukhawmin Pathien In chu a sukkhawlo chun Pathienin ama chu sukkhawlo vêng a tih, Pathien In chu a thienghlim si a, chu In chu nangni in nih” (1Korinth 3:16,17).
 
Ringtu chu, Thlarau thienghlim In, Pathien Thlarau chêngna In thienghlim a nih, ti Bible in chieng deu elin a mi hril a. Nangteh tu chêngna In am i ni a? Krista sandamna i chang tah a, Pathien nau ni a inhrietchieng a ni chun, Pathien Thlarau thienghlim chêngna ‘In’, In thienghlim i ni zing a nih. I ta i ni tah naw a, mana inchawk i ni tah a nih.
 
Chuleiin, ringtuhai chu Pathien lawm tlâka um ding le hringnun thienghlima um dingin Pathienin a mi phût a, kawng iengkimah a ditzawng hai thaw le thrafamkim lampui chu hraw dingin a mi phût bawk a nih. Chun ringtu chun a hringnun le a taksa chu inthawina hring le Pathien rawngbawlna tlâk ni ngei dinga inhlân dingin a ngên bawk a nih (Rom 12:1). Ringtu chu Thlaraua um a ni ta leiin khawvelin a lâwm zâwng tisa ditzâwng hai le inkei hnawk chu a rem ta naw a nih.
 
Amiruokchu, ‘tukhawmin Thlarau thienghlim In chu a suk khawlo chun Pathien in ama chu sukkhawlo vêng a tih’ ti hi a nih. Pathien In sukkhawlo tu chu a theida hle a ni ti chieng takin ei hang hriet thei a nih.
 
Pathien Thlarau chêngna tlâkin ei um am le? Pathien Thlarau chengna lo nita a khawvel lawmna le hlimna nun khawhlona suol chênna um hlaktu ei lo ni chun Pathien In sukkhawlo tu ei ni ang bawkin, Pathien ngaiah hmunhnawk peihawnna hmun tirdakumtak ang chu ni ngei ei tih. Chuong ani chun Pathien thlarau thienghlim chu eini ah chêng harsa a ti ngei ding a ni ti chu an lang a nih. Chu nun sukfaina ding chun Pathienin ieng ang kawng zawngin am, iengtik hun am a nauhai chungah a hung thaw ding ti ei hriet si naw a.
 
Pathien chu zaidam le ngilnei a ni leiin ei suolhai chu mi ngaidam nawk el a tih tiin a ditnaw zawng thil hai chu vawi iengzât am ei thaw ding a na?  Annawleh   “...Lunginsietna chu a pung nawk zuolna dingin suolah ei um zing ding am ani? Teu love! Eini suol tienga thi ta hnunghai ieng tin am suolah la hring zing thei ei ta?” (Rom 6:1,2).  Amiruokchu, suolah ei lo hring zing hlak ani chun ei chungah Pathien lungsenna mei nikhat chu a la chawk ngei ding a nih ti chu an lang a nih. Pathien lunginsietna le a zangaina chun vawitam tak ei suolhai chu mi ngaidam nuomin mi lo ngaidam hlak sienkhawm, suola ei um zing zing ding chu a dit naw a. Suol tienga thi tah hai suola ei hring zing ding chu a remti naw tawp a nih.
 
Isu Jerusalem temple inhuonna sung tuollai a tangka thlengtu hai thrung le sebâwng hai, berâm hai, pârva zawrtu hai an chawtu hai chenin temple inhuonna sung tuol a chun a hnawtdawk a, tangka thlengtu hai tangka chu a bunthlâk a, an dâwkân hai chu a nam thlûk pêk bawk a; chun pârva zawrtu hai kuoma chun, “hieng thilhai hi hitaka inthawk hin fepui ro, “Ka pa In sumdawngna in in siemnaw ro” tiin a hril a nih(Johan 2:14-16).
 
“Ka In chu trawngtraina in tîng an tih,” tiin ziek a ni a; nangni ruok chun suomhmanghai pûkah in siem lem ta a nih” (Matthai 21:13); ti le “Ka Pa In sumdawngna in in siemnaw ro” (Johan 2:16) tiin Isu chun a ti a nih. Isu’n temple tuollai a thil zawrtuhai le tangka thlengtuhai thilthaw chun Pathien biekna insunga Pathien rawngbâwltuhai le thiempuhai rawngbâwlna chu an la tâwkbuoi thei ngei ding a nih ti chu Isu’n ringna a nei ngei ning a tih, a lungsenna mei nasataka a chawkna chun inlauna nasatak a nei a nih ti chu ei hang hmu thei a nih. Isu’n hi temple hi trawngtraina in a hmang ding chauin a dit a, khawvel lawm zawng suolna le khawlona in a tawkbuoi an lau hle a nih.
 
Jerusalem a Temple chu khawvela hmingthang tak el, Rom mithiem lekhaziektuhai chen khawmin khawvel in po po laiah in danglam tak el, in chîte nisienlakhawm hmun thienghlim tak el chu Jerusalem temple hi a nih. A sûnga chun hmun thienghlimtak tia inbukin a um a, chutaka chun thiempu laltakin intlanna ni ropuia chun rawngbawlna a nei hlak a, chu hmuna chun thiempu laltak cho lutin rawng a bâwl hlak a nih tiin an hril a nih.
 
Ei lungril sung temple thienghlimna chu khawvel sum le pai rothila duâmnahai hin tawk buoi a ta Pathien inphatsan hlau ei tih ti chu inlau a um hle a nih. Mitam tak chu hi dûamna tawkbuoi le Peter anga Isu inphatsantu tamtak ei um ta hrim bawk. Duâmna chun khêl hrilna dâm, inkhingna dam, itsîkna dâm, insêlna dâm, in elrelna suol dâm hi a um nuom hlak si a. Pathien chun ringtu nuna um hlak, inhmangaituona, inlunginsietuona, zangaina, hlimna, ngilneina, thratna, ringumna, inremna, dawtheina le thuhnuoirawlna umhai chu sie ding le inhmang ding a phal naw a nih.
 
INRUITHEI THIL IN TAKSA A SUKHLIEM
 
Inruithei thil ei hang ti hin dân narânin hieng zû, drugs ti hai hi an nih ei ti nuom bik deu hlaka; an ni ngei bawk. Inruithei thil hrim hrim chu puotienga inthawka sungtienga lût puotienga râ thranaw insuoktir hai chu an nih. Hieng cigarettes, dumziel dang dang le tuibûr hâwp, khaini, zarda chi tum tum, dum hmuom, kuva fakhai hi chu inrui bur bur a um ve nawa ‘lei cho hmuoma um nêk chun ruol pâwlna a hang thaw ve zeu zeu khawm a poi chuong lêm ie’ ti a kam cherek fâk ang chau a ngaiin inruithei thilah khawm ngai lova hmang hlak mi tamtak ei um bawk a nih. Sienkhawm, hieng thilhai hi inrui thei thilah ei ngai a nih. Asanchu, inruithei thil tûr an pâi a, natna thranaw tak tak thina khawp tûr an pai seng a nih. Chuong chun hi inruithei thil intemhai châkna chu an thrang deu deu a, zawngsakna an hung nei a, suok angin an intâng phâ hlak a nih. Chuleiin taksa thawhla khawpa inrui le chîngin bân theilovin harsatna tawpkhawk an tlung pha hlak bawk a nih. Chu pha chun taksa ta dinga pawimaw êm êm fâk le dâwn thilhai châkna nêkin chu thilhai châkna chun a thruoi lem hlak.
 
Hi thilhai hin mihriem nun le taksa a siem thra naw a, tûr trium tak tak mihriem taksa suk chau theina thil an pai a, tri an um em em.  Hi lei hin mi tamtak in an hringna an chân pha tah a nih.
 
Damlai ni popo trawngtrai bân thei lo khawp hiela trawngtrai inrui mi tu am ei um ta a, ei la hmu nawh. Suok hnuoiah a pu in suok thu thuin a kûn hlak ti ei la hmu bawk nawh. Sienkhawm inrui thei thil chîngtuhai ruok chu an damsung ni popo chu inruithei thilhai suok ah an intâng hlak a, chuongchun hi inruithei thilhai suoka intang hi mî a nuoi telin an um ta bawk a nih. Chuleiin, hi châkna suoka intâng hai chu Pathien thrangpuina chau naw chun an hnêbân thei ta ngai naw a nih. Suk vara umtahai le thlarau mi deu hai chun hi inruithei thaw hi suol a nih ti an pawm chienga chuong chun hi suolna a inthawk hin Pathien thrangpuina lei chauin an inkieng thei hlak a nih.
 
CIGARETTES HÂWP A THRATNAW ZIE
 
Cigarettes a inthawka sietna Robert S Fries in a hrildân chun, Cigarettes hi a hâwptuhai chun zawngsakna an nei ta leiin an tâwpsan el thei ngai naw a; lungphu natna, inkhul, hnukna, thahrui natna, phingpui natna dâm an hung nei hlak. Chun, a khû hnâr tieng an hiplut pha lem chun an chuopah a lut a, an thisen zâm sung po po chu minute thum peiin a fangsuok hlak. Chuleiin an blood pressure tieng a tawk buoi a, inthuok harsatna dam an nei tir hlak. A khu hin tûr (poison) 19 a pai a, hi tûr hin a suksiet ta hai chu awlsam taka sukdam thei a ni ngai nawh. Hi dum khu hip lut tu chun a thisen ah tûr trium tak a thun lut a nih. Taksa ta dinga trium tak, dam te te a mani inthatna (slow suicide) tûr chu a nih ti chu chieng deu elin a hril a nih.
 
Dr. Hutchinson khawmin a hrila, cigarette hawptuhai chun an hawp pha leh an hnuk a suk thak a an inkhul hlak, thahrui natna, phingpui inpânna, thuok suk chauna, fâk inhnik nawna le lungphu chauna tieng an nei hlak a, dam khawm an suk rinum tir pha a, an hringnun khawm a suktawi thei pha hlak a nih tiin a hril bawk a nih.
 
Doctor tamtak hrildân hrietnaa chun, dumziel hâwp, tuibûr hâwp le dum bêla hâwptu threnkhat chu, an lei, an bau le an hnuk cancer dâm a um nuom hlak. Naupang inthrang lien lai hai khawm, hi thil hi an chîng chun an taksa nasatakin a suksiet a, an thluok tieng chen khawm a sukbuoi phâ thei hiel hlak, tiin.
 
Pathien rawngbawltu threnkhatin ka dumziel hawp, ka dum hmuom amani le ka kuva fakhai hin ka rawngbawlna hi a mi chawkbuoi hle in ka hriet a, ka bân chun Pathienin mi lâwm ngei a tih ti chu an hriet a bânsantu tam tak khawm an um ta hrim a nih. Sienkhawm chuong lai zing chun Pathien ringtu nita si threnkhat chun Pathien ta dinga sumhai pêk nêkin cigarettes a rawhmang amani le  kuva inchawkna a hmang lem mi tam tak ei la um zing. Dum in taksa a suksiet ang bawka taksa suksietu thil dang inrui thei thilhai khawm ei lo thaw hlak a ni chun Thlarau thienghlim In dinga siemtu chu a suk lungngai ngei ding a nih ti chu an lang fel a nih.
Chuongchun i dumziel hawp le i hmuom haia chun inruina i nei naw a, mi chungah thilsuol khawm i va thaw naw a, nunchang mawinaw takin i lo va um kher naw khawm a ni el thei, chun i ngaituona le i thlarau hringna khawm a lo sukbuoi kher naw khawm a ni el thei. Sienkhawm, ei zuk hril ta angin hi thilhai hi taksa suksietu, sukhmelhemtu, damte te a thina a mi thruoilut hlaktu tûr trium tak an nih ti ei hriet tah. “Chuongchun tûkhawm  thilthra thaw ding ti hre si a thaw naw chu a ta dingin suol a nih” (Jakob 4:17).
 
Pathien sandamna i chang ta a, Pathien nau nina i changta a ni chun, i taksa chu thlarau thienghlim chêngna ‘In’ a ni ta leiin inzâ ngei ding a nih. I taksa suksietna thil i thaw a ni chun, Pathien theida zâwng thil i thaw a ni ti chu chieng tak elin an lang a nih. Chuongchun “Thil suksuoltu chu Diebol a suok a nih; Diebol chun a tîra inthawkin thil a suksuol si a. Pathien naupa hung inlangna san tak chu Diebol sinthawhai a sukbohmang theina dingin a nih” (1 Johan 3:8).
Chuongchun mî tukhawmin Pathien rawngbawlna dinga a taksa inhlânnuomna tak tak a nei chun a dum hâwp le a dum hmuom chîngna chu an khawkpui zie hung hmûng a ta, a rawngbâwlna le Thlarau thienghlim amaa um chu a suk buoi zing zing hlak a nih ti hung hrie suok ngei a tih. Korinth thawnkhatna 6:19,20 a chun, “Anleh in taksa chu in sunga um Pathien kuoma inthawka in hmu, Thlarau thienghlim In a nih ti in hriet naw am a ni? Mani ta khawm in nita naw a; mana inchawk in nita in sawnnaw; chuleiin in taksa a chun Pathien chawimawi ro” tiin tirko Paula chun a hril. Thlarau thienghlim In lo ni tah ringtu chu Isu thisena inchawk tasa a ni leiin Pathien chawimawi ding le a ditzawnga inhmang ngei dinga inhriettir a nih. Ringtu chu thlarau thienghlim thil thawtheina leh hringna a nei pha chun a nun a chun puo tiengah a ra chu hmu theiin an lang ngei hlak.
 
Pathienin khawvela thil a siemhai popo laia achunghnung tak, Ama angpuia a siem, a ditzawng le thra a ti ang taka a siem chu mihriem hi a nih. Thil dang le kawng danga hai Pathien suklâwm hlaktu ei ni lai zingin hi taksa suksietna thil hi ei lo thaw hlak a ni chun einiah Pathien lawmna chu a la famkim naw rawp ding a nih ti chu an lang a nih.
 
