Halloween party ideas 2015
Showing posts with label Krismas. Show all posts

By Pu Zarzolien Keivom.

downloadKum bula inthawka dingdihlipa Tlumte thlira ei thlir Krismas chu themphak el ah ei lo tlung nawk ta a, ramdang le hmundang danga thiemzir le sinthawa khawpui hran hrana umhai chun mani khuo ngei a sung kima krismas hmang tumin a thren mani khuo le veng panin an suok nuk nuk meka, a thren chu mani sin le inzawma chawl thei lo pawl chun cham le cham loa mani sinthawna le inchukna hmunah lung tlu lo zeta hmang ding damin an lo in sukthluk mek bok, nunghak le tlangval threnkhat lem chun mani dii hai le hmang tlang tum trala mani khuo le veng tieng pan loa veng dang muol dang zuon mek khom um mei rawi naw ni hai am! Ka tuhai khawm an nu le an sanghai leh krimas hmang tlang dingin Muolhlum Rengkhawpui panin zinghmangin Delhi suok sana an vuong mek lai chun dam le hlim taka an pan ram thuoi tlung dinga Pathien kuoma ka tawngtai lai zing chun, nang teh tu lem Krismas i hmang ve ding? Khawlam? tia mi hung bierukin ka hriet a, a ni ngei ie, kei hi tu le krismas hmang ding luo am ka na, khawlai am ka hmang ding, Ka nuhmei, ka nauhai le ka tuhai leh Delhi Hmar Christian fellowshipah a ni el naw dim a nih ka hang ti leh ni thei chiein ka hriet thei bawk si naw leiin krismas hmangtu mi hran hranhai hmang dan dam ka dap vel ta pei a.

Kan veng lai ankhat tawkin beram vengtu sawm chuong vel dam hi an fak le dawn le an puonthuo phurtu sabengtunghai leh beram a zatel tel tel an hung ching vet hlak a, an fe tawpna hmunah an riek pei hlak , chuong ang deu chun Isu pieng zana berampuhai khawm kha Bethlehem phulah an beramhai an riek ngha ve ni ding a na tiin ka hang zeldin vel a, lung a run ngei ie! Berampuhai hi an hmel le an changchavai le silfenhai en ri ngawt khawmin ngaituo hau rak lo, an beram bak chu thil dang lungkham bek dingin an in lang nawh, chuong anga mi mawl e ti lo chun an krismas hmang ruok kha chu a ropuiin entawn tlak a tling hlen an lang nawk ang reng chu tie, khanga vantirkohaiin van tieng an fesan char khan “Thaw ro, Bethlehemah feng ei ta Lalpa thu mi hril hung tlung chu va en ei tieu” an ta (Luka 2:15). An beramhai kha an maksan tawpa inhmaw takin an fe nghal el a nih, chu lei chun an thil en tum khawm an hmu reng a nih, muong changin a dei ema khuo var phat leh fe el ei tih ti hai sien chu Isu kha Aigupta ram tieng lo tlan hmang pui hman an ta an hlawsam der el ding a nih, Mari le Josefa le ranthlenga naute zal chu an va hmu a, an kuoma vantirkoin naute chanchin an hriettir kha an hril a, a hre taphotin berampuhai thu hril chu mak an ti hle a, Vantirkohai thu hril ang ngeia iengkim an hmu lei chun berampuhai chu Pathien chawimawi le inpak pei puma an kir nawk thu ei hmu a nih (Luka2:20). Isu leh krismas hmang dingin khawvel thilhai maksanin Lalpa thu ei hriet le dawnghai zawma fesuok pui nghal dingin in buotsai ve inla nuom a um ngei!

Khawvel sandamtu hung pieng lawm dinga Bethlehem pana ei fe mek lai hin khawsak mivarhai anga thruoitu Lal arasi en lova mani ngaidan hmang lo dingin fimkhur ei tieu. A kaikuongpa rorel anga sui chun Bethlehem le a sevela pasal naupang kum hnia inthawka a hnuoi tieng po Herodan a that vawng khawm kha khawsak mivarhai lei vawng a nih ti dingin a um. Judahai lal hung pieng ding a ni an ring lei ringawta a phut a phaa anni thruoitu arasi en lek loa ringvang thua Jerusalem an lut chawt el hin thil a tawk pawi nasa hle a nih. Eini khawm thruoitu Thlarauthienghlim ngai sak loa mani thiemna le varna hmanga Jerusalemah Lal Isu ei zawng vai chun mi tamtak hlimna ben deitu ni ngei ei tih, Jerusalem chu hnuoi lal Heroda rorelna tisa ram a ni si a. Khawsak mivarhai khan lal Heroda thu an hriet hnung chun an fe pei a, arasi an hmu chun an lawm hle a, naute umna chung zawn an tlung chenin an hma a thruoi a, In sung an va lut chun Mari le naute chu an va hmua bawkhup meuin chibai an va buk a, an robawm hawngin thilpek rangkachak dam, beraw dam le mura dam an peka an krismas hmang chu hlim hle hai sienkhawm Bethlehem le a sevela chenghai chun an nauhai lu an sun ta tho tho a nih. A pawi khawp el a nih, Bethlehem tieng pana fe seng si tisa rorelna Jerusalem khawpui la hang lut kawi kher kherhai lei hin Heroda hmasielpa lungril chawk thoin kohran in dengthrena chen ei tlung hlak a nih ti hrein tisa le thisen in rawn pui loin mi varhai thruoitu arasi thlarauthienghlim chau enin kal pen ei tieu tiin eiin fiel tak zet a nih,

Sung le kuo, thren le ruolhai le chaua krismas hmang loin Isu le ngei hmang lem inla ei lawm kim a ta, Berampuhai ang bawk khan Pathien chawimawi le inpak pei pumin ei kir ve thei ding a nih. Tiemtu dittak , Isu thrang loa a piengchampha chaulawmtu ni loa Isu le ngei krismas hmang dingin ditsakna insang tak kan hlan che.

(Keivom run Greater Noida)

21 December 2014.

Ziektu: Pu L.Keivom, Inpui.com Columnist

A hming Maka, Remruottu Lalpa,

Chatuon Pa, Rem Lal ropui a nih;

A ramin kin ni nei ngai naw nih,

Zau pei a tih chatuon chen khomin.

-

Hmar tronga Baibul inlet ka trana inthokin kha hmaa Baibul thu hre vieua ka lo inngai thlâk rok hlak chu ka lo hriet nawzie le ka hriet ka tihai khom ka lo hriet chieng nawzie ni tinin ka hmu suok thar a. Chuonghai laia pakhat chu REMRUOTTU MAK (Wonderful Counsellor), kha hmaa le tu chen khoma MAKA, REMRUOTTU ei ti hlak hi a nih.

An hril dan chun, kum 1611-a sut King James Version, mi tam takin Baibul lai po poa Baibul bik rieua an ngai nuom hiel, sienkhom hang bi chieng ruok chun inlet suol a tama tam um ve tho hi, khawla suttuhaiin Isai 9:6 hi proofreading an thaw laiin a fainal thawtu laia mi insukfel pakhatin WONDERFUL COUNSELLOR ti thu mal pahni inkara hin comma (,) a lo thai zau a, hming pakhat ding kha hming aiawtu pahnih, WONDERFUL le COUNSELLOR tiin a hung insuo a, chu chu einin MAKA, REMRUOTTU tiin ei lo inlet ve nawk ta pei hi a nih. Hi ‘comma’ chikte hin hi lai châng hi nasa taka a suk-coma leiin ei thu le hla a phier buoi nasa hle a, chu lung ina inthoka intâl suok ngaina chu ei hriet ta naw ni takin a’n lang tah.

Hi hi ei ni chauh khom ei lo ni nawh. Hnam hmasawn lem le var lema ei ngaihai lai khom hin thluok hmang sa loa a ringa ring tlut el dinga lungril an intŭna hmuna chu thing chu thing a nih ti an ring lai zingin lung khom hi thing a nih an ti chun an ring sa ve tlut el hlak a nih. Chuong ang bokin khêl khom tak, tak khom khêlah an pom el. Sakhaw lekhabua ei ngai le pom ta hnung, ei rǐl rem zawnga thu le hla châng ei lo inngaizawngpui tahai lem chu thlaraua ei dong nia ei bel tlat leiin, ieng anga indik lo khom ni sien, a’n dik nawna ei hmu suok thei mei mei nawh. Sakhuo hi iemani kong zawnga chu mit sukdeltu hmangruo thra tak a ni hrim a nih. Mit inkal naran chu daktor thiemin an ăt a, an siem thra thei a, sakhuoa mit inkalna ruok chu siem thrat mei mei ruol a ni nawh.