 
ZÛ DAWN A THRATNAW ZIE
 
Zû hmuna hlim hai le Zûruia umhai chun Pathien ditzawng lampui hraw tieng nekin Setan lampui hrawna tieng an pan deu zie hlak ti i sui ve ta hlak am? Thuvar 20:1 ah Lal Solomon chun, “Zû hin huoina tehlem a siema, rak zû hin insuolna a siem. Chun tukhawm zû rui chu a var naw a nih.” Zû  dâwntu hai chun Zû hmun hlimnaa um le Zû inruia um an chîng rawp hlak.
 Zû inruia inthawkin suolna tamtak an sienga chêtsuolna mi tamtakin an nei rawp hlak bawk. A chîngtuhai nungchanga inthawkin suolna hung inlang hai ei hmu a, inthimna thilthawhai hur le indithmangna dam, tuol thatna dam, insuolna dam, inrukna dam, chapona dam, ikthikna dam, le khel hrilna dam hi. Chun sungkuo inthuruol nawna, nau hai ta dinga nû le pâ thu awinawna le inzâ nawna dâm a um a, chun miin motor a khal pha zû a dâwn chun zû rui leia motor accident in, mi thi, hliem, kut bawng, ke bawng, mitdel, kebai, ha bo, nitin thutharah (daily news) ei hmu hlak. Chuleiin ‘Do not drink and drive’ (motor i khal pha zû dawn naw raw) ti lampuiah mi popo tiem dinga târ a nih. Zû tûr leia natna a thî khawm an um zing a; mi a nuoi têlin thina chang an um pha ta bawk. Threnkhat chu insung tlâk balna tieng dâmin a zui nawk nghâl. Chuongchun zû tûra inthawkin thilsuol tam tak a suok ti ei hriet a nih.
 
Kaldai lal, Belsazzar chun a nuhmeihai, a thaikêmhai le a rama thruoitu lien sângkhat hai ta dinga ruoi ropuitak a thre ni chun a pa Nebukanezzar in Jerusalem temple a, Lalpa In a rângkachak le tangkaruo bûr le bêl a siehai chu inlak tirin chuonghai a chun uoin an dâwn a. Uoin chu an hang dâwn chun rângkachak dâm, tangkâ dâm, dârsen dâm, thir dâm, thing dâm, lung dâm pathien khaw hmu theilo le khaw hretheilo le hrietna neilo hai chu an inpâk a. Chuleiin chu darkar la la chun lal in bang nalvâr a inthawk chun lalin mihriem kutpârhai hung suok chu a hmu a, chutaka inthawk chun a kâwngru insuktuoknahai chu a hung inthawt a, a khûp le a khûp hai chu an vuoktuo ta a. Chun chu kutpara lekha hung inzieka chun MENE, MENE, TEKEL UPHARSIN chu umzie chu: Pathienin i rorelna ni chu a tiem zo tah, bûknahai a bûkin i um a i tling zo ta naw a nih. Chuong chun i ram chu Media le Persia hai kuomah pêk a ni tah, tiin Daniel chun fel deuin a hrilfie pek a. Chu zân lala chun Kaldâi lal Belsazzar chu thatin a um ta a nih (Daniel 5:1-6, 23-30). Jerusalem temple a bûr le bêl thienghlimhai uoin dawnna an hmang chu Pathienin a theida hle a ni ti chu an lang a nih. Hi taka hin insukhlimna indiknaw, Pathien theida zâwng thil an thaw ngei a ning a tih. Lalin a hringna a chân pha hiel na a hin.
 
Ringtu taksa chu bêl thienghlim, Pathienin a rama rawngbawltu dinga hmang a nuomhai chu an nih. Zûhai dâwna inrui le zû hmun hlimnaa khawvel nun hlimna chêna um dingin Pathienin a phal dêr naw a nih. Chuleiin chuong ang hringnun a dâm ei lo um pal a ni chun Pathien kuomah kirin ngaidam inhnîng ei tiu! Pathien lungsenna chu tu dang ruol a ni nawh.
 
Tirko Paula’n, “Chun uoin inruiin um naw ro, chutaka chun insûm nawna a um si a, Thlarauah sipin um lem ro” tiin a lo hril (Ephesi 5:18).
 
William Barclay chun, trumkhat chu A C Welch in thu a hrilna ah ‘Thlaraua sipin um lem ro’ ti thu hi hmangin thu a hril a, ‘mihriem chu thil iengamani bêka suksipin a um hlak’. Chuongchun Pathien ringnawtuhai chun zû le khawvel ropuina thilhai a sukkhawpa an um phâ chun an hlimin an lâwm hlak a, sienkhawm Pathien ringtuhai ruok chu Thlaraua sipa an um phâ leh an hlimin an lâwm hlak. Chuleiin zû le khawvel ropuina thilhaia insuk khawpna le insukhlimna chu Setan inlalna ram lampui a nih tiin a hril bawk a nih.
 
DAMDAWI (DRUGS) INRUI THRATNAW ZIE
 
Damdawi inrui chi hi inrui thei thil ieng dang nêk khawmin a tûr a hrât lem tia hril a ni hlak. Damdawi chu dânnarânin taksa damna dinga hmang a ni a, mitinin ei damnaw pha chun damdawi hi ei inhnêmna tak a ni hlak, doctor in trûl le mamaw a ti anga a mi pêk damdawi chu ei fâka, ei dâwna, ei taksa a ei inkâplut a ni chun ei dampui ngei hlak. Amiruokchu doctor in trûl a ti leia pêk khawm ni lo damdawi inrui chi fâ le dâwn, inkâplut le hîplût mi tam tak ei um, chu chun taksa le lungril nasatakin a suksiet hlaka, a hun naw taka hringna chân mi tamtak ei um ta hiel a nih.
 
Damlai hringnun harsatna, rinumna, beidawngna le lungawinawnahai chu hun tawite bêk theinghilna dingin damdawi annawleh zû ei inrui hlak maw? Chu thil inruina chu a bo pha leh  lungril sawlna beidawngna chun a hung bawzui nawk nghal hlak si. Chu chau chu nilovin mi tamtak chu Pathien thu phawa hmang khawm ei pawisa ta bawk nawh. Chu ngei chu a nih Pathienin a theidâ zâwng tak chu. Damlai hringnuna inhawi tina le lungril zâng nei nuomna chu setanin hmangruoa hmangin nasatakin mihriem lungrilah sin a thaw hlak. Harsatna le beidawngna hun chu tawite bêk theinghil a ni theina dingin zû le damdawi inruia ei um hlak hi setan dit dân le lâwm zâwngtak a nih. Chuleiin damdawi le zû inruihai inhawitina le lungril sukzângna chu Pathien Thlarau a inthawk ni lovin Setan a inthawk lieu lieu a nih. Hieng lai zing hin ringtuhai chen khawm hi suolna hi thaw dingin Setanin a thlêm a, chuleiin hi suolna hringnuna inhlieu ringtu mi tam tak ei um ve ta a nih.
 
Ei damsung hun tawite a hin a kâr châng chun lungngâina hlimruom dung ei hraw châng um a ta, a kârchâng chun suorsietna hmuna ei um châng dâm um a ta, ei tuor ding hrima Pathienin a ruot a nih.  Zû le damdawi inruiin damlai ni rinumnahai chu mi hnem thei ngai naw ni, Krista Isu chau hi a nih thlamuongna famkim le mi hnem tu indiktakn chu. Chuleiin mi tamtakin Krista Isua hlimna le lawmna an zawnga an hmu pha chun, an lungril a sukzângin an hlim a an thla a muong a khawvel hlimna, lawmna, hausakna le ropuina inhnarnahai chu an theinghil hlak. Chuleiin unau dittak, lungril zângna nei i nuom tak tak a ni chun Lal Isu kuom pan la ama’n lo pêng a ti che. Hi inrui thei thil thaw hi Setan inlalna ram lampui hrawtna a nih. Setan lampui chu a liena a hrawtu khawm mi tam tak an nih. Chu lampui chu hremhmun lampui chatuon hremna lampui chu a nih.
 
Ei ramah Chanchin Thra hrila a um tira inthawk Pathien thu hriltu tam takin inrui thei thil thaw hi a thratnaw zie le suol a ni zie tuchen hin an la khêk pui zing. Thlarau mi deu lem chun inrui thei
thil thawhai thlarau invawiin thuhrilna le trawngtraina iengkimah mitthli far zawi zawi khawpin hun an hmang hlak. Vawi tamtak thuhril ei ngaithlak ta hai ngaituo chun ei tulai Kristien sungkuo a hai dâm hin chu hi thil thawtu hi hmu in um ta hrim hrim naw awm tak. Sienkhawm
ei la pung deu deu.
 
“Chuleiin in taksa nuomzawng ang in zawmna dingin, in taksa thi thei a chun suolnain ro rêl naw raw se” in taksa pênghai khawm suol hmangruo dingin suol kuomah pe phal bok naw ro; nisienlakhawm mithi laia inthoka hung hring nawk angin Pathien kuomah inhlân unla, in taksa pênghai khom felna hmangruo dingin Pathien kuomah pe lem ta ro” tiin tirko Paula chun a lo hril a nih (Rom 6:12,13).
 
Pathien In i lo nita a, inrui thei thil hai leia sukkhawlo dâm i lo ni ta a ni chun, suol thaw ah inngai la, Pathien kuomah thupha chawiin ngaidam in hni rawh. Inthimna thil thawhai zû hmun hlimna le zû inruia umna chu suol tirdakum, Pathien theida zawng a nih ti hung hrie suokin Pathien hmaah i suolhai bunthlain simla, suol thupha chawina nei rawh (Rom 13:11-14). Chuong chun “Nangma mithmua chun var naw la, Lalpa chu tri la, ritlona chu maksan rawh. I taksa ta dingin hriselna ning a ta, I ruhai ta dingin damna ni bawk a tih” (Thuvarhai 3: 7,8). Chuong ang lawma taksa suksie theitu thil chu bânsan el rawh. Ringna chu thuawina a thrang chun hlawkna ropuitak a nih.
Tlangvâl Daniel chun lal bû fâk le lal uoin dâwn theina remchâng thratak a hmu lai khawm khan, lal ina uoin a dâwn chun Pathien ngaiah thienghlim lo tirdakum tak a ni ding a ti a hriet leiin lal bu le uoin chu kîl naw dân ding remchâng chu nasatakin a zawng a, lal in a bu fâk le uoin dâwn chun a hmêlput dânhai le a sa put dânhai khawm hrisêl hmêl taka lal hmaa a hung inlang ding nêk chun Pathien dit zawnga um lem chu a thlang ta lem a. Lal kuoma thlai chau fâ dinga a ngênna chu lalin a phal pêk ta anih. Chuong chun a ruolhai Sadrak (Hanania), Mesak (Misael) le Abednago (Azaria) hai le chun lal ina bû chu fa ta lovin thlai cho chu an fâk ta lem a. Sienkhawm ni sâwm hnunga chun tleirawl dang lal bu fatuhai popo nek chun an hmêlput dânhai chu a hung inlang thra ta lem a, an saput dân hai khawm hrisêltak hmel an hung put lem a. Chun Pathien in Daniel, Sadrak, Mesak le Abednago hai chu varna le thiemna popova bengvârna le hrietna a pek a; chun Daniel chun inlârna le manghai chung popo a chun hriet thiemna a nei ta a. Chuong chun lal hma ah an va ngîr a, lalin an dawn hai popo an dawn ta hrim hrim a chun a rama aisan thiemhai le mitvaidawi thiemhai popo neka a let sâwma var lem in anni chu a hmu ta a nih (Daniel 1:8-20). Chuong chun Daniel, Sadrak, Mesak le Abednago haiah ang bawka thlêmna chu fesan dân lampui zawnga ei tlân suoksan chun Pathienin taksa le thlarauah malsawmna tamtakin mi vur ngei a tih.
 
Ringtu nun a chun sungril tienga inthawkin puotieng a takin a hung inlang suok hlak a, nundân mawi, Krista Chanchin Thra le inmawina, thuawina, indikna, Pathien inzâna le tritna a um hlak. A lâwmna chu Lalpa dânah a um a, Pathien a hmangai leiin a ditzâwnga um le a ditzâwng thaw chu an hâwk zâwng tak a ni hlak. Nun thienghlim nawna, muolphona, Pathien dit naw zawng thaw chu a tri a, tlânsan dân lampui a zawng ngei hlak (Philip. 1:27).
 
Amiruokchu, Pathien tri lo le inzâna um lova tisa ditzawng PATHIEN dona ‘suol’ chu vawi tamtak ei lo pal tlang hlak a ni ruok chun, ringnaa chun ei um le umnaw mani in enfelin infieng ei tiu! (2 Korinth 13:5).
 
TISA NUN LE THLARAU NUN AN DANG
 
Chuong chun “Tisa dâna umhai chun tisa tieng thilhai an dit hlak; thlarau dâna umhai ruok chun thlarau tieng thilhai an dit hlak. Tisa tieng thil dit chu thina a ni si a; Thlarau tieng thil dit ruok chu hringna le lungmuongna a nih; Tisa ditzawng chu PATHIEN dona a ni si a. Chu chu Pathien dânah a um nghâl sinaw a, um khawm a um thei bawk nawh. Chuleiin tisaa umhai chun Pathien an suk lâwm thei nawh” (Rom 8:5-8). Tirko Paula chun, tisa nun le thlarau nun, ringtu nun le ringnawtu nun dânhai inang nawna lientak tak a mi hril a, Tisa ditzawng chu Pathien dona le thina chun, Thlarau tieng thil dit ruokchu hringna le lungmuongna a nih tiin. Tisa nuom zawng thina le thlarau nuom zawng hringnachu an thlau hle. Chuong chun Belial le Krista khawmin inremna an nei hrim hrim naw a, thlarau le tisa khawmin inremna an nei thei hrim hrim bawk nawh. Milem biekna in le Pathien biekna in khawmin inzawmna iengkhawm an nei nawh (2 korinth 6:15). Chuleiin thlaraua hringna chang tahai hringnun nuom zâwng le hringna la chang lo hai hringnun nuom zâwng chu an ang thei ngai naw a, an inrem thei ngai bawk nawh. Chuong ang bawkin inruithei thil thawhai le thaw nawtuhai nuom dân khawmin inremna an nei thei hrim hrim ngai bawk nawh.
 
Chuleiin unau, inrui thei thil thaw chu thilthra an naw a, tisa ditzawng, Pathien dona a ni ti chu chieng deuin i hriet ta a, i nauhai, i unauhai, i pasal, i nuhmei, i nu le pa le i ruolthrahai thaw ding khawma i dit ta naw chu suol a ni lei a nih ti i hrietfel ta a nih. Amiruokchu hi thil i thaw lai hin i ruol inpawl pui hai chen khawm inchûktir a, i ruolhai chun an ruol dang hai khawm an inchûktir sâwng pei ta a, thil thranaw thawtu cho nilovin thil thranaw inchûktirtu lientak, thina chî thêtu i lo nita a nih. A poi takzet el!
 
Tirko Paula chun Galati mihai kuomah, “Mani tisa tienga thêtu chun tisaa sietna chu sîk a tih; Thlarau tienga thêtu ruok chun Thlarauva chatuona hringna a sîk ding a nih” tiin a hril (Galati 6: 8).  Ei tû ang amani annawleh ei thê ang chu ei sîk ngei ding a ni chun fîmkhur ei tiu. Ei nauhai, ei unauhai, ei ruolhai, ei pasal, ei nuhmei, ei nu le pa hai kuomah chatuona thîna chî thê lovin chatuona hringna chî thêng ei tiu!
 
A mi hmangaitu Lalpa Isu Krista chu ei suolna hai leiin Krosslerah thisen kai neng nungin khaikangin a um, a lu a hlinglukhum le, a naka thisen hung luong suok chu nang le kei a suolna lei a nih. I lungrilin Krista Kross tieng hang inlênkîr la chu, i tisa châkna suol popo hai chu teplo el a nih ti hung hrie suokin, hmangaina leiin i siekieng vawng thei a nih. I suolhai i sima a, Isu hmaah thupha i chawi chun i chungah Lalpa chu lâwm a ta, taksa le thlarau ah malsawmna tamtakin vur ngei a ti che! Hnena petu Lalpa chu pan la, amân lo pêng a ti che!
 
Tiemtu ditak, thlarau thienghlim chêngna ‘In’ nia in hriet ta ani chun, Chanchin Thra infuina thu hrilhai pawm la, i thil suol chîng hai chu bânsan rawh, inrui le nun khaw phâma tirdakum taka hringnun i hmang lai hin Pathien tawtawrâwt hung inri sien, annawleh i hringna lâkhmangin hung um ta thut sien, Pathien hma ah ieng am hril i ta? Chu pha chun sim tâng ka tih ti lakhawm hun pêkin i um ta naw ding a ni si a. An hnu taluo nghak naw rawh.
 
Annawleh nang unau, Isu chu Lal le Sandamtu dingin i la pawm nawa, chuong ang thil thranaw inruithei thilhai thaw hlaktu i lo ni chun, inngaituo rawh Isu chu ni hni, ni thum hnungah A tawtawrawt ri leh lo hung thut ta sien annawleh i hringna lâkhmang hung ni ta thut sien,iem chang i ta? I chatuon hmun ding chu hremhmun meidîl ning a ta, Chanchin Thra hriltuhai hlak Krista kuomah châwl vawng tâng an ta, an râwlhai ngaithlâk ding hlak um ta naw ni a. Pathien chawibiekna hmun le hun hai hlak chu ieng anga hmang in am a um ta ding ti ei hriet si nawh. Trawngtrai pêktu ding che tukhawm um ta bawk naw nihai a, ringtu popo um ta bawk naw ni hai, chun tukhawm Krista Chanchin Thra hriltu ding che um ta bawk naw hai a, Thlarau thienghlim chanchin ei hril zing zing hlak hai hi um ta bawk naw ni. Chuleiin unau, an hnu hle hma hin Isu chu ring la ama chu pan vat rawh! I Lal le Sandamtu dingin pawm nghal rawh. Zingah tiin nghak naw rawh.
 
Tiemtuhai popo Pathienin malsawm raw se!
 
 
Ziektu: Pi Hringchawngsung hi Pastor Ngurthangvel, Tuisen, a naunu a ni a. Ama hi BBBC & Seminary ah Theological training kumhni a nei a, chu hnunga chun ‘Tortured for Christ’ New Delhi ah office assistant sin kum 7 lai thawin a um a. Tuhin an nupa in Bangalore ah Pathien rawngbawlna an nei. Ama hi BBBC & Seminary (Bangalore) a Professor sin thaw lai zing Dev Kumar nuhmei a nih.
 
Ama hin ‘Thlamuongna’ megazine New Delhi a a umlai a ziek ta a. Tuhin ‘Pathien In i ni am’ ti megazine hi Pathien inhriettirna ni ngeia a hriet leiin a buoitsai nawk a nih.

Ramthienhlim Varte, Shillong

Tarik Ni 7,April 30 AD a Kross lera Lal Isu khengbet a um chuh a thi tak tak a ni ti sipai haiin an enfie hnungin zantieng Dar 5:00pm  velin a ruong chu an lak thlak a, hun an tepter ta em leiin thawdan pangai khawma thaw hman lovin Joseph, Arimathai khuoa mi chun Bawrsap Pilat kuomah Isu ruong chu a hni in an lak thlak a, hmawsarum tak meuvin thuktheinawna damdawi a hungchawi Alawi le Mura an ti chau chu an nal sawk sawka puonzai in hmiin an tuom a, thlan lungker sunga an inzaltir ta a.


A thlan lungker sinna lung dawmsawn mei mei theilo khawpa rik ruong danghai sinna lungphek ang mei mei ni lo chun an sin  a, vengtuhai hmu ngeiin tha taka char de’n midanghai thawdan baka Rome sawrkar seal an tet khum a nih. A ruong vengtu dinga ruothai kha Juda sipai a thonawk ding inlau dawp dawp vawng an na, inrawitu ding chun Bawrsap Pilatin a mi ringzo tak Sipai za hotu Petronius a ruot ti a ni nghe nghe.Hienglai a Rome sipaihai inhremdan  chuh– Indona hmuna tlansie chu Sipai hotu lientak General in a kut ngeiin chemin a sathlum ding; Duty laia inlusu chu rawla namthlak ding ti a nih.Chuleiin hi zana thlan vengtuhai hi an inlusu hman chu ring a um nawh. An hotupa rawiin rawla namthlak chu an hmaa dawkan a ni tlat leiin.

Tarik Ni 9,April 30 AD (Pathienni) zingkar inhma deuvin Mari Magdalin le Mari dang chu Isu ruong zalna thlan chuh ti le inthin dawr dawr pumin an va en dawk dawk a, a hril ang ngei khan a lo tho tak tak a, a thonawk thu chuh  Vana inthawk Vantirko hung tumin an kuomah ‘Ti naw ro, Isu an hemde kha in zawng a ni ti ka hriet, hitaka hin  a um ta nawh, a hril ang ngeiin a tho nawk tah, a zalna hi hei en ta hman ro’ tiin. A tuomna puon chau chu an va hmu a nih. A thonawk thu an hriet phingleh an lawm taluo a, a thuoihruoi Jerusalema umhai le mi dang dang a lainatuhai kuomah an hril ta pei a. A thonawk thu chu Jerusalem khawpui sunga chau ni lovin Juda ram, Samari le  Galilee-a hai an thangsuok vawng nghal a nih. A thonawk naw sa thukhel hril ni ta hai sien chu thukhel chun nikhat khawm dai naw ni a, an chung khawm ava hei rik awm ngei de. Rome sipaihai le Juda mipui haiin Lal Isu an sawisak neka nasa lemin an thaw awm si a. Thlan vengtu sipai haiin kan inlusu kar a thuoihruoi haiin a ruong an lo hung inruk hmang an ti ngam hi a mak bek bek el chu a nih. Chuonga inlusu chu rawla namthlak ding an ni chu teh, an nam thlak ti ruokchu ei hmu si naw a, hotuhai le inthuruol vawng an ni ti a chieng. A reng rengin an inkar chun an rutu chuh a thuoihruoihai an nih ti iengtinam an hriet thei, an lo inruk suok lo ni reng sienla a ruong an siena chu iengtinam an zawngsuok naw ding .Chuleiin, a hrillawk ang ngeiin  mithi laia inthawk a tho nawk ta a nih.          
                                                                                     
Ka hei belsa met ei tih. Isu tuomna puon hi a tak tak hmu theiin Italy ram Turin khawpui Biekin pakhat a an la sie tha a, a hming Shroud of Turin  (Isu tuomna puon) an tih. Europe rama mithiem tam takin SHROUD OF TURIN RESEARCH PROJECT tiin a tak tak a ni am tak tak naw an suina a chun Isu tuomna puona hin mihriem thisen pawimaw tak tak hieng- Hemochromogen, Serum Albumen hai an hmusuok a; hi puon tuomna a hin thildang tamtak an lang a nih. An vuokna be an hmudan chun  hnungtieng nekin hmatieng a tam lem a, vuokna be hmun zakhat vel hmu a nih. Hruihruola vuoka hrem ding chun vawi sawmli bak vuok awilo a nih.

Chuongchun, a thuoihruoihai hlak arte a puiin a thisan ang elin an lo indar vawngta a, a thenkhat Galili dil tieng an nga manna hmuna dam an lo um ta. Amiruokchu, a damlaia hril angin a thonawk hnunga a thuoihruoihai inhmupui na dinga a lo ruotpek Galili ram hmun pakhat a chun thuoihruoi sawm le pakhat hai kuomah an lar a, thahnemngai taka a sinthaw (mission) sunzawm dingin a hril a, ‘Hnuoi le van thuneina popo ka kuomah pek a ni tah; Fe unla, hnamtin lai chanchintha hi hril un la, Pa le naupa le thlarau thienghlim hmingin baptis un la, thu ka pek po po cheu pawm dingin inchuktir ro. Chun, ngaita u, kei kumkhuo’n khawvel tawp chenin in kuomah um pei ka ti’ tiin.

Chun, a lo hrillawk ang ngeiin khawvela Ni 40 hmun hrang hranga inlarin a hun tiem a tlung phingleh a thuoihruoi mitlawmtehai chuh thuoiin Olive tlangah  an mit hmu ngeiin vana lak hmangin a um ta a nih.Van tienga Lal Isu thuoia a um a inthawk thlarau thienghlim hungtlung hma si ni 10 (sawm) sung  chun khawvel hi awptu bova um a nih an tih. Lal Isun thlarau thienghlim hungtlung ding lo nghak ro a ti ang khan, Pentikos ni (Isu thi a inthawk Ni sawmnga) a hungtlung chun Jerusalem pindan chunghnung taka chun thli angin thlarau thienghlim chu a hungtlung ta phut el a; an rengin thlarauvin an sip a, inthinna thlarau an chang a, tawng hrietlo hmangin an thilhril inhrepaw thei siin pathien thlarau thienghlim  chuh an chunga a fu ta a nih. Chuh, Juda Jerusalem a um haiin an hriet phingleh makti em emin mipui an hung pungkhawm a, ‘hienghai hih Galili ram mi an ni naw’m a ni, iengleia an piengpui tawngang ela tawng dang dang hmanghai hi inhrepaw thei am a ni ta leh’  tiin. Chutaka inthawk Krista chanchintha thilsiem tinreng kuoma puongsuok dinga hmangaina lungril put a, iengkim Krista hminga tuor huomin huoisenna thlarauvin a hei inthuom zet chun Krista hminga thi khawm an cho et et el a nih. Tirko Peter, Johan le thuoihruoi iemani zat hai chun huoisen takin Krista chanchintha chu an puongsuok ta pei a, thlarau thienghlim thilthawtheina neiin zeng, mitdel, kebai le dang danghai sukdam theina le thilmak thawtheina an chang bawk a “Insuol sim un la, Insuol ngaidamna dingin Krista hmingin Baptisma chang ro “ tiin Krista chanchintha chu an puongdar pei tah a nih.

Chuongang peiin, chawl hadam hman lovin an invak dara khawvel hmun hrang hrangah chanchintha puongdarin, an hringna Krista tading an inhlana- Andria chuh Russia ram a, Bartholomai le Simon chu Iran ram a, Philip chu Turkey ram a, Jakop Spain ram a, Hmangai Johan chu Asia Minor ram a, Marka chu Aigupta ram a, Mathai chu Ethiopia ram a, Peter chu Italy  ram a (“Ka Lalpa hemde anga hemde chu ka phu naw, a letling zawng mi hemde ro” tiin a hringna an hlan tah a nih), Thoma Didum chu India ram a, chuongangin Krista chanchintha chu vawisun chen hin puongdarin a um a; Chu ni missionary lungril ei ti chuh. Chuleiin 60 AD vela khan chuh khawvel hmun hrang hrangah hi chanchintha hi an dar suok nghal reng a, khawvel sakhuo laia pawimaw tak Kristien sakhuo (Sakhuonaa Krista hnungzuitu) chu a hungni nghal reng a nih. Krista hi tho naw nisienla hieng po po hi a tlungthei naw ding a nih. Chuleiin:

                 Thlana inthawk a tho nawk ta, Sandamtu Laltak chuh; 
                 Thlan thima inthawk hungsuokin, Khawvel suol le thina a hne zo ta.
                 A tho nawk ta, Inpak ro, sandamtu a tho nawk ta. 

tiin hla’n ei sak dep dep thei ta a nih. Pathienni (Sunday) kuhi Krista thonawkni a ni leia khawvel pumin ei inser, Hindu kulmutna hmun India ram tak ngiel a khawm hril buoi um der lovin sawrkar sin le thil dang danghai chawl sanin ei inser bawk a ni hi.