Chuong laia entirna pakhat chu THU CHU TISAA hung inchang thu, ei bau inkhap zat deuthawa ei săm tum hi a nih. Tisa chu thlarau kaltu a na, tisa chun Pathien a suklawm thei naw a, tisa thil le Pathien thil chu inkal le indo zing nia inchuktir si a, mihriem sandamna dinga Pathien remruot THU chu tisaa inchangtira ei hril chun Setan duthusam tak ning a ta, iengtin am sandam ni tang ei ta? THU chu TISAA hung inchang lo ni ta ngat sien chu, tu khom sandam ding ei um nawh ti hi zing nisa hung suok ding nêka chieng lem a nih. Ei thiempuhai hlei hlei hi, hi thua hin khêl hril rawn tak an ni leiin, THU chu TISAA a hung inchang thu an hril zat hin hremhmun thuo khat peiah lut ding ni hai sien, thuo tama inril le lumah inper vong an tih ti hi hril buoi khom a ngai nawh.

Ieng leia chu ngirhmuna chun ei intàng am a na? A donna tawi tak chu: Ei Baibul hmanga thu mi lo inbatuhai lei a ni ka ring. Indik tawpkhawk dinga thil ei ngai tah hrim hrim chu a’n dik le a’n dik naw ngaituo loa mawl ring ringot hi ringtu inti tam tak chǐng dan a ni tlangpuiin ka hriet. Chuong ang khawtlang chu ransa le inhneng zinga la khawsa a ni nuom khop el. Amiruokchu, mihriem hi chuong ang dinga Pathienin a siem chu ni kher naw nih. Ni nêk hmanin, mihriem chu thutak, thu inthup le inril, varna thu hmu thei dinga Pathienin ama angpuia a siem a ni lem. Mihriem hi thilhring le rannung hai anga siem ni loin, mihriem chu taksa put si, sienkhom ‘Mihring’ dinga siem a nih.

Chuong chu ni siin, hnam var le changkanga ei ngaihai khomin ieng dinga thu mal pahnih, WONDERFUL COUNSELLOR inkara comma an lo sie suol chu an hriet suokna dingin kum za tel an ngai am a na? A suol a nih ti an hriet hnungin iengtin am an thaw a? A hmasa takin, Pathien thu chu sunhang khat khom bo lo dinga inziritirna chu a umzie tak hre chieng si loa an changchawi tlut leiin, chuonga ngai pawl chun, Baibula thu mal tin hi sukbo thieng loin an ngai a, a ni ang angin an pom tlut el a nih. Pathien thu chu sunhang khat khom bo lo ding a ni lai zingin, a thu ziek thlatuhai le ziek sawng peituhai chu mihriem vong an ni leiin an trong bau le kut hmanga an ziek thlaknaah ieng zat hiel am an suksuol ding ti hi an ngaituo ngai naw a, tam tak chun ngaituo nachang khom an hriet bok nawh. Chu chu ringna hrat le hrat naw thil ni loin mawl thil lei a nih.

A buoithlakna tak chu, Pathien thu ziek suol le inlet suolhai chu an thaw suol a nih ti an hriet hnung khomin an lo hmang innâl tah leiin KJV le a sangawi zawnpuihai chun thlak an la tum chuong naw hi a nih. Chuong ang mi chu eini rawi lai khom ei um ve tho. Ei lo hriet bel tah chu ieng anga Pathien thu lo khom ni sien Pathien thu indik tak anga pom zing tumna lungril ei nei ve tlat niin a’n lang. Chu huonga chun THU, TISAA hung inchang, Kristmas ei hmangna san tak khom hi a tla tlat a nih. THU chu Pathien kaltu ‘tisa’ thilah ei bauin inchangtir inla khom, ei lungrila a umzie ni awma ei ngai chu indika ei hriet leiin, Belzibub thukhawchang ding ni awm tak chu Pathien thuah ei bel tlut el a nih. Pathien chu thlarau a ni a, chu thlarau le ei inzom thei dan um sun chu Ama Pathien ngei chu mihriem taksa puta hung inlang a nih. Kong danga hril chun, Pathien remruot chu thu chu ‘tisaa’ inchangtir ni loin thu chu taksa, mihriem taksa puta hung inchangtir phot a, chu mihriem taksa put ngei chu hmanga mihriem sandamna dinga a remruot mak tak el chu hlen suok a nih. Chuleiin, a hlentu hminga khom Remruottu Mak, Pathien Hrat, Chatuon Pa, Remna Lal (Isai 9:6) tiin a pieng hma kum zasari neka tam hielah Pathienin Isai bauah a lo puong lawk a nih.

Thuthlung Hlui hi chik taka ei bi chun, bu tin deuthawa hin Pathienin Bethlehem le Kalvari fe thlenga mihriem sandamna ding a la hung hlen suok ding thu hi an hriet der loin Israelhai khan a umzie ding an lo thaw lawk ngat ngat a nih. Chu Pathien remruot chu mihriem hmanga fe thleng ding a ni si leiin, Sandamtu hung piengna dinga a chi-hnam thlang chu Davida thla hung peia inthoka suok ding chu a nih. Chu Sandamtu hung pieng ding chu Pathien Naupa ni si, sienkhom mihriem dana chu Davida naupa tia ko a ni bok ding a nih. Chu lampui chu khar tum le siktan tumin sun le zan Setanin thrang a lak a, a hung piengna ding hnamhai chu ieng lai khomin Pathien lakah a’n heltir ngat ngat el a nih. Remruottu Mak ni naw sienla lem chu, mihriem hisapna ringot chun a tum hi hang hlen suok ngaina hrim um naw nih.

Chuong sa khom chun, Davida thlaa mi, lal hung inthla sawng peihai laia pakhat Jekonia le a thla peihai chu Davida lalthrungpha hluo thei lo dinga siemin an um der el! Matthaiin (1:11-12) mihriem inthla dan anga Isu thlatuhai chanchin a suina ei en chun Jekonia hming ei hmu a. Chu pa thlaa mi hung inthla sawng peia a tawpna chu Josefa a na, ama chu Mari pasal a nih. Josefa hi Isu Krista thlatu anga ngai ni si, sienkhom a nauin ama chi pai si lo a ni leiin Luka chun Isu chu “mi ngaia chu Josefa naupa a nih” tiin a ziek kher a nih (3:23)

Judahai chanchin ei sui kir chun, Isu hung pieng hma kum zaruk sung khan Davida lalthrungphaa inthrung pakhat khom an um ta nawh. A san chu hi hi a nih. Babulon lalin Juda lal sala a thruoi kha a hming chu Jekonia (Jehoiachin tia ko bok ) a na, ama chu a thlahai Davida lalthrungphaa thrung um lo dinga Jeremia hmanga Pathienin trongsie a’n phur ta sa a nih. Hieng hin a lo hril a nih (Jer 22:24-30):

24 “Nang Jehoiachin* hi Juda lal Jehoiakim naupa, ka suoi namna kutsebi khom ni la, ka kuta inthokin ka phawi suok ding che a nih. 25 That dinga zongtu che, Babulon lal Nebukadnezzar kuta le Kaldaihai kuta ngei chun pe suok ka ti che. 26 I piengna ni lo ram dangah nang le i nu, a hringtu che hi pei suok ka ta, chu taka chun thîng in tih. 27 Kir nawk in châk êm êmna rama chun kir nawk ta naw ti niu” tiin.

28 Hi Jehoiachin hi bêl koi dar,

Mi hnawl hnung a ni naw maw?

Ama le a thlahai chu,

An hriet ngai lo rama chun,

Ieng leia an pei suok am?

29 Aw ram, aw ram, aw ram,

LALPA thu hi lo ngai rawh!

30 Hieng hin LALPA chun a hril:

Nau nei dêr naw ang elin,

Hi mipa hi inchik rawh:

Pa hmuingîl lo ding a na,

A thlahai laia mi tu khom,

A hmuingîl um naw ni a,

Davida lalthrungphaah,

Tu khom inthrung naw ni a,

Judai ram chungah tu khom,

Inlal ngai bok naw ni hai,”

Tiin LALPA chun a puong.

Chuong chu a ni leiin, Krista Isu kha Josefa naupa chu ni sien, Davida lalthrungphaa inthrung thei lo dinga trongsie inphur ta sa ni vêng a tih. Chuleiin, Luka ve thung chun (3:23-38) Isu thlatuhai a suinaah a nu Mari tieng sungkuo suiin, Nathan fe thlengin Davida-ah a lut a, chu thlaa chun trongsephur Jekonia (Jehoiachin) kha a um ta naw leiin trongsephur sungkuo a ni ta nawh. Chuleiin, Pathienin a vantirko hmangin, “Tri naw, Mari, Pathien ngaisak i nih. Ngai rawh, nau pai i ta, nau pasal nei i ta, a hmingah Isu i sak ding a nih. Ama chu mi ropui tak ning a ta, Chunghnungtak Naupa ting an tih. Lalpa Pathienin a thlatu Davida lalthrungpha chu peng a ta, Jakob thlahai chungah chatuonin inlal a ta, a ramin kin ni nei naw nih” tiin a hril a ni kha.

Chuong anga Pathienin rem a hung ruot leiin Isu chu Pathien Naupa, Mihriem naupa, Davida naupa, Josefa naupa, Mari naupa, hrillawkna thu po po khom sukkimtu a hung ni tah a nih. Pathien thil rel dan hi a makin hriet phak ruol lo a na, Remruottu Mak a lo tling takzet a nih.