            Chu chanchintha chu mingohai zarin ei ni lai a hungtlung ve a, ei lawm hle. Taksa le thlarauva malsawmna tam tak dawngin ei pi le puhai khawsakna ngaituo chun vawisun hin chu changkang tak ei ni tah. Chuleiin, eini khawm missionary lungril putin Lal rawngbawl ei tiu.  Missionary lungril indik tak nei hai chuh  pawlah an buoi ngai nawh a, Lal Krista a thonawk anga ropui takin ei la tho ve ding a nih ti an hriet chieng tlat leiin Kohran rawngbawl lovin Lal Krista rawng an bawl a, malsawmna tam tak an dawng hlak. Tho nawk nauhai ei ni si a. 

Lalhuolhim F. Tusing, Saikot

“Bukna an hang siem a, 
Zion kulpui sungah; Tling lovin an ngai hram hram,
Ro felin an rel nuom nawh, 
Ei Lalpa chunga hin”
Rev. Thangngur

Judahai rorelna khawl insangtak chu Sanhedrin ti a ni a. Hi thumal umzie hi ngaidan inthieng tamtak hril theiin um sienkhawm chuong ngaidanhai hrillang chu ei thil tumtak an naw leiin a tawi zawngin hieng hin hang hril lem ei tih. Sanhedrin ti hi Greek tawnga inthawka laksuok, chu umzie chu “dan-le-dun kengkaw dinga inthung khawm” ti a nih.

Sanhedrin ti thumal hi Thuthlung Hlui huna khan inlang naw de sienkhawm Judahai Dan Bu Talmud le Thuthlung Thara hai hmun tamtaka hmu dingin a um. Ei hril ta angin hi pawl hin Judahai dan-le-dun kengkawna thuah hmun pawimawtak a hluoin; khawtlang le sawrkar thil inrelbawlna el khelah sakhuona thil chena ding khawma thutlukna siemtu chu Sanhedrin hi a nih.

Hi pawl in keithuoi dan tlangpui a chun—thiempu laltak chu President niin, member 71 um an ta; chutaka member ding chun thiempuhai, Pharisaihai le Lekhaziektuhai an ni ding a nih (Sanhedrin 1:6). Anni hin indiktakin ro rel an ta, Judahai chunga thubuoi le hlabuoi um hrim hrim chu hi rorelna khawlpui Sanhedrin hin a ngaituo hlak ding a nih.

Ei Lalpa Isu Krista Ro Rel Peka a Um Dan:

1.     Sanhedrin dan a chun zanah ro an rel ding an nawh, zanah inman khawm phal ani bawk nawh (Sanhedrin 4:1; Mishna 7). Ei Lalpa Isu Krista man dinga an inthawk tum ruok khan chu “khawnvarhai le meiserhai” chawiin an dan nei lai zing khawm pawisa zo lovin zanah an inthawk ani kha (Jn. 18: 3; Matt. 27:1; Jn. 19:14; Mk. 14:72). Isu man dinga zana an inthawk dawkna le zana ro anrel khan dan hre lo le thiem lo an ni nawh; dan tienga chun mithiem filawr ngat an nih. Juda roreltuhai chun ei Lalpa Isu Krista chungah rorelna indik an pek nuom nawh. Ei Lalpa ta ding chun zanmu intuo ngaina reng a um ta nawh, chu zan ngei chu a ta dingin zan lungngai thlak an chang ta lem a nih.

2.     Judahai dan a chun “heka um pa chu an hekna hmufie a ni hmakhat chu mi indik a ngai a nih” (Fimate, Thina Rapthlak, 8). Chanchintha Johan ziek chun hieng hin a lo hril a, “Chun ama chu an sukhlum theina dingin thiempu lalhai, upahai le roreltuhai po po chun Isu khela hekna an zawnga. Nisienlakhawm an hmu si nawh…” (Matt. 26:59-60). Sanhedrin rorelna hin Isu chunga thina khawp hekna an hmu nawh ti chu hmai ruol lovin hmu theiin a um. Hieng anga hekna indik lo le thiemnaw inchangtirna khawp tling lo hekna hi Juda dan chun a phal nawh (S. Mendelsohn, The Criminal Jurisprudence of the Ancient Hebrews, 274). Juda roreltuhaiin Isu thiem nawna an hmu nawh, sienkhawm indiknaw taka rorelna tawp zai an rel chuong nawh. Ro fel le indik nekin hretu tehlem an insiem ta lem a. Judahai Rabbanic dan a chun “I chipuihai lai khelthu hrilin in vak vel ruoi ding an nawh; I tuolbawm hringna thuah a ni naw zawngin I thang ding an nawh” (Lev. 18:16) ti hretu chu anni ngei hi an ni si a.


3.     Judahai dan a chun hrepuitu/hektu pahni neka tlawm lo an um ngei ding a nih. Hi thu hi Mosie dan ei en chun chiengtakin an lang, “Hretu pahni amanih, pathum amanih bauva inthawka thi tlak chu sukhlum ding a nih, hretu pakhat cho bauva inthawk chun sukhlum ding an nawh” (Deut. 17: 6). Chun, chuong mi pahni hrepuitu/hektuhai chu an thu a bula inthawk a tawp chenin an hmu‟n an ang ngei ding a nih. Chuongang chu an um naw chun hekna hi rorelna khawlpuiah bawzui tlakah ngai a ni ngai nawh. Rorelna hi fimkhur le indik taka kengkaw hi an tum tlat hlak a nih. Isu chunga an rorelna a ruok hin chu a thina ding khawp hekna an hmu nawh. Chuongsa khawm chun, “an sukhlum theina dingin thiempu lalhai le roreltuhai po po chun ama hekna an zawnga, an hmu si naw a” (Mk. 14:55). A tawpah “hretu tehlem mi pahni an hung suok a—“hi mipa hin „hi temple kuta bawl hi thiek ka ta, ni thum sungin a dang, kuta bawl lo, bawl ka tih,‟ a ti an ta. Nisienlakhawm chuong khawm chun an
hekna chu anmil thei chuong nawh” (Mk. 14: 58-59; Matt. 26:60). Isu Krista chunga an rorel dan en hin Juda roreltuhai hin thiemnaw an chang hle. Hieng ang rau thina khawp an rel ding a ni hin chu, Isu an man hma khan hektu an lo um dai ding an tah.

4.     Sanhedrin dan a chun a hranpaa roreltuhai hmaa hrilpuitu (Ukil/attorney) ei ti ang hi a ngai ve hran nawa. Hektu um an ta, chuong heknahai chu Sanhedrin member-hai chun a hma lawkin felfaitakin ngaithlang an ta; heka umpa humhim chu an thiltum a ni lem hlak ding a nih (D.A. Carlson, The Gospel According to John, 584). Chun, thi dinga an lo rel a ni khawma an relna hun a inthawk nikhat dang bek hun an la keisei hlak ding a nih. Hi sung hin thiemnaw chang dinga an rel khumpa thatna dinga thuthar dam a la um khiet takin ti nghak a la ni hlak ding a nih (Mishna 8). Isu Krista chunga ruok hin chu chuongang hun chu pek a ni ve nawh. An rorel zo le inruolin action an lak zawm nghal a nih.

5.     Sanhedrin sin pawimaw tak el chu dan-le-dun hmanga inremna le indikna kengkaw a nih. Amiruokchu, Isu Krista an manna le thiemnaw an inchangtirnaah ruok hin chu inremna le indikna an hnawt nawh; chu nek hman chun an thiltum chu thiemnaw inchangtir le hremna pek chu a nih (Giovanni Rosadi, The Trial of Jesus, 114).

Sanhedrin lukhaitu thiempu Caiapha tawngbau ngeiin “mipui aia mi pakhat thi a tha” ti rawtna a siemna hin a sukchieng hle (Jn. 11:50; 18:14). Juda roreltu, abiktakin Caiapha hin thutlukna a siem suol ngei de! A rorelna indik naw zie hi khawvel hmun tinah puongdar le sukdarin a la um pei ding a ni sia.

6.     Gathsemani a Isu Krista mana a um zo char khan, Judahai rorelna khawlpui Sanhedrin thiempu laltak keithuoina hnuoia thuoi lovin, thiempu Anna (Caiapha tarpupa) kuomah thuoiin a um lem. Thiempu Anna chu A.D. 6na lai vel khan thiempu laltak chu a lo ni ngei dea, amiruokchu kum sawt rak lo hnung a chun hlip pek a nih. Isu Krista chunga ro an relna a hin thiempu laltak nina a inthawka chawl (pension/ex-high priest) tah Anna hin ieng am mawpurna a la neia. Caiapha tarpupa a ni lei el hin a ina rorelna nei ding a ni nawh (Jn. 18:12-14, 24). Chuongang bawk chun, Caiapha khawm thiempu laltak a ni lei el khan a ina rorelna kha a nei ding an nawh (Matt. 26:57). Juda rorelna kawlpui Sanhedrin hmaah an lang hmain Isu kha preliminary trail tum hni lai a lo tuok hman a nih. Hi hi rorelna indik lo a nih: (i). Hieng po po hi zana tlung vawng a nih—Sanhedrin danah zana rorel phal an nawh, chun, Sabbath tawmin hieng ang rorelna hi an nei ding an nawh (Mishna 7). (ii). Sanhedrin danah member fe khawm (quorum) 32 bek an ni ding a nih. (iii). Juda danah rorellai hin kutthlak phal an nawh. (Chandler, The Trial of Jesus. Vol. 1, 228 ).

7.     Sanherin pawlhai hi thina khawp meu ro an nei hin zan hunah thutlukna an siem ding a ni nawh (Mishna 7). Thiempu Caiapha le a thawpuihai hin Isu thina ding zan huna thutlukna an siem hi an thaw suol hle. Anleh, Thiempu laltak Caiapha le a rorelpuihai hin dan chu an hriet naw am ning a ta? Nilove, dan thua chun mi naran chung le dan hre mi vawng an nih. Hieng roreltuhai hin Isu damna ding an zawng nawa, a thina ding an ngaituo lem a nih. Hi ngei khawm hin Sanhedrin dan chu a kal a nih—thina ding khawp rau thutlukna an lak hin kaltu an um ngei ding a nih, kaltu um lova an renga an inlungruol seng a ni chun an rorelna chu an diknawah ngaiin an la rel tha nawk ding a nih.

8.     Judahaiin Isu Krista an hekna bulpuitak chu “Pathien hming a hrilsiet” ti a nia (Mk. 14:64). Chuonganga Pathien hming hrilsiet an lo um a ni chun an dan ang dungzuiin “lunga deng hlum” ding a nih (Misnah 7:5). Amiruokchu, an danin Isu thina ding khawp iengkhawm thaw thei an nei nawh ti an hriet leiin an hekna hmasa chu her danglamin Rom sawrkar ta dinga mi ti um “lala insal” angin an hril ta lem a (Jn. 18: 31-37; Lk. 23: 1-5). Hi taka hin Juda hotuhai le roreltuhai chun ro fel an zawng naw zie le Isu thina ding hi a hmaa inthawka phierruk a lo ni ngei an ta ti chu hriet theiin a um.


9.     Bawrsap Pilate chun Juda hotuhai le roreltuhaiin rorelna indik an dit nawh ti le, Isu thina ding chau anih an dit ti chu a hriet chieng hle (Mk. 15:10; Matt. 27:18). Nisienlakhawm, a thina ding khawp rau suolna iengkhawm a hmu naw a, Pilate chun Isu insuoktir chu a nuom a (Lk. 23:14; 20). Isu chu chuonganga mifel ni si chu iengleia Pilate khan Kros-ah hemde dinga a peksuok el am a na? “Hi mifel thisen chunga hin kan thieng” (Matt. 27:25) ti sienlakhawm, thina nunrawng le rapthlak intlungtirtu le thu insuotu chu Bawrsap Pilate ngei a ni meu si a. Juda hotuhai le roreltuhai ang bawk khan, Rom Bawrsap Pilate ngei khawm hin thutlukna a siem suol ve el chu an naw maw!


Krista pasaltha Rev. Thangngurin hlaa a lo phuok “Bukna an hang siem a, Zion kulpui sungah; tling lovin an ngai hram hram, ro felin an rel nuom nawh, ei Lalpa chunga hin” ti hi a va‟n dik ngei de! Ei Lalpa Isu Krista chunga

Juda hotuhai le roreltuhai rorelna anga rorelna tirdakum le nunrawng hi khawvel rorelna a hin um nawk thei a tim! A thina ding khawp suolna iengkhawm an hmu nawh, Rom Bawrsap Pilate khawmin iengkhawm a suksuolna a hmu bawk nawh. Sienkhawm tling lovin an ngai hram hram, ro felin anrel nuom nawh. A va na ngei de maw ei Lalpa chunga an rorel dan chu.

Eini misuolhai ta dinga sandamna kawt hawnga a um theina dingin Isu Krista suolna neilo chun hieng po po hi a fethleng a tul si a. Chu zara chun einihai chu thiemchangin ei um tah. Tirko Peter chun hienghin a lo ziek a, “Suol tiengahai thi tain felna tienga ei hring theina dingin, ama ngeiin a taksain thinga khan ei suolhai a phur a, ama vuokna vuolhai chun sakdamin in um tah” (I Pet. 2: 24).

Einihai sandama ei um theina dingin suolna hrim hrim nei lo chu misuola intumin, thiem nawna hrim hrim nei naw chu thiemnaw inchangtirin—hming sietna po po, hrilsietna po po chu eini leiin Krista chun a lo phur a. Hmangaina leia ei ta dinga hung inpe Isu Krista chu iengtin am I ngai a, iengtin am rul let veng i ta?

By Pu Zarzolien Keivom, Noida.

Ni khat chu ka ning a’ntel khop el a, ka hun liem ta hnunghai ka ngaituo kir neu neu a. Chu lai zing chun ka naupang laia inthoka voisun chena hun ka lo hmang liem tah po po chu a hmatiemin ka hmabulah a hung inphar duoiin ka hmu a. Thaw ding thaw loa thaw lo ding ka lo thaw lem tam tak ka hang hmu chun ka hun liem tahai ko kir thei ni sien ka nuom hlie hlie a.. Chuong ang chu lo ni lem sien ti ding ruok hin a sip el si a. Pathien kona ngei changa unau Meiteihai laia rong ka bawl ve lai dam sinema en ang ela ka hang en chun lawm puma Lalpa rong ka lo bawl nawzie ka hmu a, phut thar nawk thei ni sien ti ka nuom ngawi ngawi el a. Chu chu lo thei ta hrim khom ni sien, ka ngirhmun le ka tha khoma a tlin ta nawin ka hriet a, poitinain ka sip ta treu lem a. Ka ningintel luotin ka sahal a, hnuoi ka en leh ka bei a dong a, van ka en leh a’nsang bok si.

Chuonga beidong taka kan ngaithlep el lai chun ka na bula mi hung beruktu um ang elin rawl innem dieiin, ‘‘Ka naupa lawm puma ka rong i bawl theina dingin ram lien duoi el ka pek zing che an nawm’ a hung ti a. Kei chun, ‘‘Lalpa khawlai am ie?’’ tia ka hang indon chun, “I nauhai le i tu le tehai kha i hmu naw maw? Lawm puma ka rong i bawl theina dingin i nuhmei khom natna khirkhan tak takhai tuok hlak sien khom ka sukdam pei a ni kha. In venga i ruol tlakpuihai kha hang en ta! Nanga anga hrisel le hrat an um der le. I ta dingin ka naupa nei sun ka pek che a. Chu bak chu an le! I pi le puhai thranga inthoka in la nei ngai lo rothil khom tam tak ka pek sa che an naw? Damsawtna khom ka kuta um a nih, ningtelna ding san hrim i nei le” a mi hang ti zet chun ka lawm bok, kan zak bok a. Ka mamaw po po Lalpan a mi pek naw hrim a um nawh ti ka hang hriet suok zet chun,

“Lalpa lungawi kum thu puong a,

Pathien phuba lak ding thu hril a,

Lusunhai thlamuong ding dam,

Ziona purdohai hnem a,

Vut neka par thri inhlitir lem a,

Sunna neka hlimna hriek nal a,

Ngui muchukna thlarau neka,

Inpakna silfen pe lem dingin,

Lalpan ama chawimawina dinga,

Felna saisaw thing a phun an nih” (Isai 61:2&3)

ti Isaiin a lo hril ang el khan, kei khom Lalpan ama chawimawi a, lawm puma a rong bawl dinga Krista thisena intlan ka lo ni zing a nih ti ka hang hriet suok nawk pei a, ka ningtelna po po chu voi le khatin a hung re ta duok el a nih.

“Hi tlanga kher naw khom Jerusalem tlanga kher naw khom…….” tia Isun Samari nu kuoma a hril ang el khan, ram thim tia ei hriet lar hmun le ram chauh hi ringtuhain rong ei bawlna ding nin an lang nawh. Chuong nek hmana poimaw hmasa lem chu mani insung seng hi ni lemin an lang. Mathai 5 :16 ei tiem chun , “chuongchun thil thra in thawhai chu min hmung an ta, in Pa vana mi chawimawi thei an tih” ti ei hmuh. Pastor Thangngurin “Ringtu laia suolna lei khom hin ei Lalpa hming an hril pawi zo ie” a lo ti mathlawnlo ang khan, a sukdiktu chu Pathien ringtu intihai ma hi ei ni nawk pei bok, a poi khop el. Pieng infuk lo nun a hlim thei naw a, an rongbawlna khomin Pathien hming a hril pawi hlak. Nu le pahai hi mani insung sengah Pathien rongbawltu ropui tak ei nih ti hi ei inhriet chieng zuol a poimaw tak zet a nih.

Ei upa deu deu a, inchuk ding ei hau deu deu. Tu le te ei hung nei pei a, rongbawlna ding a pung nawk deu deu. Tita 2:2 a chun, “Putarhai chu insum thei, inzaum, inthunun thei, ringna indik chel, hmangaina nei mi le mi dawthei ni dingin infui rawh” tiin Paula chun Timothy a hril a nih. Putarhai chu mizie le nungchanga Lalpa rongbawltu an ni ding a ni chuh. Insum thei ti ringot nek chun iengkima insum thei nihai sien chu inza an va um zuol awm deh! Tulai chu ringna chi hran hran a tam ta a, mi piengthar indik tak ti nekin ringna indik chel tlat mi ti hin a kawk fuk lemin poi a tawk tlawm tak awm ie. Hmangaina nei mi le mi dawthei ti khom hi Krista Isu lungril ang put mi ti inla suol naw tak a tih ring a um. Filipi 2:6-8 ei hmu ang hin. Kei a ziektu ngei khom hi putar pawla zel ve thei ka ni ta a, inchuk ding ka la hauin rongbawlna ding ka hau char char ngei ie!

Pitarhai khom lawm puma Lapa rong bawlna ding an hau ve khop el. Chet danah mi inzaum ni ding dam, mi hrilsiet ching lo ding dam, uoiin he mi ni lo ding dam le thil thra inchuktir ching ding dam an nih. Pitar mi dem ching deu, koham le hnukinrawl, zawlro hril ching deu le khel hril hmang deu dam hi chu inza an um nuom naw awm khop el, Pitarhai chun nupui tebophai chu an pasalhai le an nauhai hmangai a, mani invong thienghlim ding le insung khawsaka inhmang rim ding dama infuitu an ni ding a nih. Chun ngilnei taka um ding le an pasalhai thu awi dam inchuktir ding an nih. Pitarhai chu nungchang le chet dana mawi tinreng kengkawa anni neka naupang lemhai chu thil thra tinreng thaw dinga kawkhmu chu Pathien rama an rongbawlna a nih. Nupa kara hmangaina sukdeta insomdawl tuohai khom hi ringtuhai thaw ding hrim a nih.

Thralai inchuk mekhai khomin Lal rama ei rongbawl ve nahai hi ei hriet chieng ding a nih. Ruol lai inzel thei naw chang dam um hlak a tih. Mi threnkhatin piengthar lo ang hiela ngaia thingpui le bei anga an hme chang che khom um hlak a tih. In ngaisie el ngai naw rawh. Tirko Paula khom a hang piengthar zet khan chu ama hmaa ringtu lo ni tahai lai khom a fe el bik le. Arabia thlalerah a khat chauin Pathien thlarau thienghlimin an trening tir a ni kha. Chuleiin a rongbawlna khom kha tirko danghai nekin a ropuiin a turu bik a, ram khom a lak lien reng a nih. Thralai nang khom Pathienin a rama ding le hnam ta dinga an trening tir lai che a nih ti theinghil naw la, Arabia thlalera trening i nih ti inhre zingin lawm pumin Lalpa rong bawl lem rawh.

Ar that dan chi khat chau ni nghal lo, Kohran rama rongbawlhai chau hi Lalpa rongbawltu an ni bik nawh, sorkar sin le kompani, a dang danga sinthawhai khom hi Pathien rongbawltu misawnari vong ei ni leiin mani sin sengah thafan tak le ringum taka thaw dingin Lalpan a mi dit a nih. Daniel khom kha kum sawmsari lai lal hrang hrang Nebukadnezzar hai, Belsazar hai, Daria hai le Kura hai hnuoiah ngirhmun poimaw tak chelin sin a thaw a nih. Kohran thruoitu threnkhatin lawm puma Lalpa rong bawl aruongin lungawi lona le chier inthluokna ding an zong hlak leiin Setanin remchanga lain Pathien kohranhai hi kei darin pawl dang dang an dinpui hlak. Chu chu mi threnkhatin remchanga lain nuorna ding zongin pawl dang zuonin ei invir buoi nuk nuk zing el chu an ta hih. Timothe 2:4 a chun, Sipai chu a hotu suklawm dingin khawvel thil dangah a’n kei buoi ngai nawh, a ti a. Tu lai ringtu, Krista sipai intihai hin kop le kai ei hau hle hlak niin an lang. Ei miziehai hi bansanin Hmar nauhai hin lungruol takin, pawl bansanin, lawm pumin Lalpa rong bawl tlang zai rel thei inla chu, Pathien lawm a ta, eini khom lawm bok ei ta, ei ram ei hnamin hma sawn a ta, Pathien ram khom lien duok duok a tih.

Ram po pohai,

Lalpa chawimawiin hlim takin khek ro,

Lawm pumin Lalpa rong bawl unla,

Hlasak pumin a hmaah hung ro. (Sam 100)

KEIVOM RUN (Greater Noida)

2 February 2015.

By LRS Puruolte

“I van I kutsuokhai, thla le arasi I ruothai khi ka ngaituo chang chun, mihriem hi ieng am anih a I hrietzing hlak ana? Mihriem Naupa khawm hi iengam anih a I kan hlak ana? Ka ti hlak.” – Sam 8: 3-6

Pathien lunginsietna zarin Kum Thar 2015 hmel chu hmu theiin ei lo um nawk el tah a. Hi hun mi thuoitlungtu hin iemani tak chu a mi la ditna le ei thaw dinga dit a la nei lei ni gei a tih, ti hi ring a um.

Kumtinin kum thar hmu nuom ve em em, ei ruolthahai dam, ei sunghai dam, Pathien rama mi thangkai tak tak hai dam, mi hrat le hmeltha tak tak dam, lekhathiem thei tak tak dam, eini neka hrisel lem hlakhai dam, nau enkawl ding tul em em lai dam, nupa inngai ngawi ngawi lai dam, nunghak le tlangval dam, naupang le tarhai dam, thidinga lan ring derlo dam, plan le programme nasatak siemtu dam, kumhlui sung khan thlan muolah ei lo vuiliem teu el tah a! Einihai hi iengleia kum thar hmu phak bika um hlak am ei ni aw?! Ei hrat bik lei le ei phu hrim hrim lei ni theiin I ring am? Ni love! Pathienin zangaina nasatak ei chunga an langtir lei chauva hring le dama kum thar hmu thei ei nih.

Ei Lalpa thatna le zangaina ropuitak leia kum thar lawmum tak hmu thei bika ami siemna san hi um ngei dingin I ring am leh? Ei nundan thanawhai le ei suolnahai popo la sunzawm rawp dingin Pathien-in ami la dit lei, ei thabonahai hun tawk a la ti naw lei ni dingin I ring am? A teu hlawl naw ie! Nang le kei thang derlo khawmin Pathien chu a khawsa thei taluo tho awm em el! Pathienin ei la hung that, thangkai thei takduoiin, beiseiin, ama tadinga thiltha thaw dingin, ram le hnam, kohran, insung tadinga Pathien-in talent a mi’n kawltirhai la hei hmang dingin a mi dit leiin, ei chungah zangaina a la nei ni ngei a tih! Ei Bible khawma hiengang hin a mi’nfui a nih: -

1. “Thiltha thaw dingin, thiltha thaw hau dingin, tiktlaia thawlawm pe pei dingin…” –II Tim 6:18
2. “Invet nuom naw unla. Lalpa ditzawng iengam ana ti lo hre lem ro…” –Eph 5:17
3. “Inthimna thilthawhai chu pei unla, var thuomin inthuom ei tiu khai, Suna um angin mawitakin um ei tiu, Zu dawn buoi le inruia um lovin, hur le indit hmanga um lovin, insuol le itthika um lovin Lal Isu Krista chun inthuom lem unla, intaksa inhawkna puitling dingin iengkhawm insiem naw ro.” –Rom 13:12-14

Office kaitu , Zirtirtu, Student, Loneitu, Sakhuo rawngbawltu, Ram le hnam rawngbawltu, Sumdawngtu, Sungkuo tin, Nu le pa, Thalai, Mimal tinin theitawpa insiemtha a, Pathien le ram le hnam le kohran, mani insung tadinga thiltha thaw ngei tumin kum bul ei hmang tan mek lai hin kumthar thusukthlukna siem seng tum ei tiu le.

By Rev.James Zara Joute

Ref. Genesis 19:15-29, 13:1-18, 39:1-23. Jakob 1:1-4:17.

Kum 47 lai liem ta a, chanchin thra meiser insita Thlarau ramngawpui sun enga thriekdar dingin Manipur anthok Cachar (Silchar)Assam pan suka; an ngam ngam ka ngam ti lungril puta a pum le inhmenaw rak khopa ringnaa mihuoisen chanchin hi ei lo nahriet tawl ta di'm. Nikhat chu kar loin hmelhriet lo patling 6 (mi paruk) ruo fei chawia khawfuk hmasa tak inchu ni awm fahrana sa hliem pel taka an hnot zui zing thu ama ka pa Rev.Lalringlien Joute (Pastor retired) chun danglamna hmel hrim put loa a tonhriet chanchin ngei a mi hril lai chun, ngaituona khamhrui an zamsei tir hle. 'Tu hin i hringna dingin tlan rawh' ti chauh naw chu hmabak dang a nei tak naw zie hre zingin; ama hringna chauh ni lo a nuhmei le nauhai le a rong a ibawl Pathien hming sala tlan a trul tah. Thihmun suol tak meuha a tlan rak hnung chun, Sakei huoi lamtan chun a hringna hum pekin, a dam sunga hriet zing tlak damna rimawi a rempek ta a nih. A hun taka hnung le hma a thlir kuol ruoi hnung khom chun that tuma hnot hai thawm le a hringna ta dinga trit um thil hrim hrim mùt kiengpek vong a ni ta ti a hriet chun; an tlan dam tah ti a hriet suok ta a nih.