* 22:24 Jehoiachin ti hi Hebrai tronga chu ‘Konia’ amanih ‘Jekonia’ amanih an tih.

christmasBy L.Keivom, Inpui.com Columnist

Hmar tronga Baibul inlet ka trana inthokin kha hmaa Baibul thu hre vieua ka lo inngai thlâk rok hlak chu ka lo hriet nawzie le ka hriet ka tihai khom ka lo hriet chieng nawzie ni tinin ka hmu suok thar a. Chuonghai laia pakhat chu REMRUOTTU MAK (Wonderful Counsellor), kha hmaa le tu chen khoma MAKA, REMRUOTTU tia ei ei ti hlak hi a nih.

An hril dan chun, kum 1611-a sut King James Version, mi tam takin Baibul lai po poa Baibul bik rieua an ngai nuom hiel, sienkhom hang bi chieng ruok chun inlet suol a tama tam um ve tho hi, khawla suttuhaiin Isai 9:6 hi proofreading an thaw laiin a fainal thawtu laia mi insukfel pakhatin WONDERFUL COUNSELLOR ti thu mal pahni inkara hin comma (,) a lo thai zau a, hming pakhat ding kha hming aiawtu pahnih, WONDERFUL le COUNSELLOR tiin a hung insuo a, chu chu einin MAKA, REMRUOTTU tiin ei lo inlet ve nawk ta pei hi a nih. Hi ‘comma’ chikte hin hi lai châng hi nasa taka a suk- ‘coma’ leiin ei thu le hla a phier buoi nasa hle a, chu lung ina inthoka intâl suok ngaina chu ei hriet ta naw ni takin a’n lang tah.

Hi hi ei ni chauh khom ei lo ni nawh. Hnam hmasawn lem le var lema ei ngaihai lai khom hin thluok hmang sa loa a ringa ring tlut el dinga lungril an intùna hmuna chu thing chu thing a nih ti an ring lai zingin lung khom hi thing a nih an ti chun an ring sa ve tlut el hlak a nih. Chuong ang bokin khêl khom tak, tak khom khêlah an pom el. Sakhaw lekhabua ei ngai le pom ta hnung, ei ril rem zawnga thu le hla chang ei lo inngaizawngpui tahai lem chu thlaraua ei dong nia ei bel tlat leiin, ieng anga indik lo khom ni sien, a’n dik nawna ei hmu suok thei mei mei nawh. Sakhuo hi iemani kong zawnga chu mit sukdeltu hmangruo thra tak a ni hrim a nih. Mit inkal naran chu daktor thiemin an at a, an siem thra thei a, sakhuoa mit inkalna ruok chu siem thrat mei mei ruol a ni nawh.

Chuong laia entirna pakhat chu THU CHU TISAA hung inchang thu, ei bau inkhap zat deuthawa ei sàm tum hi a nih. Tisa chu thlarau kaltu a na, tisa chun Pathien a suklawm thei naw a, tisa thil le Pathien thil chu inkal le indo zing nia inchuktir si a, mihriem sandamna dinga Pathien remruot THU chu tisaa inchangtira ei hril chun Setan duthusam tak ning a ta, iengtin am sandam ni tang ei ta? THU chu TISAA hung inchang lo ni ta ngat sien chu, tu khom sandam ding ei um nawh ti hi zing nisa hung suok ding neka chieng lem a nih. Ei thiempuhai hlei hlei hi, hi thua hin khêl hril rawn tak an ni leiin, THU chu TISAA a hung inchang thu an hril zat hin hremhmun thuo khat peiah lut ding ni hai sien, thuo tama inril le lumah inper vong an tih ti hi hril buoi khom a ngai nawh.

Ieng leia chu ngirhmuna chun ei intang am a na? A donna tawi tak chu: Ei Baibul hmanga thu mi lo inbatuhai lei a ni ka ring. Indik tawpkhawk dinga thil ei ngai tah hrim hrim chu a’n dik le a’n dik naw ngaituo loa mawl ring ringot hi ringtu inti tam tak ching dan a ni tlangpuiin ka hriet. Chuong ang khawtlang chu ransa le inhneng zinga la khawsa an ni nuom khop el. Amiruokchu, mihriem hi chuong ang dinga Pathienin a siem chu ni kher naw nih. Ni nêk hmanin, mihriem chu thutak, thu inthup le inril, varna thu hmu thei dinga Pathienin ama angpuia a siem a ni lem. Mihriem hi thilhring le rannung hai anga siem ni loin, mihriem chu taksa put si, sienkhom ‘Mihring’ dinga siem a nih.

Chuong chu ni siin, hnam var le changkanga ei ngaihai khomin ieng dinga thu mal pahnih, WONDERFUL COUNSELLOR inkara comma an lo sie suol chu an hriet suokna dingin kum za tel an ngai am a na? A suol a nih ti an hriet hnungin iengtin am an thaw a? A hmasa takin, Pathien thu chu sunhang khat khom bo lo dinga inziritirna chu a umzie tak hre chieng si loa an changchawi tlut leiin, chuonga ngai pawl chun, Baibula thu mal tin hi sukbo thieng loin an ngai a, a ni ang angin an pom tlut el a nih. Pathien thu chu sunhang khat khom bo lo ding a ni lai zingin, a thu ziek thlatuhai le ziek sawng peituhai chu mihriem vong an ni leiin an trong bau le kut hmanga an ziek thlaknaah ieng zat hiel am an suksuol ding ti hi an ngaituo ngai naw a, tam tak chun ngaituo nachang khom an hriet bok nawh. Chu chu ringna hrat le hrat naw thil ni loin mawl thil lei a nih.

A buoithlakna tak chu, Pathien thu ziek suol le inlet suolhai chu an thaw suol a nih ti an hriet hnung khomin an lo hmang innâl tah leiin KJV le a sangawi zawnpuihai chun thlak an la tum chuong naw hi a nih. Chuong ang mi chu eini rawi lai khom ei um ve tho. Ei lo hriet bel tah chu ieng anga Pathien thu lo khom ni sien Pathien thu indik tak anga pom zing tumna lungril ei nei ve tlat niin a’n lang. Chu huonga chun THU, TISAA hung inchang, Kristmas ei hmangna san tak khom hi a tla tlat a nih. THU chu Pathien kaltu ‘tisa’ thilah ei bauin inchangtir inla khom, ei lungrila a umzie ni awma ei ngai chu indika ei hriet leiin, Belzibub thukhawchang ding ni awm tak chu Pathien thuah ei bel tlut el a nih. Pathien remruot ruok chu thu chu ‘tisaa’ inchangtir ni loin thu chu taksa, mihriem taksa puta hung inchangtir phot a, chu mihriem taksa put ngei chu hmanga mihriem sandamna dinga a remruot mak tak el chu hlen suok a nih. Chuleiin, a hlentu hminga khom Remruottu Mak, Pathien Hrat, Chatuon Pa, Remna Lal (Isai 9:6) tiin a pieng hma kum zasari neka tam hielah Pathienin Isai bauah a lo puong lawk a nih.

Thuthlung Hlui hi chik taka ei bi chun, bu tin deuthawa hin Pathienin Bethlehem le Kalvari fe thlenga mihriem sandamna ding a la hung hlen suok ding thu hi an hriet der loin Israelhai khan a umzie ding an lo thaw lawk ngat ngat a nih. Chu Pathien remruot chu mihriem hmanga fe thleng ding a ni si leiin, Sandamtu hung piengna dinga a chi-hnam thlang chu Davida thla hung peia inthoka suok ding chu a nih. Chu Sandamtu hung pieng ding chu Pathien Naupa ni si, sienkhom mihriem dana chu Davida naupa tia ko a ni bok ding a nih. Chu lampui chu khar tum le siktan tumin sun le zan Setanin thrang a lak a, a hung piengna ding hnamhai chu ieng lai khomin Pathien lakah a’n heltir ngat ngat el a nih. Remruottu Mak ni naw sienla lem chu, mihriem hisapna ringot chun a tum hi hang hlen suok ngaina hrim um naw nih.

Chuong sa khom chun, Davida thlaa mi, lal hung inthla sawng peihai laia pakhat Jekonia le a thla peihai chu Davida lalthrungpha hluo thei lo dinga siemin an um der el! Matthaiin (1:11-12) mihriem inthla dan anga Isu thlatuhai chanchin a suina ei en chun Jekonia hming ei hmu a. Chu pa thlaa mi hung inthla sawng peia a tawpna chu Josefa a na, ama chu Mari pasal a nih. Josefa hi Isu Krista thlatu anga ngai ni si, sienkhom a nauin ama chi pai si lo a ni leiin Luka chun Isu chu “mi ngaia chu Josefa naupa a nih” tiin a ziek kher a nih (3:23)

Judahai chanchin ei sui kir chun, Isu hung pieng hma kum zaruk sung khan Davida lalthrungphaa inthrung pakhat khom an um ta nawh. A san chu hi hi a nih. Babulon lalin Juda lal sala a thruoi kha a hming chu Jekonia (Jehoiachin tia ko bok ) a na, ama chu a thlahai Davida lalthrungphaa thrung um lo dinga Jeremia hmanga Pathienin trongsie a’n phur ta sa a nih. Hieng hin a hril a nih (Jer 22:24-30):

24 “Nang Jehoiachin* hi Juda lal Jehoiakim naupa, ka suoi namna kutsebi khom ni la, ka kuta inthokin ka phawi suok ding che a nih. 25 That dinga zongtu che, Babulon lal Nebukadnezzar kuta le Kaldaihai kuta ngei chun pe suok ka ti che. 26 I piengna ni lo ram dangah nang le i nu, a hringtu che hi pei suok ka ta, chu taka chun thîng in tih. 27 Kir nawk in châk êm êmna rama chun kir nawk ta naw ti niu” tiin.