Bible pumpui hi Pathien mizie, a lungril le thlek dan thu a ni vong, a sunga thu ziekah hin hun bi um ta le um zing le la um ding inkhina hruihruol khoma hmun lairil a hluosa bok. Pathien le mihriemhai inkara tirko sin thawtuhai lai zawlnei le vantirko khoma an ithaw ding tak 'inhriettirtu sin' ringum takin an thaw zie ei hmu bok a nih. Pathien tinreng chunga thuneitu, thilsiem hrim hrim ama fethleng loa indin/inngir um thei thrak lo, vana, hnuoia le hnuoi hnuoia mi le hringna nei taphot tu khom Pathien thrangloa mani kea ngir/dam khaw suok thei ei um nawh. Sirpuok thei bomb (land mine) ang ela a ke phawina taphota sietna mei le kât phu doka, vuta inchangtir thei ropui Pathien chu a ni ma ie. A thupek mihriemhai kuomah a khauh le innèm izira khėkpuitu zawlnei le vantirko (chanchin thra intluntu) hai ke suknapeka, rinum le diriem taka sawisa hlaktu chu mihriemhai bok ni lo am ei nih?.


Genesis bung 19 sung ei en chun, tiena Lota le a sunghai le Pathien itir, vantirko 2 (pahni)hai chanchin chieng taka hmu theiin a um. Khawfingchat vela chun vantirkohaiin Lota kuomah 'tho la i nuhmei le hi taka i naunu pahni um hai hi inrang takin thruoi suok rawh, chuong naw chun hi khuo hremnaah hin bohmang ve hlauh rawi in tih tiin an mawr vak a. Lotàn  mawng a sukrik trùi lei chun vantirko hàn a kuta manin a nuhmei leh an nau nunghakhai chu khaw puo tieng chun an kei suok ta a, khawpuo an tlung charin vantirko chun "TUHIN IN HRINGNA DINGIN TLAN RO" hnung tieng ngha lo ding le lam laka khom chawl loa, bohmangna meipui anthok humhima an um theina dingin an hril mawl mawl ti ei hriet. Lota nuhmei ruok chu tirkohai inhawmthaw infuina trongkam chu mÄ—na lain hnung nghain chilungah an chang ta a nih.


Genesis bung 13-ah chun Abraham le Lotàn Pathien malsomna nasataka vura an umna thu le hmun khata um zing chu a sukharsapek tak leiin, inthre fel dingin rem an ruot pha tah ti ei hmu. Lota chun huon tui thratna le phaizawl hring dup hmuna chun a ran ruolhai le a insunga cheng popo hai chu um hmun a khuorpui ta a nih. Jordan phairuom hin belchieng a dawl le dawl naw ngaituo fumfe loa um hmun a khuor ta thut a ni zie hi ringhla ruol an nawh. Ral khata thlir luota hmu mawia ram hnienghnar anga inlang ta lem nisien a awm! Sodom khaw kawlah um hmun a rem chauh an ta leh; a nakie lem chu Sodom khuo ngeia lutin hmunpui a khuor ta a ni kha.


Krista hming lam taa, suol hnaia puon in ei zar chun; suolna puon inah khawsak rel ve ding chun hun a lak sawt ngai nawh. Ching thra lo (addiction) thila ngakuoi lem ta hai hrim hrim chu um phutna ànthok intran an nawh a, a tir chun lungril inthieng tak (innocent) hmanga intran a ni tei hlak. Mei leh inhnel naw kang a ti che ti le suol inhnelpui chun sukkhawhlo a ti chÄ› an ti hlak ang hi a  nih. Suol laka him theina le TLAN damna ding chun 'IN IEL VEL LO DING’ a nih'. Pathienin ‘tlan rawh i damna ding in’ a ti che chun tlan sek nghal hi a dawn letna mark insang tak 100% (zaah za) a nih. Sodom le Gomora suksiet ding thu chungchanga vantirko meuh tira um hnung khom khan, 'Lota ruok chu a lan iel vel leiin' a kuta chelin khawpui puotieng an kei phit a; Pathien vantirkohàn ‘tu hin in damna dingin tlan suokrò' ti chauh naw bak sam dang a um tak naw zie chieng deuha an hril hriet hnung khoma hril kuol ding a la zong vel a ni chu!.


Josefa chu thlem theina po poa zawrin, nikhat chu a Pu Potifer a nuhmei (infiek thra tak a ni awm) tu ri hrim hriet ding um lo, ama khat chauha um, Josefa chu man luiin 'mi zalpui ta rawh' tiin a bei rak chanchin Genesis bung 39 ah ei hmuh. Suola bawkte khaw tuma iniel kuoina chi an ta nawh, a zakuofuol Jordan phaizawl mawina thlifîm iengin minuhai thlemna kuta intàl mek khom chu; inhnuk buoi ta nekin a tlansan ta daih a nih. Jakob lekhathon ei en chun ei Bible-in thlemna chu kal ro a ti nawha, thlemtu chu kal le do lem dingin a min chuktir a nih. Eini rawi anga mi derdèp a ni naw zie le thutak um ta sa, tu nau itawk chang thei lo Lalpa trong bausuok hi a chieng chawt chawt hle. 'Ka thuthlung sut ngai nawng ka ta, ka bausuok inphat ngai naw ning'. (Sam 31:34)


Kum hlui a liema kum thar Pathien hratna le thratna a hlângkai ei hung ni ta si hin chu, tlandamna kum nisien Lalpa hausakna hrilseng ruollo a hnienghnar kum; i tadinga buotsai a nizie hi vong tlat dingin kan fui che!..
'Aw felai einih chawlnaw meini,
Lalpa hratna ringin; chatuon mawi pan ei ti´

Nang tiemtu inzapa loin i umna ngeia khan, annawleh hmun rem chang pan nghala ding thra thruon dingin ka fiel che 'Lalpa ka hung ie, tuhin i thu ang takin tlan ka tih' tiin i tlansan ding hai Lalpan i lungril le mithlaa an hmutir che hai leh thuphachawi pumin trongtrai mawl mawl rawh'. 


Lalpa le inlawmtona în tuokpui ngei theina dingin ka trongtraipek che! Amen

Dated, 30/12/2014
Feiburg, Germany

By Pu Zarzolien Keivom.

downloadKum bula inthawka dingdihlipa Tlumte thlira ei thlir Krismas chu themphak el ah ei lo tlung nawk ta a, ramdang le hmundang danga thiemzir le sinthawa khawpui hran hrana umhai chun mani khuo ngei a sung kima krismas hmang tumin a thren mani khuo le veng panin an suok nuk nuk meka, a thren chu mani sin le inzawma chawl thei lo pawl chun cham le cham loa mani sinthawna le inchukna hmunah lung tlu lo zeta hmang ding damin an lo in sukthluk mek bok, nunghak le tlangval threnkhat lem chun mani dii hai le hmang tlang tum trala mani khuo le veng tieng pan loa veng dang muol dang zuon mek khom um mei rawi naw ni hai am! Ka tuhai khawm an nu le an sanghai leh krimas hmang tlang dingin Muolhlum Rengkhawpui panin zinghmangin Delhi suok sana an vuong mek lai chun dam le hlim taka an pan ram thuoi tlung dinga Pathien kuoma ka tawngtai lai zing chun, nang teh tu lem Krismas i hmang ve ding? Khawlam? tia mi hung bierukin ka hriet a, a ni ngei ie, kei hi tu le krismas hmang ding luo am ka na, khawlai am ka hmang ding, Ka nuhmei, ka nauhai le ka tuhai leh Delhi Hmar Christian fellowshipah a ni el naw dim a nih ka hang ti leh ni thei chiein ka hriet thei bawk si naw leiin krismas hmangtu mi hran hranhai hmang dan dam ka dap vel ta pei a.

Kan veng lai ankhat tawkin beram vengtu sawm chuong vel dam hi an fak le dawn le an puonthuo phurtu sabengtunghai leh beram a zatel tel tel an hung ching vet hlak a, an fe tawpna hmunah an riek pei hlak , chuong ang deu chun Isu pieng zana berampuhai khawm kha Bethlehem phulah an beramhai an riek ngha ve ni ding a na tiin ka hang zeldin vel a, lung a run ngei ie! Berampuhai hi an hmel le an changchavai le silfenhai en ri ngawt khawmin ngaituo hau rak lo, an beram bak chu thil dang lungkham bek dingin an in lang nawh, chuong anga mi mawl e ti lo chun an krismas hmang ruok kha chu a ropuiin entawn tlak a tling hlen an lang nawk ang reng chu tie, khanga vantirkohaiin van tieng an fesan char khan “Thaw ro, Bethlehemah feng ei ta Lalpa thu mi hril hung tlung chu va en ei tieu” an ta (Luka 2:15). An beramhai kha an maksan tawpa inhmaw takin an fe nghal el a nih, chu lei chun an thil en tum khawm an hmu reng a nih, muong changin a dei ema khuo var phat leh fe el ei tih ti hai sien chu Isu kha Aigupta ram tieng lo tlan hmang pui hman an ta an hlawsam der el ding a nih, Mari le Josefa le ranthlenga naute zal chu an va hmu a, an kuoma vantirkoin naute chanchin an hriettir kha an hril a, a hre taphotin berampuhai thu hril chu mak an ti hle a, Vantirkohai thu hril ang ngeia iengkim an hmu lei chun berampuhai chu Pathien chawimawi le inpak pei puma an kir nawk thu ei hmu a nih (Luka2:20). Isu leh krismas hmang dingin khawvel thilhai maksanin Lalpa thu ei hriet le dawnghai zawma fesuok pui nghal dingin in buotsai ve inla nuom a um ngei!

Khawvel sandamtu hung pieng lawm dinga Bethlehem pana ei fe mek lai hin khawsak mivarhai anga thruoitu Lal arasi en lova mani ngaidan hmang lo dingin fimkhur ei tieu. A kaikuongpa rorel anga sui chun Bethlehem le a sevela pasal naupang kum hnia inthawka a hnuoi tieng po Herodan a that vawng khawm kha khawsak mivarhai lei vawng a nih ti dingin a um. Judahai lal hung pieng ding a ni an ring lei ringawta a phut a phaa anni thruoitu arasi en lek loa ringvang thua Jerusalem an lut chawt el hin thil a tawk pawi nasa hle a nih. Eini khawm thruoitu Thlarauthienghlim ngai sak loa mani thiemna le varna hmanga Jerusalemah Lal Isu ei zawng vai chun mi tamtak hlimna ben deitu ni ngei ei tih, Jerusalem chu hnuoi lal Heroda rorelna tisa ram a ni si a. Khawsak mivarhai khan lal Heroda thu an hriet hnung chun an fe pei a, arasi an hmu chun an lawm hle a, naute umna chung zawn an tlung chenin an hma a thruoi a, In sung an va lut chun Mari le naute chu an va hmua bawkhup meuin chibai an va buk a, an robawm hawngin thilpek rangkachak dam, beraw dam le mura dam an peka an krismas hmang chu hlim hle hai sienkhawm Bethlehem le a sevela chenghai chun an nauhai lu an sun ta tho tho a nih. A pawi khawp el a nih, Bethlehem tieng pana fe seng si tisa rorelna Jerusalem khawpui la hang lut kawi kher kherhai lei hin Heroda hmasielpa lungril chawk thoin kohran in dengthrena chen ei tlung hlak a nih ti hrein tisa le thisen in rawn pui loin mi varhai thruoitu arasi thlarauthienghlim chau enin kal pen ei tieu tiin eiin fiel tak zet a nih,

Sung le kuo, thren le ruolhai le chaua krismas hmang loin Isu le ngei hmang lem inla ei lawm kim a ta, Berampuhai ang bawk khan Pathien chawimawi le inpak pei pumin ei kir ve thei ding a nih. Tiemtu dittak , Isu thrang loa a piengchampha chaulawmtu ni loa Isu le ngei krismas hmang dingin ditsakna insang tak kan hlan che.

(Keivom run Greater Noida)

21 December 2014.

Prof Lal Dena*

Chang thlang: Ei ta dingin nau a hung pieng a, Naupa pekin ei um tah; Rorelna chu a liengkoah innghatin kengkawng a ta, A hming chu RERUOTTU MAK, PATHIEN HRAT, CHATUON PA, REMNA LAL an ti ding a ni sih a…David lalthungphaah thungin ro hung rel a ta, Indik tak le fel takin, chu hun le chatuon chenin, A ram chu suknghet a tih.(Isai 9: 6-7).

Krismas chibai.

Hming ropui hlu tak chu, hnuoi beisei le van lawmna. Vawituk chu Lalhmingmak Remruottu Mak a nina chauh zuk thlur bing ei tih.

A pieng hma daiha pieng dan ding hrillawka um, a hming lo phuok lawk vawng le a pieng lai huna thiltlung reng reng hai coinincidental (thil hung tlung inruol pal thut) le accidental (hmu lawk loa thil tlung pal thut) ti thei ding mak tak tak a um.

Kaisar Awgusta’n hming ziek ding thupek insuo, Bethlehem khuo kher khera hming ziek tul dam, manga Josefa kuoma vantirko hung inlar dam, Mari kuoma vantirko hung inlar thut, Nunghak thienglam tu pawloa hung inrai thut, naute hminga Immanuel sak ding dam, khawsak tienga arasi danglam tak hung inlang kher kher dam, khawsak mivar Jerusalem khawpuia hung inlang thut el dam, vantirko hawn berampuhai kuoma an hung inlar thut dam le van hla mawi an hung sak hum hum dam, a zan zana Bethlehem pan thu dam, khuolbuk lo sip vawng kher kher dam, ranthleng a lo ruok kher kher dam, naute puona tuoma ranthleng kher khera lo inzaltir dam, arasiin in inhmang der lova Bethlehemah khawsak mivarhai an tlungna ding taka a thuoilut kher

kher dam, rangkachak, beraw le murra dam an pek kher kher dam, lal tlawm Herod-in a thi tawma naute rawt hmang vawng a tum hrim hrim dam, thlaphang taka Aigupta rama tlansiet dam. Vawituk hin hieng po po hi zuk ngaituo ta um, ruotlawt ni loa, thil hung tlungruol pal thut (coincidental), annawleh, tum lawk reng ni loa tlung thut (accidental) an ni? Hieng thil po po a tlungna san hi iem ni tang a ta? Isu pieng laia thil tlung po po, a tlung dan ding ang taka tlung kher kher hi mihriem sierkawp chun a mak ti naw ruol an nawh.

1. Isu pieng ding hrillawkna le a lampui hraw a mak:

(1) Ge.3:15- Nang le nuhmei hi indotir ka ti cheu a, I thlahai le a thlahai khawm la hung indo pei an tih. Ama chun I lu la sukthithling a ta, nangin a kekhawng la sukthithling i tih. (2) Ge.3:21- Lalpa Pathien chun Adam le a nuhmei ta ding chun savun zakuofuolhai a siem pek a, an haktir tah a. (3) Ge.22:13-14- Isak inhlanna

2. Bethlehem kher kherah:

Kaisar Awgasta’n census thaw dingin thupek an suo tlat. Chu ding chun Josefa sungkuo chu an thlatu Davida khawpuia fe a tul tlat. Davida khawpui chu Bethlehem a nih. Isu piengna dingin Bethel dam, Gilgal dam awm ve fuin ka hriet chu tie. Amiruokchu Isu piengna dingin Bethlehem a thlang a ni tlat. Bethlehem chu Davida khuo a ni el baka, a san dang a um a nih. Bethlehem umzie chu “Bei In” tina a nih an tih. Isu Krista’n iem a ti ta kha? “Kei hi hringna bei chu ka nih, tu khawm ka kuomah hung chu phingtam ngai naw nih”. Chang dangah, “Vana inthawka bei hung tum chu ka nih”. Bei in kher kherah “Hringna Bei Isu Krista” pieng chu a awm hlie hlie! Hi sukfiena ding hin bei in kherah a hung pieng a nih.

4. Arasi le khawsak mivarhai:

Hun dang, zan danga astronomer/astrologer-han an la hmu ngai lo, Isu pieng hun lai kher khera sak tienga arasi inlang khawm kha a mak bawk a nih. Hi thil tlung ding khawm hi a hma daiah hrillawka lo um a nih.

Number 24:17: Balaam hrillawkna: “La hung ding mi chu ka hmuh a, la hnai si lo mi chu ka hmuh, Jacob a’nthawk arasi hung suok a ta, Israel a’nthawkin lal hmawl suok a tih.” Kha arasi kha Isu Krista pieng hma’n an lang nawh a; Isu pieng hnung khawmin hmu nawk a ni ta ngai nawh. A sinthaw ding a thaw zoa, a bo nawk el a nih. Kha rasai khan Isu an entir a nih. Isu Krista ngei chun, “Kei Isu…David tobul le a thla, Sikhawvar tak chu ka nih” a ti kha.(Thup.22:16.).Khawask arasi khawm khan Isu Krista nina puonglawkna dinga hung inlang a ni kha!

Aw Lalpa Davida thla Zing Arasi.

I felna rama dingin I mi buotsai;;

Ka lawmna tuisuoriet angin a liem a,

Thina vakama I hming inpak ka tih.

Arasi chanchin hril chun khawsak mivarhai chanchin hril sa naw thei a ni nawh. Judahai histawri dungzui chun khawsak mivar pathumhai kha Melkior (Greek), Casper (India) le Balthasar (Aigupta) mi, ram dang mi vawng an nih a tih. Aigupta, annawleh, Greek philosophy/astronomy inchuka Babulon-a inhmu khawm khawm an ni el thei. Ieng po khawm nisien, mel za tam inzinin Juda lal hung pieng ding chu an zawng a; arasi khan an tlungna ding tak Bethlehem bawng inah a thuoilut chat el a nih. An thilpek rangkachak, beraw le murra-hai inentir neiin an lo thaw vawng a nih. Remruottu Mak remruot hi mihriem sierkawpa chawk chun a mak ti naw ruol an nawh.

Khawsask mivarhai khawm rimtui chawiin an hung,

Thangvana arasi’n an hma a hung thuoi a;

Ranthlengah a nu Mari chawiin an va hmuh,

An robawmhai hawngin Lal chibai an va buk.

Eini khawma ei robawm hawngin Lal chibai buk ei tiu. Lungril a kuom tieng hawng inla, rothil dang a ngai ta naw ie. Haleluia, Lalpa ropui raw se.

5. Josefa le Mari kher kher:

Nazaret khuoa khan tlangval fel dang an um naw maw? Ieng dinga Lalpa Pathienin Josefa her kher kha a hung thlang am? Chanchin Tha bu khatna ziektu Matthai-in iengtin am a ziek a? Jacob-in Mari pasal Josefa a thlah a, chu Mari-ah chun Krista an ti, Isu chu a hung pieng tah a”. (Mt.1:16) La zuk suih hla met inla, Isu hung piengna dinga a lampui hraw hi a mak bawk a nih.

Isu hung piengna dinga Juda’n a monu a lo inraitir hrim hrim dam, Lal tlangval Boaza’n thlawibuong Ruthi hmaa a heih tlawm el thei dam, Lal David nuhmei tam tak, hmeltha tak tak nei zingin, a general Uriah nuhmei Batsheba Solomon thlatu dinga a heih uirepui kher dam ngaituo’n Lal remruot hi a mak naw ti naw ruol an nawh. Josefa hi tlangval fel ei tit a kha, “Ka nuhmei ding tho, inhuol tasa kan ni ta leiin lo ‘advance’ ka tih” khawm a ti der nawh. A rukin mak chu a nuom. Sienkhawm vantirko thuhril awi a, a mak nawh. A ringna mawl hi ngaisang a va um de aw!

Nunghak thienglam Mari tak tak khawm kha! Anleh, Nazareth khuoah khan nunghak thienglam dang an um naw maw? Magdaline le Mari danghai kha te? An lo um pal khawmin Mari (Josefa dawngmanu) neka thlang ding chu an um naw ning a tih. Vantirkoin an rai ding thu a zuk hril khan, “E! Chuongchu ni thei naw nih. Ka hming a sie ding a nih, inhuolpui ka nei tah”tia suonlam siem a va rem de! A siem teuh nawh. Mari dawnna kha, “Ngai ta, Lalpa suoknu ka nih, I hril ang peiin ka chunga tlung raw se”. Ringna hrat, thuawi thei. Entawn tlak a va ni de! A hla heih insam dam kha heih tiem ta, a va heih ropui hem hem de!

Ka thlain Lalpa a chawimawi a,

Ka thlarau khawm ka Sandamtu,

Pathien chungah a hlim bek bek,

A bawinu tlawm tak a ngaisak leiin,

Tuta Le ruolthar peihai khawmin,

Hamthanu mi ti ngei an tih. (Lk.1:46-48).

Mari ang ku hin, “I hril ang peiin, I thu ang peiin ka chunga tlung raw se. Lalpa I thu thu ni lem raw se. I tir phawt zangngaina thlawn pek a nih” tiah lawmna, hamthatna a um a nih.

6. Berampuhai kuom kher kherah:

Vantirkohai berampuhai kuom kher kherah van hlapawl a zu sak chu tie! An hlasak hlak kha a ropui. Zuk dawn kir ta, a san a um a nih. Berampuhai beram vengna hmun kha ei hril ta kha, valbuong Boaz le thlawibuong Ruthi inlengna hmun le “nang naw chu” tia biethu an thlungna hmun a ni kha!. Bethlehem khuo neitu David a tlangval laia a beram vengna le sakei khakru dam a kei thlamna hmun khawm a ni kha tie! Hi hmun kher khera Isu pieng zana berampuha’n an beramhai an lo riekngha khawm kha, a va mak de aw! Thil dang a ni nawh. Hi thil tlung hin Isu Krista nina hril hriet a mi nuom a nih. Isu Krista nina hril hriet a mi nuom chu iem a na? Isu Krista ngei chun, “Kei hi berampu tha ka nih, berampu tha chun beramhai ta dingin a hringna a pek hlak. Kei chu berampu tha ka nih; ka beramhai chu ka hriet a, ka beramhai khawmin an mi hriet”.(Joh.10-11/14). Tlasam ngai lo ding, vuoi ngai lo ding, thina hlim ruom hraw le hmelhma inhuol vela um khawma ti ngai lo dinga, Berampu Tha- mi vengtu Lal Isu Krista a ni zie a pieng zan la la khawmin an hung hrilfie nghal a nih. Ei va hei hamtha de aw! Lalpa chu inpakin um raw se.

Van mipui tiem seng naw’n an lawm hla an hung rem

An rawl mawi thangkhawk vel chu berampu’n an hriet;

Lal Krista zalna chu fel takin an hril a,

An beram maksanin Lal chibai an buk a.

7. Ranthlang kher kherah:

Iengleia kha zan kher kher khan ranthleng kha a ruoka lo um? Naute Isu kha inzaltir a tul tlat lei an nawm. Thlenga um hrim hrim chu fak (bak) ding a nih. Ranbu pekna thlenga naute Isu inzaltira um kha, nang le keia ta dinga intlanna mi siempektu a nih. Isu Krista ngeiin iem a ti ta kha? “Ka taksa hi bu tak tak a na, ka thisen hi dawn ding tak a nih. Tu khawm ka taksa fa a, ka thisen dawntu chu keimaah a um zing a, kei khawm amaah ka um zing a nih.”(Joh.6:55-56).

Tui po poin ka suolna an tleng thei nawh,

Ran tam tak thisenin a min tlan thei nawh;

Isu thisen hlu chu inthawina a nih,

Ei suolhai na loin a mi sukdam thei.

Haleluija, Lalpa ropui raw se.

Thu tlangkawmna:

Thilmak tak el chu thu, thu ringawta um kha taksa’n a hung inchang a. Tiem chin nei lo Pathien kha, tiem chin neiin a hung um a. Pathien hrat mihriem anga insiemin, naute chitein a hung pieng chu! Iengleia Iengkim Siemtu Pathien chu mihriema a hung inchang? Iengleia thil Iengkim Siemtu chu a thilsiema a hung thang ve el am an leh? Arasi lien tak tak makteduoi tam tak um laia, ieng dinga ni-arsi (planet) chite leihnuoiah hin a hung kher am? Iengleia vanram ropui maksana tawngsephur hmunah a hung? “Ama zara iengkim um le ama ta dinga iengkim um bawk, a ropuina chang ve dinga nau tam tak thuoiluttu Pathien chun tuorna hmanga sandamna siemtu sukfamkim chu awm a ti hle si a.(Heb.2:10). Isu khawvel hringnun chu thu pakhat hin a hrilfie; tuorna leia sukfamkim a nih. Ranthlenga a pieng khawm hin Isu chu a famkim naw mani? Suol nei lo nunin a khawsa an naw maw? A thina khawm pawitawk lo (suksuol lo) thina an naw maw? A nih, ama chu a tha famkim a, famkim sa a nih. “A famkimnaa inthawka ei dawng seng chu lunginsietna ngawt lunginsietna ngawt a nih. Dan chu Mosie hmanga pek a na; lunginsietna le thutak ruok chu Isu Krista zara hung tlung a nih”(Joh.1:16-17). Haleluia, Lalpa ropui raw se.

Shawn chu misuol tak ning a tih. A testimony hienghin a ziek: “Insuolpui ka nei a, tanginah makhat chauhah khumin ka um a. Ka buthleng dawmna (food tray) chu envelope inthlengpuinain ka hmang hlak a. (Envelope hi jail sunga pawisa anga hmang a nih). Ni khat chu envelope (lekhabawm sunga) chun “Thlarau ta dinga Thirchakai” (Anchor For the Soul” ti lekhabu te a lo um a. Ka zuk bi a, sakhuo thil a nih ti ka hriet a. Pathien ka ring nawh a. Naute ka ni lai baptis lo ni tang ka tih. Amiruokchu chu chu ka ditthlangna a ni nawh. Sienkhawm chu lekhabu chu ka zuk tiem suok el tah a. Ngaita, ka lungril thawlekhat loin a hung danglam tah a”. A lekhathawnah: “Pastor, I lekhabu ka lo hmuh pal thut a. Ka tiem pal a. Lalpa Pathien kan tuokpui pha a, sandamin ka um tah”. Haleluia, Lalpa ropui raw se.

A nih, Chrismas hun lai hin thilmak tak tak, thil hung inruol pal thut (coincidental) le hmu lawk um lo thil tlung pal thut (accidental) ti thei ding mak tak tak a tam. Chuonghai chu mak ti naw rawh. Chatuon Pa, Lal remruot vawng an nih. Unau, vawisun hin ieng suolna khurah khawm um la,

Isu ka lungrilah hung la,

I hmun ding ka lungilah um;

Aw lalpa Isu, tuhin hung la,

I hmun ding ka lungrilah a um”.

ting ei ta, lawmin hlimin Lalpa inpak ei tiu. Lalpa’n a thu malsawm raw se. Amen.

*25 DECEMBER, 2014, KRISMAS SERMON. HMAR CHRISTIAN CHURCH, IMPHAL.

Ziektu: Pu Zarzolien Keivom.

“Setanin Setan bok iengtin am hnot suok thei a ta?  Ram khom ama le ama indo chu a ngir thei nawh. Mani le mani indo sungkuo khom an ngir suok thei  bok nawh. Setan khom ama le ama inkhinga  a’n do  si chun ngir thei naw ni a, bohmang lem a tih”. Isu (Marka 3 :23).