28 Hi Jehoiachin hi bel koi dar,

Mi hnawl hnung a ni naw maw?

Ama le a thlahai chu,

An hriet ngai lo rama chun,

Ieng leia an pei suok am?

29 Aw ram, aw ram, aw ram,

LALPA thu hi lo ngai rawh!

30 Hieng hin LALPA chun a hril:

Nau nei der naw ang elin,

Hi mipa hi inchik rawh:

Pa hmuingil lo ding a na,

A thlahai laia mi tukhom,

A hmuingil um naw ni a,

Davida lalthungphaah,

Tukhom inthrung naw ni a,

Judai ram chungah tukhom,

Inlal ngai bok naw ni hai,”

Tiin LALPA chun a puong.

Chuong chu a ni leiin, Krista Isu kha Josefa naupa chu ni sien, Davida lalthrungphaa inthrung thei lo dinga trongsie inphur ta sa ni veng a tih. Chuleiin, Luka ve thung chun (3:23-38) Isu thlatuhai a suinaah a nu Mari tieng sungkuo suiin, Nathan fe thlengin Davida-ah a lut a, chu thlaa chun trongsephur Jekonia (Jehoiachin) kha a um ta naw leiin trongsephur sungkuo a ni ta nawh. Chuleiin, Pathienin a vantirko hmangin, “Tri naw, Mari, Pathien ngaisak i nih. Ngai rawh, nau pai i ta, nau pasal nei i ta, a hmingah Isu i sak ding a nih. Ama chu mi ropui tak ning a ta, Chunghnungtak Naupa ting an tih. Lalpa Pathienin a thlatu Davida lalthrungpha chu peng a ta, Jakob thlahai chungah chatuonin inlal a ta, a ramin kin ni nei naw nih” tiin a hril a ni kha.

Chuong anga Pathienin rem a hung ruot leiin Isu chu Pathien Naupa, Mihriem naupa, Davida naupa, Josefa naupa, Mari naupa, hrillawkna thu po po khom sukkimtu a hung ni tah a nih. Pathien thil rel dan hi a makin hriet phak ruol lo a na, Remruottu Mak a lo tling takzet a nih.


* 22:24 Jehoiachin ti hi Hebrai tonga chu ‘Konia’ amanih ‘Jekonia’ amanih an tih.

Wise men and the starBy Prof Lal Dena, Inpui.com Patron and History professor at the Manipur University.

The Gospel according to Mathew writes: “Now when Jesus was born in Bethlehem of Judea in the days of Herod the king, behold, there came wise men from the east to Jerusalem, saying, ‘where is he that is born King of the Jews for we have seen his star in the east, and are come to worship him” (Mathew 2:1-2)

Most spectacular and extraordinary astronomical phenomenon did occur on the night when Jesus Christ, the Savior of the world, was born at Bethlehem. This was the appearance of what is popularly known as the Star of Bethlehem which guided the wise men from the East to the small town of Bethlehem in Palestine. What was this star? Or was it a comet? Was it a supernova? Was it completely a new star? Opinions of the astrologers are sharply divided on the nature of the star.
First, some scientists are of the view that the star could perhaps be a certain kind of a comet. It is popularly believed that the sight of such comet was a bad omen foretelling an impending famine or disaster. Could the birth of Jesus Christ, the Savior of the world, be regarded as a bad omen? At the same time, we cannot ignore what had happened soon after the birth of Jesus. Herod ordered to kill all the boys below two years old in Bethlehem and its vicinity with a sole motive of killing the babe Jesus whom he considered to be a potential danger to his position.

Secondly, Johannes Kepler contends that the Star of Bethlehem must have been a supernova that appeared as a result of the conjunction of Jupiter and Saturn in the year 7 B.C. The conjunction that Kepler thought was the cause of the generation of the nova, has itself come to be regarded by many as the Star of Bethlehem. As a matter of fact, in the course of the year 7 B.C., a conjunction of Saturn and Jupiter in the constellation of Pisces occurred three times. Again this incident took place on 19 May, 7 B.C.

Thirdly, God is the creator of the world. Through him all things were made, without him nothing was made that has been made. (John 1:3). So most popular view among the Christians is that God had specially created the star to reveal to the world that Jesus Christ was born at Bethlehem to save mankind. The star guided the wise men to Bethlehem and maybe, after it had done the work, disappeared again.

Now let us try to identify the wise men. Who were the three wise men? In the original Greek text, the wise men are called Magi. The Magi of the Bible story were first elevated to kingship in the sixth century by Caesarius of Arles. As per the Jewish historical documents, the wise men were Melchior, Casper and Balthasar who were of course well-versed in “magical” practices, being experts in the methods of astrology. They were highly learned men and perhaps belonged to a royal class and this fact is testified by their kingly dress and precious gifts to the babe Jesus.

Melchior was a Greek by nationality. He looked elderly with a grey hair and long beard. Caspar was believed to have come from India. He still looked young without beard with a little bit of red face. Balthasar looked pale with a short beard and was believed to have come from Egypt. It is thus an established fact that the three wise men belonged to different nationalities coming from different countries. The question here is: where did they meet? From which country did they start their pilgrimage to Bethlehem? There is no consensus opinion on this. Persia, (Iran) once a powerful empire in the Old Testament times, could be the place where the wise men met and studied together here. In English Bible, the wise men are called Magi. The Greek term Magi means to Magus which refers to a Zoroastrian priest of Persia. Maybe from Persia, the three wise men started their journey to Jerusalem in search of the newly born babe Jesus. Other scholars have suggested that Arabia (Saudi Arabia) or Babulon (Iraq) could perhaps the place from the wise men first sighted the star and then proceeded to Jerusalem.

Let us now see the impact of the Star of Bethlehem on mankind. The Star had both positive and negative impacts on mankind. First, it appears that the wise men were deeply devoted religious people, well-versed in Old Testament scriptures which foretold the birth of Jesus Christ. As soon as they sighted the star, they realized that it was the star of God, for they said, “We have seen his star in the east.” Faithfully did they follow it perhaps riding on their camel which was the common means of long journey at that time and had come to Jerusalem. Perplexed at the loss of the star in Jerusalem, they came to Herod and asked: “Where is he that is born of the king of the Jews?” But they did not give it up. They persistently kept on moving and Mathew records, “After they had heard the king, they went on their way, and the star they had seen in the east went ahead of them until it stopped over the place where the child was. When they saw the star, they were overjoyed. On coming to the house, they saw the child with his mother Mary, and they bowed down and worshipped him.”(Mat.2:9-10). Meichior offered a gift of gold, Casper frankincense, and Balthasar myrrh to babe Jesus. Thus to those who believed, the Star of Bethlehem gave an exceeding joy, an eternal joy.

There are other groups of people who were impacted by the star negatively. Herod, the priests and the scholars of law were confused and perplexed. They had soon frantically conducted their high level research by consulting old documents and had come across what Micah, a prophet, had prophesied: “But, Bethlehem, Ephrathah, though you are small among the clans of Judah, out of you will come for me one who will be ruler over Israel.” (Micah,5:2). For majority of mankind, seeing is not belief. They go on with their own wisdom but being blinded their own understanding. What happened to Herod? Power-hungry and blood thirsty Herod indulged not only in mass infanticide but also butchered his own family members - his wife Mariamme, mother-in-law Alexandra, his three sons – Antipater, Alexander, Aristobulus, his brother-in-law, his uncle and other close relatives who were likely to claim the kingship. Look at our society today. There are still many small Herods who are playing with innocent lives.

Let us re-read the passage we have quoted at the beginning and meditate upon it. Let us see what impact it has on us. We can learn, if we want, both good and bad lessons from the behaviors of the wise men, the priests, scholars of law and Herod. For those who believe, the Star of Bethlehem is the star of promise, love, faith, hope and peace which are the only lasting foundation of a happy and stable society. For those who are obstinate, it is a star of confusion, jealousy, revenge and murder. Which one we should choose? It is up to us. On this happy day of Christmas, grace and peace to all of us from God our Father and the Lord Jesus Christ. Happy Christmas.

Chartang HmeProf Lal Dena, (The author is Inpui.com patron and a history professor at Manipur University)

Krismas ei hung hnaih nawk ta a, ruoi buoiin ei buoi nawk ding chu ni awm a na. Eini India hmar sak kila hnam tlawmte, mi vai hnu rama Kristien sakhuo lo la lut ve hai hin ruoi thang lova Krismas ei hmang thei naw tlat hi a mak ti ding hlak chun ruoi hi ei hnam nunphungah a lo inthlung det bawk ta si. Ei nunphungah ruoi hi a ser laia a mei ang tawp a nih si.