         
Ei Lalpa Isu hi khawvela  a hung leng lai khan voi khat chu ramhuoi man pasal pakhat, mitdel le trong thei lo chu sukdam dingin Isu kuomah an hung thruoi a,  a lo sukdam a, a hung trong suok a, a hmu thei ta nghal bok a.  Mipui chun mak an ti hle a, hi pa hi Davida naupa a ni thei el naw ding am a nih? an ti tawl a.  Farisaihai ruok chun  “Belzibub zawl a ni hi. Ramhuoi lal leiin annawm ramhuoihai a hnot suok hlak” an ti bok.   Anni chu Isun a ko a,  an kuomah, “Setanin Setan bok iengtin am hnot suok thei a ta? Ram khom ama le ama indo chu a ngir suok thei nawh, chuong ang bokin mani le mani indo sungkuo khom an ngir suok thei bok nawh.  Setan khom ama le ama  inkhinga  a’n do  si chun ngir thei naw ni a, bohmang lem a tih” tiin a hril a. Isu thu hril hi a’n dik a ni phot chun eini rawi khom hi  ei la bohmang ve el awm de aw! ti chu ngaituo a hun ta ngei!

          Isu thu hrilhai  po po hi belsa ding le pei hmang ding hlak pakhat khom a um der si nawh.  Eini India hmarsaka chenghai, a bik takin Sinlung suok intihai hi ieng thu le hla um bek lo khoma indo thut hmang eini leiin  unau phai rama chenghai neka ei hnufuol bik tlat nasan khom hi ni ngei dingin ring a um chu tie!  Isun, mani le mani indo sungkuo khom an ngir suok thei bok nawh a lo ti namain. Nambar 35:33 a chun “In umna ram chu sukporche naw ro, Thisen insuona chun ram chu a sukporche a,  thisen insuo lei a sukporche ram chu thisen insuotu thisen chau naw chun sukthieng thei a ni nawh” ti ei hmu ang bokin  ei umna ram hai hi thisena  sukporche ram an ta leiin eini Sinlung suokhai ta dingin thisen insuona hi ei thrangmaw bawk laia pakhat chu ni ngei dingin ring a um.  Ei umna ramhai hi  a hun le ni ngaituo chun changkang ve fetna khop chu a ni ve tah, sienkhom vervekna le thabona bak hi chu ei hmasawnna hril ding ei hau bek naw niin an lang. Ngirsuok meka inngaihai khom hi a bohmang mekhai ta dingin hmarchadeng khop khom an tling nawh ti inla inkhel naw nih.
         
A bik takin  Sinlung suok laia Hmar intihai hnu le hma tlawmtein la hang sui nawk ei tih.  Kum sawmhni le paruk lai liem tah a, Mizorama eini Hmarhai hma lakna kha ei thlir let chun ei thlalak iemani zat zet chu Isu thu hril le inzomin ei thrangmaw bawk hmu ding a um.  A voi khatna dinga peaceful bandh an thaw le inzoma India danin a phal anga an lungawi nawna khekpuia lam hrawhai chunga Mizoram pulithaiin kut an thlak leia Manipura an unauhai kuoma an thlasiet thu an hung intlun trum khan nasa takin Hmar ka nih inti taphot lungril le ngaituona chu hnam hmangaina tui lien chun a chimpil phut ni takin an lang.  Kei tak ngiel khom ka tui inhlieu thiem le thiem naw khom hril thei loin hnam hmangaina tui lien  chun a lipui tieng ami fen lut ve hiel a.  A bik takin India hmarsak biela cheng  Hmar nauhai lem chu a tar a zurIin hnam lainatna thlipuin a nuoi hmai an um naw ang tluk a nih.  Hnam ta dinga tlawmngaia inpe ei tam taluo hiel a, tha le zung le sum le pai khom hnam ta ding chun inro reng ei nei naw a ni deu tak, a nghong khom a na hle reng a nih. Mizoram sorkar thruoituhai khomin thlaphangna  ruk tak chu nei ve ngei an tih ring a um.  Khang ang khan fe pei inla chu Autonomous Council khom kum tam nor ngai kher naw nih.

          Tiena tlanga inthoka ei thrangmawbawk  chu mani le mani indo hi a la ni pei,  Hrangkhup le Thawnglaiin an tran a, Hmar le Lusei indoin Saizahawl chu Sailo uichalin a thrang nawk a, HPC do let dinga  Mizoram uichala thanghai chu Hmar tlangvalhai bok ei ni kha.  HPC  sukremna dinga Mizoram sorkarin Hmar tlangval trening a pekhai kha  MAP let tamin HPCin a thawhla lem a, a thil tum khom lam chenve a hraw hman trawk reng a nih. Isun mani le mani indo sungkuo chu an ngir suok thei nawh a ti hi  ei hnam hi a sukdiktu laia pakhat chu ei lo ni zing el.  SHDC khom hi ei inthuruolna kei chentu dinga Mizoram sorkar hmangruo poimaw tak a la ni zui pei niin an lang.

          Khanga HPC in a thiltum a hlen suok zo ta si naw chun ti a, autonomous council  loa lung dam thei lo tlangval  threnkhat le kansil membar threnkhat chu inbie tlangin tlawmngai pawl tlangval iemani zat chu ramhnuoia la chambang ding le ram danga  la’n tuoi thar dingin thutlukna an lo nei ta a nih. Chu thu chu fe thleng peiin ram dangah khom ei intir nghe nghe a, voisun chen hin a la fe  pei a. Chu lai zing chun ring naw tieng pang takin HRA le HRF a hung pieng nawk ta pei a, ieng tak am ei buoipui ti hriet thei lo khop hielin  pawl le pawl buoina chun ei ram ei hnam chu thisenin an khat tawkin a’n sil ta pei a nih.  Isu thu hril ang hrimin  mani le mani indo tlat chun hmasawn dan ding um ngang lo chu, a tawp tawpah chun an hung rem ta reng a.   Lalhmingthang keithruoi  HPC(D) chu a hung inthrang nawk duok duok a, mipui ngaiven khom  a hlaw hle lai zingin Thangsang keithruoi HNA-hai chu an hung inlar suok nawk pei bok.  Pawl hnia inkhingna khom khop a um naw nak laiin Peresident pawl le Chairman pawl a hung suok nawk pei a! Ei pi le puhaiin “Ar lungsie, sanghar lunglawm“ an lo ti po chu ei thaw tlut tlut ni takin a’n lang. Ei Pathien thu hi a’n dik a ni phot chun hma sawn nekin  ei hnung sawn pei ma ding chu ni ma el naw leh!

         Ei thu ziek hi tu khom ei hrilsietna le demna chu a ni der nawh a, mani le mani indo hi ei hnam le ram thrangmawbawk a nizie ei hrilna a ni lem.  Ei hnam politiks le kohran ngirhmun enin ei hnam ta dinga thil thra le ngaidan hril suok ngam khom ei um ta naw ni deu takin an lang. Pawl a ngir ta hlak chun  a thloptu ding le trantu ding hlak bo lo me, a poi ti bak chu hril ding a vang a ni tak!  Kei khom voi tam tak hnam hi thisan ka tum hlak. Sienkhom, ei hnamin siet a tuok pha ka tuorna em em hlak si leiin min an lungrila an pai an hril ngam lo am ei ti ding an hril nuom lo chu hril lo thei loin a mi kap tlat leiin insum  pumin ei ram le hnam thrangmawbawk chu mani le mani indo hi a nizie le Isu trong bau sukdiktu laia ppakhat ei nizie ei hang suklang chau lem a nih.

          Mani le mani indo sungkuo lai hin kohran khom ei him bik chuong der nawh niin an lang, ei ram ei hnam chanchin ei hang hril tahai po po khom hi kohran thlalak indik tak niin an lang.  Pathien kohran intihai hmana pawl thichil ei ngam chun ramhnuoi sipaihai lem chun an va ngam nasa lem awm de aw! Isu lem chun mani unau theidatu chu tuolthat a nih a ti thlawt el a nih. Chuong a ni si lem chun  kohranhai hin tuol ei lo that nasa ta awm de aw! Mani  le mani indo sungkuo ei lo ni ve zing el chu tie.  Zabili lawm zet ta hnung khoma mani khata rong la bawl thei loa fawrena kutdaw dinga lan tir deu zing el hi chu piengsuolna chi khat chu a ni ngei el, lu chau inthranga pum inthrang thei lo mi piengsuol nungchang le um dan a ni tlat leiin theida thei naw ma nih. (KEIVOM RUN (Greater Noida)31 July 2014. 

(1 Sam 30:6)
                                                          Ziektu: Tv. Alan Famhoite.

Damlai hringnun kal ei chawina a hin thlipui chi hran hranin ami nuoivel chang aum hlak. “Damlai Thlipui” ti lekhabu ziektu chun thlipui chi hran hran ei tuok thenkhat hai a lekhabuah a ziek a, chuonghai chu, Thlemna thlipui dam, lungngaina thlipui, muolphona tawpkhawk le hmingsietna thlipui, pasietna thlipui le nat beidawngna thlipui hai hi an nih. Hieng thlipui hai hi a tuoklo chu vangkhatte ning ei tih.

Khawvela mi inlar (Celebrities) eiti hai khawm TV ringawta en chun nun inhawi hmel em em le inhnar um em em hmel putin aninlang hlak kha tiraw? Amiruokchu a ruktein kilkhata an lu anlo dawm ve ngawi ngawi chang aum hlak. Hollywood ei hril kai phaknaw deu khawma Bollywood bek hang hril inla, á¹­umkhat Amitabh Bachchan (Big B) interview an neina a chun hieng hin alo tih “Screen life larger than life.” Hi umzi chu Tv screen a ei hmu hlak ang ngawt khan takrama damlai hringnun alo hmang bik chai nawh tina anih. An hringnuna damlai thlipui chihran hranin a sawk ve hlak a. Bollywood star iemanizat mani hringna inlak(Suicide) khawm an um rawp hlak ani kha. Amiruokchu hienghai hi ringnawtu hai hringnun hmang dan le an damlai thlipui phur dan chu anih.

Anle eini ringtuhai hin Damlai Thlipui in ami nuoi vel chang iengtinam eilo dawnlet hlak ?  Iengtinam I um hlak? In ngaituo kunin I thlep thla der el hlak am ani? Buoina I tuok a, Pathien a’nthawk á¹­hangpuina I hmu el sinaw a. Harsatna I tuok a, I sungha’n an á¹­hangpui thei el bawk naw che a. Lungngaina I tawng a, I hmangai ha’n an hnem naw che a. Manganna  ah I ruolha’n an hnem bawk naw che a. Nun khawsawt ngawi ngawiin inhriet a, ringtlâk le ringding reng I hmu bawk nawh. Chuong huna chun Damlai Thlipui hi iengtinam I tuor hlak?

Lal David a chanchin hang en ei tih: Lal David le a rawihai chu raldo fea intieng kira anin lawi chun an nuhmeihai, an naupasalhai, an naunuhmeihai chu salah an lo man pek vawng a. “Chuongchun, David le a kuoma umhaiin an râwl an insuoh a, á¹­ap hlei thei lo lêkin an á¹­ap a” Sap Bible chun hien a tih “So David and his men wept aloud until they had no strength left to weep”  An tuor nat dan ding chu zuk ngairuot thei a nih. Hmelma inbeina a khawm an nuhmeihai salah hei in man pek dai chu in hnesawna rapthlak tak chu anih. Amiruokchu Lal David hi Damlai Thlipui in na taka a sawk laia a thilthaw hi á¹­ha kati bek bek el chu anih. Eini rawi ni inla chu iengtin takin am Pathien kuoma ei nuor thusim eiin zawt hman rek ding. Lal David ruok chu a “Pathien LALPAA chun ân sukhrat a” ti hi anih.

Pathien LALPAA insukhrattu hai chu an hlawsam ngai naw reng reng: 1 Sam 30: 8 na ei tiem chun “Chun, David chun, “Chuonghai chu hnawt lang, la hnawt phak ka ti?”tiin LALPA chu ân dawn a. Ama chun a hung dawn a, “Hnawt rawh, hnawt phak ngei ngei i ta, sansuok vawng ngei ngei i tih,”a ta. Harsatna tawpkhawk a tuok lai khawma Pathien ala hei râwn tawk tawk nuomna lungril hi ngaisang aum kati a, Kristien hringnun kal ei chawina khawnga hin hi hi thil pawimaw tak chu anih. (Damlai thilpui in ami nuoi chang aum hlak sia.) 

Saula chanchin hei en nawk zawk inla, ama khawm hi Damlai Thlipui in a nuoi ve leia buoisie, Ṭitna thlipui in a nuoia, David angin Pathien LALPAA ah insukhrat nek nekin khawhri aisânthiem zâwl nuhmei ava râwn a. A hun nuhnunga lem khan chu ama le ama an that ta hlawl el ani kha.

Nang tiemtu dittak, harsatna, beidawngna, manganna le bawrsawmna thlipui in a nuoi huna che iengtinam lo sang let ita?  Pathien LALPAA insukhrât am, khawvel thil-ah i lungngaina hnemtu ding i zawng vêl ruoi hlak?

A kharna dingin sap hla ‘Praise his name’ ti hla hi inlet hran chuong loin ei dit zuolna laia mi po Pathien LALPAA insukhratna hla á¹­ha tak ani leiin hei suklang ei tih. 

When everything falls apart
Praise his name
When you have a broken heart
Raise your hands and say
Lord, you're all I need
You're everything to me
And he'll take the pain away
When it seems you're all alone
Praise his name
And when you feel you can’t go on
Raise your hands and say
Greater is he that is within me
And you can praise the hurt away
If you'll just praise his name
https://www.youtube.com/watch?v=AgqAN2i7GM0 

Pathienin mal mi sawmpek raw seh.





Powered by Blogger.