Ei pi le puhai khan iengtin am ruoi an the hlak a, iengleia an lo the hlak am a na ti hi zuk suihmet ei ta. Ruoi an thena sanhai chu tulai ei khawtlang nun fe pei le khawvel inher danglam pei leh hin inzawmna le inlaichinna an la nei am ti hai dam hi zuk thlir let met ei ta. Tulai hun inher peih leh inzawmna (relevance) an nei ta naw chun, ennawnna (re-evaluation) nei ei ta, a thahai la hmang zawm pei ei ta, a tha naw hai chu ei bansan pei ding a nih. Entirna dingin, Kristien ei ni hma’n man le muol tha tak ei lo nei a, siem danglam met metin ei la sawm zinga; a hun izirin tienlai sekhat (cheng sawmli) khan tulai huna umzie a nei ta naw leiin, man le muol sukbo chuong si lovin, man bi ei sukdanglam el a nih, a tha em em.

Ei pi le puhai kha lo hma neia sinthaw mi an lo ni tak a.Tangkasuma fak le dawn zawng (monetized economy) an hmang hma chun lo nei baka ran vai an lo ching hlak . A tlangpuiin an ran vai hai chu ar, ui, kel, beram, vawk, bawng, lawi le siel an ni deuh tak.. Khawtlanga mi neinung inkhina pakhat chu siel iengzat am a nei a ti hi a ni hlak. Siel man a tova. Mingoha’n an mi hung awp hma chun siel pakhatin cheng sawm li a man a. Chu chu sekhat an tih Nuhmei man chu sehni sethum a ni chun, a sielin an inpek naw leh siel pakhat aiin cheng sawmli an lak el, pawisa a la vang leiin.

Tuhin pi le puhai ruoithe dan tlangpui le an thena sanhai tulai huna thil um dan le tephme peiin zuk suih ei tih.

1.Sungkuo bing ruoithe: .Sungbing ruoi chu an nuom hun huna an the el hlak. Dannaranin thal hung intan ding lo vat hmain an the nuom deuh hlak. A san chu vawk chal lien dam an that pha, a thau thahai sahriek dingin an er a, sahriek chu rawtheikhuongah an sie a; a theufu ruok chu lo vat riek huna hme dingin an sie tha hlak. Vawk mal le darhai chu farhai an lo indawmtir hlak.Tulai huna ruok chu sungbinga vawk that a vang tah; farnu samal/sadar hlaw khawm hril ding a um ta meuh nawh. Vawkchal nei hai khawmin a puma zawr a hlawk lem tah ti an hriet a, sungkuo binga vawk that mei mei a vang tah. Vawk man a tha deuh deuh, sungkuo ta dinga sum hnar pawimaw tak pakhat a hung ni tah.

2. Mo lawmna: Tienlai chu mo lawmnaa thaw makmaw chu vantlang ta ding ruoithe a nih. Mi neinung deuh hai lem chun ran lu kip an that hlak. Mo lawmnaa ran that naw chu dan bawsie ang tluk hielin an lo ngai hlak. Tulai huna ruok chu ei hung changkang met met a, inren nachang ei hung hriet a. Innei zova Biekin Compound sunga thingpui le bei hlekin ei inzo der el, a varzang em em, Sunzawm pei ding a nih.

3. Sesun Inchawng le Thangsuo: Tienlaia pi le puha’n an hlutsak bek bek chu thangsuo a nih. Thangsuo dan chi hni a um a, in tienga thangsuo le ram tienga thangsuo a nih. In tienga thangsuo ding chun sesun inchawng a tul, chu chu mi nazawng thaw thei a ni nawh. Mi neinung bu kak zawn, silai zawn thlo suok thei naw hai chun an tlin nawh. Inchawng ding pa chun a hma thla khat dana zu ngan bel a khaw mipuihai kar khat tlai tawk ding a lo bil ding a nih. Zu ngan bel khat chu buhum patling phur khat awr a ni hlak. Ngana bil ding bu nunghak tlangvalin a khaw nawtin an lo suk hlak. Inchawng ding pa tuola seper phun a ni a, sepera siel chal thlung chu inchawngpa chun feiin a nak taka a sun hlak. Mizorama lal nunrawng thenkhat lem chun an suoknuhai an sun sa hlak. Sesun inchawng thaw theitu chu thangsuoa ngai a nih a. Thangsuopa/nu chu pielrala faisa ring dinga ngai an lo nih. Chuleiin chawngchen le thangsuo chu a lo pawimaw em em a nih.

Ram tienga thangsuo ding chun sahrang lu kip, hieng sakhi, sazuk, saruol, savawm, sakei, ram siel le sai kap a tul. Sahrang lu chu inei a tul hlak. Ram sa a chin le lien izirin an eina ran chu a chinin a lien ve pei. Chuong ang sahrang lukip kaptuhai chu mihrang pasal tha an ni a, zupeng nopui, lal le khawnbawlhai dawn hma khawma, dawm hmasatu an ni hlak. An sa kap luhai chu zawng lu chenin an tuolpukah an tar nghuon hlak. Chu chu pasal tha in hriet theina tha tak a nih. Chuong thangsuohai chauh chu pielrala faisa ring dinga an ringhai chu an nih.

Eini ruok chu kum 1910-a inthawk khan Kristien ei lo ni tah a. Gospel Centenery khawm ei lo hmang zo chauh a ni khah. Ringtuhai ta dingin thangsuo le sesun inchawnga ruoithe a tul ta nawh. Ringna leia sandam ei ni lem tah. Ei vangnei bik em em. “Aw Pathien, Nangma chanchin tha zara lawmthu kan hril che” tiin ei ban ei vawr suo suo hrim a ni khah.

4. Ruokngha: Tienlai chu mithi sawngbawlnaa thaw makmaw pakhat chu ruoithe a nih. Thi nia ruoi chu ruokngha sa an ti hlak. Tulai chen khawm, hi hi thaw makmawa ngaina a la um, a.pawi khawp el. Mithi sunghai chawkbuoi lovin, khuol rala mithi ral dinga fe hai chun sungkuo bel el ding a nih, an naw leh, laibung lo bengvar el ding a nih. Lusun sungkuo chu tuolbawm le laibungha’n maw phur el raw hai se. Khaw thenkhata lem chu ruoithe ti tak lova, thingpui inlum chen khawm an khap tah. A tha khawp el.

5. Kaisan fielna Ruoi: Pi le pu huna ruoithe pawimaw pakhat nawk chu Kaisan Ruoi a nih. Chungdal ding in neitu’n lo vat lai a lo sat khawl hlak a. Inhna ruok chu lak khawlsa a um ngai kher nawh. Chungdal put le inhna phur hi ni khat thila zo vawng a nih hlak. Hieng sinhai hi mimala thaw thei ni lo, tlangpunga thaw ngei ngei tul an nih. Abikin inhna dang lem chu in chung dung sipa intlara dang a tul hlak. Tulai huna ruok chu inhna dang nekin rangva ei dang lem tah. Kaisan fiela ruoithe a tul ta nawh. Kaisan fiel nekin hlawfa ruoi a tha lem tah.

6. Sikpui Ruoi: Pi le puhai ruoi ropui tak le the sawt tak chu Sikpui Ruoi a nih. Amiruokchu, Sikpui Ruoi hi kum tin an the ngai nawh. Kum that kum, abikin fapang ralinsan an nei tum le khaw sungah kum khat sung hlamzuia thi khawm an um naw tum chauhva an hmang hlak. Sikpui Ruoi hi khawtina hmang sawt dan an ang nawh. Khaw thenkhat chun thla khat dam an hmang ni’n an hril. A tlangpui thuin Sikpui Ruoi hi kar khat kar hni vel chu an hmang hlak. Amiruokchu thaw dan an lo thiem a, sa ti naw chu mani zu bil seng an chawi khawm a, nunkhuo an chen hlak. Zu rui inhaia mi chawkbuoi ding an um ngai nawh. Tulai ruok chu Sikpui Ruoi hi khawpui liena naw lem chu ei hmang inkhat ta hle. Ei hmang chang khawm pastor le upahai uopna hnuoia ni khat umni khamin ei hmang ta chauh.

Tien nun le tulai nun heih khaikhin nawk vak ei tih. Tulai huna:chu sa kap nekin ramsa humhal (wildlife protection) ei thupui lem tah. Sa kawp rawn nekin lekha tiem rawn lem that zie ei hriet ta bawk. Pielral kaina dingin thangsuo le inchawng a tul ta nawh; ringna a pawimaw lem. Thanghlui mihrang sakap rawn ei ngaisang ta nawh, thangthar mihrang, “An Singlung ram maksana, thlang tieng kawlrawn thiemzirhai ei ngaisang lem tah. IAS/IFS le officer sin insang hmutuhai hi thangthar mihrang pasal tha an ni lem tah.

Pi le puha’n ruoi an hmang dan le an hmangna san ei tarlang ta a. Ei tulai huna tangkaina nekin sengsona an ni leiin ei ban mek tah a. An leh, Krismas le Kumthar lawm hi ruoi kher kherin ei la hmang rawp ding a ni? Chanchin tha mi hung intluntu missionary Saphai hlak khun ruoithein an hmang ngai nawh a. Ei culture (hnam nuphung)a a tha naw tak le sengso thlak hi iengti ziea ei Kristiennaah ei lak lut? Ei kawl vela Chalranghai angin ruoithe khawm ei thiem ve nawh. Ei ruoithe dan a hrilsel (hygienic) nawh. Kum khat khan thingtlang khuo pakhata Krismas ka hmanga, khawlai dung vawk ek lai leidara ruoi kan heih kil el kha chu, hnar hip pumin khawp nga an tak ngei ie! Tucha, bel haw, bel nawt, tuichawi, chu chu, kha kha…a tam taluo.

Krismas le Kumthar lawm changa hlasak inhawih hi ruoi lei a ni nawh. Rawl infawk khawm that lei a nih. Krismas urlawk zan hlasak an hnik ngai nawh, a san chu rawl a la khawng leiin. A hrim hrim thua Krismas le Kumthar ruoia ei insengso dan hi heih ngaituo ta. Entirna dingin, ka insung thu chauh zuk tarlang ka tih. Ka in sungah chun mi pathum kan um a. Tuhin bawngsa a ru le a tak inpawl kilo khat cheng za le sawmriet a nih tah. Bawngsa man a to deuh deuh. Tu lem hin chu a taksa khat kilo-a cheng zahni a nit a awm a. Tuithaphai le Imphal phai dung Krismas le Kumthar ruoia nuoi iengzam ei fak ral ding. Juda Isakariot hisap ang lo ti naw la, a nei ei ni chun, a nei naw lem hai thangpui hi a Pathien thu lem naw maw? Eini nek daiha hnam var lem le Kristien ni hmasa lem daih Saphai hlakin hieng ang insengsona ruoithe hi an thaw ve ngai si nawh.

Tulaia ei khawvel chengna ei hriet chieng am? Internet le Globalization khawtlanga chuongkai ei ni tah. Facebook-a nuom nuom hohlimpuina hmuna um ei ni tah. Ei chengna khawvel hi ena, ei hnam nunphunga ei thil hlutsakhai (value systems) thlitfai le ennawn (re-evaluate) rawp a tul tah. Ei pasiet tawl tawl leh, ei nei no po po dengkhawm inla khawm Marwari hausa pakhat khawm ei tluk dim chu? Mani in senga mani du zawng tak seng suong inla, inthlierna um naw tak a tih. Lengkhawm culture khawm hi thlarau mi inkhina tha tak a ni nawh. Hlasak inhawih tia ei insim hmur hmur kar, ei nauhai iem an changa ei dawnsak nawh. Ei ti leh ei ti nawk hlak, tuollaia Krismas le Kumthar lawm changa lengkhawm bung bung hi Sap ei ngaisang em em haiin an thaw ve ngai nawh. Lungril a kuom tieng hawng inla, iem rothil dang a ngai tah leh? Ruoithea inchawk luhai lovin a hawng inhawih lem a ti ie. Hang insin hrim ta um.

Fellowship item being performed on Christmas eve at Lingaraj Puram. Bangalore, Dec 30, 2009: The Hmar community in India’s IT capital celebrated Christmas with rest of the world without any untoward incident.

Preparations for the big day began early this year with youth members of the Bangalore Hmar Christian Fellowship organising carols in and around Lingaraj Puram area. And, on Christmas eve they flocked together again at HSA president Tv Randolf Amos’ resident singing glory to God as they waited for the new-born King until mid-night.

Elsewhere, for those who could not join the ‘lengkhawm’ programme the festive mood was very much alive. Most of the people stayed late into the night to worship and praise the King of kings with family members and friends.

The D-day was marked by religious fervor as over 100 BHCF members came to worship their Saviour. While, (Tv) Rev Lalsandam Songate spoke much on the love of God, Pu Robert L Sungte gave a short message on why Christmas should be observed as a day to glorify Christ. In addition to these, choir, guitar show and other special items marked the main service.

After the church service, a ‘festival of songs’ (lengkhawm) was held outside the church. Heartfelt testimonies and messages were told. A Bible Quiz was also organised to refresh memories of those present. The service went on till 8.00 pm after which the Christmas feast was served.

Here are some photos from Bangalore Hmar Christian Fellowship Christmas 2009. (Krismas urlawk zan  to Krismas ruoi thre chen)

Rev Lalrosiem Songate

wise men That angels were singing. After the birth of Jesus was announced to the shepherds in the field by an angel, a host of angels appeared praising God and saying, “Glory to God in the highest...” Many preachers preaching during Christmas often referred to this event as angels singing. Nowhere is in the Scripture that says the angels are singing .

That there were three wise men. How many are these wise men? There is also a song in English “We three kings of Orient…” There is nowhere in the Bible where it says that the wise men were three in number. It has been assumed that since the gifts are of three different kinds, the persons giving the gifts must be three in number. This is a blind assumption. They could be more or less, though we can be certain that they are not just one.

The idea of shepherds and wise men coming together to the manger where Jesus was born.  You would often see pictures of shepherds and wise men worshipping baby Jesus in a manger. This is also another wrong assumption. The shepherds were watching their flock in the outskirt of Bethlehem and there is no problem for them to come to the manger in the night the baby Jesus was born. But for the wise men who are from the eastern countries (some have even believed them to be Indian astrologers) coming all the way from their country to Bethlehem the same night Jesus was born is completely untenable.

The idea that Mary and Joseph had to flee for the baby’s life the night he was born. Since the arrival of the wise men would be much at a later date the flight to Egypt could also be quite sometime after he was born.

That Jesus was born on Dec 25. The celebration of Dec 25 as Christmas actually began as early
as the fourth century AD. There is no evident that Jesus was born on Dec 25, though the whole world celebrates this day as the birth day of Jesus Christ. Various dates such as March 28, Nov. 18 and Sept. 11 have been proposed by different historians. The celebration of Dec 25 as Christmas day actually was a pagan origin.

When Christianity became a state religion in the Roman Empire after Emperor Constantine was converted to Christianity, their pagan festival Saturnalia that used to be celebrated during Dec 17-25 had to stop.  To appease the angry pagans it was Christianized and celebrated as Christmas day.  It was because of this reason early Puritans refused to celebrate Christmas day. In fact, the celebration of Dec 25 as Christmas was banned by the Governor of Massachusetts during 1659-1681.

Hope we all enjoyed our Christmas, after all it’s the heart in which we celebrate that matters more than the date. Wishing you all a blessed Happy New Year 2010!

By Rev. Jonathan Pudiate,  TCS Faculty, Sielmat

“Chalta he” mentality neiin poisak an hrol deudeu.

Rawngbawlna le inzoma sin tul a um thut leiin December thlabul khan Senvon ka zun zina. Lampui thatnaw leiin nuom angin kan tlan hrat theinawa. Pherzawl khuo kan zuk tlung chu zan a sawt ta bok le khawsung mihai hang keithoa, zalhmun remna ding hang zong chu in phalam um hle in ka hrieta. Zan khawdei hnuoia tuola khawvar nghak el hlak chu a ni thei bok naw leiin chuongchun zanre hnung chun tlungna ding kan hang zong vela.

Thlasik dei emem hnuoia hmelhriet khom nilo, an kot kik a keitho kan tum lai chun Mary, a naupai inhla tak le a pasal Josefa khuolzin lungrila a hung fu hlok ela. Kum 2000 liem ta laia Krista’n tlungin ding an vai ang bok khan tulai hun a khom hin ringtuhai nunah hin tlungin ding a lan vai zing zie dam ngaituona ah a hung fu a.

Tulai Bluetooth generation a thalai lai hin Krista’n tlungin ding a lan vai hle el. Thalai tamtak lungrila hin Krista chu hnawl in a uma. Ei thawnuom ang thawpui a rem naw leiin Ama chu hnawlin, ei inhoi ti zong thaw dingin Krista chu ei sie hrea. Ei dawn nuom ang dawn pui a rem naw leiin hnoksak um a ei ruota. Isu kan lungril bawngin tlawma hung insieng thar nawk la tia hlaa in awi nekin ei hla ngaisang zawng hlak chu “ham tum ek kamre me bandh he” ti dam a lo ni a. “Chalta he” mentality neiin poisak an hrol deudeu bok.

Ei mobile phone a tlungin hmun insang ei pek hai hlak chu nuhmei pasalna tieng a nun porche a mi thuoi lut thei thilhai khuoltha anga ngaiin hmun insang ei pek bok. Zawlnei Isaiin ei ngirhmun a lo hmulawk “Ama chu mihriemhai hmusit le ditnawin a um a…mihaiin an hmai an hipsan ang chun ama chu hmusitin a um a, eini hlak chun ei ngaisang si nawh” (Isai 53:3) tia a lo hril hi a sukdiktu ei pung deudeu si. Hiengang khawvel setak kara leng ei ni lei hin karhla ruoltha, mani hmun le ram pan loa vairama Lalpieng champha hmangtuhai popo, ei lungrila Krista chu Lal a ruotin, a chunghnung le ropuitak nina in khumtirin 2009 Krismas hi Krista leh hmang dingin ditsakna kan hlan cheu. Lungrila Krista chu chongpu chan in changtirin, Ama chibai ei bukna dingin ei lungril in hlan ei tiu! 2009 Krismas-Krista Leh Aw!

[Pu L.Keivom’s Christmas message to Hmar chatters during the 1st Hmar Chatters’ Advent Christmas event held on Nov 28, 2009 at INPUI LIVE! Chatroom. Earlier report HERE]

keivom-inpui (Ahmasatakin, 1st Hmar Chatters’ Advent Christmas a hung thrang hram ka nuoma chu American diplomat pakhatin a mi fielna kan lo aw ta si a, hang sut nawk a remchang naw leiin mi dang Krismas Thucha ka hung buotsai lo post dingin ka hung dande el a nih. In mi lo hrietthiemna ka ngen malam in “Wishing you all a Happy Christmas Chatting”. LK)

Khawvela hin hnam tin le ram tinin ni poimaw le ‘Kût’ poimaw bik ei nei seng a, chuong nihai chu khùn taka insera hmangin ei lawm hlak. Dannaranin, tu laia ropui taka ram tam lemin ni poimaw ei inser chu ei ramin zalenna a hmuna champha (independence day) a nih. Chu zoa ei inser nawk chu sakhuo indintuhai le mi ropuihai piengcham a nih. Chuong laia danglam tak le hlu tak chu ‘Kristmas’ hi a nih.

Ni ropui ei hmang le piengcham ei lawmhai lai hin khawvel mi po po huop zo pakhat char a um a, chu chu kristmas hi a nih. Piengcham nei mi dang hrim hrim chu mihriem vong an nih. Kristmas neitu ruok chu zaa za Pathien le zaa za Mihriem ni kop a nih. Edena bawsietna leia mihriem le Pathien inzomna lo inchat tah chu mihriem tu khom suizom nawk thei an um nawh. Suizom ding chun Pathien nina le mihriem nina nei kop a ngai. Ieng leiin am?

Pathien chu ‘Hmangaina’ a ni lai zingin Felna, Indikna le Thienghlimna Pathien a nih. Ama angpuia siem mihriem chu ieng angin hmangai sien khom, a thu awi loa a dan bawsetu a ni chun a felna, indikna le thienghlimna kut tuor chu a pumpel thei nawh. Chun, Pathien chu Thlarau a ni leiin thlarau naw chun hnai le inzompui thei a ni nawh. Pathien Thienghlim a ni leiin mi porche chun hnai thei a ni bok nawh. Chuleiin, ieng anga mi fel inti khomin Pathien chu hnai ruol a ni nawh.

Hi lei tak hin, Iengkim LALPA, a thu thua thil inumtir theitu chun ama le mihriem inzomna intan tah chu thil dang anga ‘Um raw se’ tia inumtir el thei a ni nawh. Thaw sien chu ama nina ngei kaltu ning a ta, Pathien ni thei naw nih. Chuleiin, Ama Pathien ngei chun mihriem taksa puta mihriema hung insiem a, Eden bawsietna leia thi dinga trongsephur mihriem intlanna sin chu Naupa nina inbela a hung hlen a ngai tah a nih. Hi lei tak hin Hmangai Johan chun, “Lekhabu ziel chu sût a, a sung en thei vanah tu khom an um naw a, hnuoi le hnuoi sunga khom an um bok nawh. Lekhabu ziel chu hong a, a sung en thei tu khom an um naw leiin ka trap ka trap a. Upa laia pakhat chun, ‘Trap naw rawh, ngai ta, Juda hnama sakeibaknei, Davida Trobul khan inchikna suoi pasari chu honga, lekhabu ziel chu sût dingin a hnè tah” tiin a lo ziek a nih (TP 5: 3-5)

Hi remruotna mak tak el hi thlaraua lo hmutu Zawlnei Isai chun, “A hming chu Remruottu Mak, Pathien Hrât, Chatuon Pa, Remna Lal” (9:6) tiin Isu pieng hma kum 700-ah tlang a lo insampui daih tah a nih. Hmangaina leia Chatuon Pathien remruot, Bethlehem tlanga chatuon hringna bei hung trum thu chu hrilin, Hmangai Johan khomin, “Thu chu taksain a hung inchang a, eini lai a hung chèng a, a ropuizie khom ei hmuh, lunginsietna le thutaka sip, Pa Naupa nei sun ropuina chu” (1:14) tiin a lo hril bok a nih.

Bethlehem tlanga hmangaina ruoi ropui hung threttu chun azenda chieng tak el a nei a. Chu chu Bethlehem phùla riek beram vengtuhai kuoma hung inlang Lalpa vantirko le van zaipawlin an hung puong, mi tin huop zo chanchin thra lawum bek bek kha a nih. Ieng leia berampuhai kuomah an hung puong hmasa tak kher am ning a ta? Ieng leia khaw thienghlim Jerusalemah pieng loa Bethlehema khom bawng inah pieng a, ranthlengah a lu a hung innghat am ning a ta? Ieng leia van tirko le zaipawlin a pieng thu an hung puong am a na? Ieng leia ama chibai buka hung khawsak mivarhai thruoitu arasi kha Bethlehem chungah a chawl am a na?

Chatuon Pathien azenda a bat bata sukpuitling le hlena a hung um lei a nih. Hmangaina ruoi, Hringna Bei, Chatuon Manna chu Bethlehem, bei in (house of bread) a ngei thre tranin a hung um a; mi po po suol thawina ding Pathien Beramte le Berampu le Beram Kotkhar ni fawm vong hung pieng thu chu hnuoi berampuhai kuomah puongin a hung um hmasa a nih. Van ropuina po po neitu SIKHAWVAR hung pieng chu chawimawi dingin van zaipawl chauh ni loin, arasi mak, Bethlehem Arasi a hung inlang a nih.

Van tirko le zaipawl rawl thangkhawk chu Pastor Thangngurin, ‘Bethlehem dar’ a lo ti bakah “Bethlehem le Kalvari tlang chungah suokna dâr an ri tah” tiin hla ropui takin a lo khek suok a. Chu dâr chu Adam bawsietna leia chatuon hremna tuor dinga thiem naw chang tah mi po po ta dinga ‘hmangaina dàr, suokna dâr, zalenna dâr, jubili dàr’ a nih. Aw, a ri a va mawi ngei!

Chu hmangaina dâr rimawi chu ei ramah kum za zet a’n rikna kum a lo ni tah. A ri hre sia thina hlim ruoma intâng zing mi ieng zat am ei la um a? Chu suokna dar ri hretu le pomtuhai chu fe suok a, khawvel hnam tin kuomah remna chanchin thra puongdar dinga thu pek ei nih. Ei bau le ei nungchanga inthokin ieng dâr ri am mi dangin an hriet hlak a? Hmangaina ruoi am ei kilpui, an naw leh intheidana ruoi lem? Kum 1993 September 28 chawhnung dar hnia Bethlehema Isu piengna hmuna an biek in Church of the Nativity ka fang nia ka thil hriet le ka lungril sukna em em tu chu a neitu nina hauh seng Roman Catholic, Grik Orthodox Church le Armenian Church hai inngei nawzie le an intuolvuok hlak thu le kristmas khom ni tum senga an hmang thu a nih. Roman Catholic haiin December 24 zan an inpiengtir a, Grik Orthodox haiin January 6-ah, Armenian haiin January 18-ah. Pathien Naupa khom ni sien, ni hrang hrang pathuma pieng ruol chu a thaw thei bik ka ring nawh.

Kristmas ruoi, Krista ruoi, hmangaina ruoi hi mani thlarau ngeia ei kîl hma chun khuong le dar leh lamin, hlimhlopna tinreng leh kîl hlak inla khom ruoi lungsietum inchang zing a tih. Hmangaina ruoi thrang si lo kristmas chun umzie a nei nawh; a ruoi neitu luok ei suksuok mei mei a nih.

Chu hmangaina ruoipui chu a tak taka thlarau le taksaa hlim taka kîl seng dingin tiemtuhai po po kristmas chibai vochuom ka bûk cheu.

Isu, voisun hin kan lungril bawng in tlawmah,

Insieng thar nawk la kan chatuon Lal dingin;

Kan kut inrieng hi Mari kut angina ngai la,

Kumkhawtluonga lawmin hlim kumkhuo tang kan tih.

[By Pu L.Keivom* Inpui Columnist]

zan re lai Silent night, holy night

All is calm, all is bright

Round yon Virgin Mother and Child

Holy Infant so tender and mild

Sleep in heavenly peace

Sleep in heavenly peace

-Joseph Mohr

Kristmas zùn

Kristmas a hung hnai a, a boruokin a mi hang chim meu hin chu, ngai aw loin iemani ei ti deu hul chu tie! A hang hril suok dan khom ka thiem nawh. Khawsik hung intran dinga a mi thram lai ang deuh hi niin ka hriet. Thaw thrang leia ngaia nei el thei khom a ni nawh. Upat leia rè el chi khom a ni bok nawh. Upat hnunga a mi thram dan le naupang laia a mi thram dan a danglam mei mei chauh a nih. Naupang lai chun hma tieng beiseinain a mi thruoi a, thingtlanga lem chu kristmas phaa silfen thar ei inbel ding chu hril lo, belpuia khu hlut hluta sa an suong, a’n hnikzie khom ei hriet tah hlak chu hang kil nawk ei chak a, hung tlung vat vat sien ei ta, December thla bula inthok lem chun ei thrung khom a’n dèn ta nawh.

Upat hnung ruok chun kristmas sikserin a mi thram pha leh nun hlui chul hnung ramah ngaituona a’n zin kuol a, kumpui sul tamin hnawl anga a lo chim nel tahai chu ruom dapa ru trawl indar phung el, Pathien mi hmang zawlnei Ezekiel rawl hrea an hung tho sung sung ang el khan, an hung tho nawk a, lung hlui a’n leng vong vong a, “Bethlehem ngaina chul hnung, par ang a vul nawk tah’ ti hla hi naah a’n bu veng veng zing el a nih.

Tuta hi lekha ka ziek lai ngei khom hin ka ngaituona chu Pherzawl tlangah a kir nghal a. Lal pieng hun chawimawi dinga tlang tina tlangsam par vul chuk el dam, fai tak le nal taka kristmas hmuok dinga Changpui tuikhur amanih Maukot tuikhur amania puonsawp le insila fiel bikhai leh kan fe lai dam, kan khaw sak Zopuia siel keia kan fe lai dam, hall cheimawina ding sawlfang thing puta kan fe lai dam, ruoithrenaa hmang ding hnachang hna kan lak lai dam, zan tieng in tin deuthawah kristmas bei ding suka an inthumron tlut tlut lai ri dam, meipuia sep ding thing bul trawl kan fom lai dam, zanah Independent Church biek in kotzawla meipui intrek uoi uoi hnuoia,

Hlimna ni ropui chu a var,

Zan tieng ni kawlrawnah a liem;

Hnuoi Bethlehem dai re a nghak,

A hming chu Lal Immanuel

tia khuongpui, khuongte le seki leh inrem bak baka Van Lal nau kan inawi lai dam le thil dang dang ka mitthlaah an hung invir let vut vut a nih. Kristmas hi a tleipuitu ta ding chun ieng kong zawng khomin tleipui tham a lo tling hrim a nih. Tu lai lem chu, a hmang suol ei ti ti hi an hmang dan kia inrui nasa lem lem an ni nuom khop el.

A khulang khangna dinga thu mal zali chuong zet ka zuk ziek hi ka thu ziek tum chu a la ni nawh. Amiruokchu, kristmas zùnpuiah ei hang lut hin chu tonhriet hang phor suok ding a tam taluo a, ei inring naw karin nun hlui chângin a mi lo phi awk nawk el hlak a nih. Hi bung le chang hi pumpel thei mol lo thil a nih. Manipura chenghai lem chun kristmas hi kum za khom ei la hmang tling nawa chu ei ram le hnam le mi mal nunah inpui hluotu a ni ta a, ei Sikpui Kut ropui tak khom a hlân dèr a, a chim pil a, hnam hmangaina kutin khawpuia umhaiin ei kei tho nawk leia hung hring nawk mei mei a nih. Kristmas hi a huhang a na a, sumdawnghai ta ding lem chun an sekibusuok dawbol a ni ringot el. Krista ringnawtu Marwarihai tak tak hi kristmas sor nasatu an nih.

Bethlehem tlang

Chuong chu a ni laiin, Bethlehem khawzawl ruok chu Arab-hai le Judahai inkara pawlitiks boruok leiin, iemani chena inthok khan ni danga a khuo keng lo hiel khopa tam khawvel hmun hrang hranga inthoka biekzin le kristmas hmanga hung an phul el hlak ang khan, abikin kum 2006 hnung lem chun a lùn zo ta nawh. Bethlehem hi Palestinhai ram hluo bik sunga um a ni a, a mihriem chenghai khom Arab kristien deu vong an nih. Israel le Palestinhaiin inremna thuthlung an siem angin Palestinhai chun an ram hluo chin sungah sorkar hrang an siem a. Sienkhom anni sunga mi kukal le turu pawlin Israelhai lakah buoina siem an thrul chuong naw leiin, Israel sorkar chun Palestina le an ramri zar zarah kul bang insang tak a bawl huol vong a, Bethlehem chu kul bang puo tieng, Arabhai enkolna hnuoiah a lo um tah a nih. Remna le muongna a um nawna hmun chu ieng anga hmun thienghlim le inhoi khom ni sien mi an ngampa naw leiin damten rausan a tuok hlak a nih. Manipur khomin chu lampui chu a hraw mek a nih. A poi khop el.

Bethlehem hi Jerusalema inthoka km riet vela hla ni sien khom tu ruok hin chu a karah mi an cheng rawn tak leiin khaw khat ang vong an ni tah. A hming hmasa chu Ephrath ti a nih. Jakob nuhmei Rachelin hi hmun an tlung hin a nau tlum tak Benjamin a nei a, a thipui a, a thlan khom Bethlehem tlung hma hin lam sirah a la um zing. September 28, 1993 Thawleni chawhnung tienga Bethlehem tlang ka kai hmain hi thlân hmuna hin minit sawm ka chawl a, mani thlatuhai thlan hmun sir ang elin lung a’n leng rum rum thei chu tie!

Bethlehem hi Jerusalem neka feet zakhata inzo lem, a sim sak nghaa muol inzam thla diei, hmun mawi tak a nih. A puollawi lienna tak le hmun thengthaw tak chu Shepherds’ Fields an ti a, chuong lai hmun chu beram tlatna hmuna an nei hlak a nih. Hieng lai hmun hi Davida thlatu laia mi, nawchizor Rahabi naupa Boaza le Ruthi an intongna hmun kha a nih. Ruthi chun Obeda a hring a, Obeda chun Jesai, Jesai chun Davida. Hieng lai hmuna hin Davida chun a tleirawl laiin beram a veng hlak a, a beram hung se tum sakeibaknei le savom dam a that a, an ran sehai khom an baua inthokin a’n chù thlak hlak a nih. Filistinhai mi hrat khawkheng Goliath khom kha hieng laia a beram vengna virvom bok hi hmangin a nih a deng thluk bul chuh. Chuong a tonhriethai chu hmangin, a hung upat hnungin,

Mi vengtu Berampu chu,

Ka Lalpa a ni leiin,

Tlasam ngai hrim hrim naw ning

tiin hla ropui takin a khek suok a ni kha.

Chuong lai hmun bok chu a nih beram vengtu danghai kuoma Lalpa ropuina hung inlang a, vantirkoin chatuon thuthlung, mi tin ta dinga chanchin thra lawmum, mihriem sansuokna ding thu a hung puongna le van zaipawl hung chim thla huk a, hlapawl ropui an hung remna hmun kha. Kristmas a hung hnai pha pha leh chu Bethlehem dai re, vanmihai zai hung vawrna hmun chun lungril le ngaituona a hîp a, chu hmuna chun kristien po poin lungrilah sun le zan umni ei kham hlak a nih. Zaipuhai lunglai a run a,

Berampuhai ram truonna,

Serafimhan zai an vawrna chu

Ka Lal piengna i lo nih.

Aw angelhai chun hung sak non nawk sien,

Bethlehem dai hmun khawsawta ka leng lai hin,

An rimawi le an thawmhai chu,

Ka lungrilah kumkhuoin cham raw se.

Aw van angelhai hla sak ri chun,

Bethlehem dai a nghor vel ie,

An lawm hla ri zam velhai chun..

ti le hla tam tak el chu ei khawvel hmun tina inthokin a hung far thla truk truk a, chuong hlahai chu kristmas huna mi’n awitu tak an nih.

Silent Night

Chuong laia hla ropui pakhat chu German tronga Joseph Mohr phuok ‘Stille Nacht! Hidige Nacht!’ ti, Saptronga Silent Night! Holy Night! tia an inlet hi a nih. A phuok hun le a phuok dan chanchin hi hril dan hrang hrang um sien, a chanchin tlangpui nia an hril chu ngainuom a um kher el. Chu chu a tawi thei ang takin hang hril ei tih. Kum 1815 khan Europe ram chokbuoitu Napoleon an man hnungin Europe-a thruoitu lien po po chu Vienna-ah inkhawmpui neiin Europe ram um dan ding an rel a, chu taka an thuthlung zam chu Treaty of Vienna Convention ti a nih. Chu taka inthok chun Europe-ah iemani chen inremna le muongna a hung um nawk a, kum tam kristmas hmang dukdak thei loa umhai chun kristmas hmang dingin an insingsa nawk thei tah a nih

Amiruokchu, Napoleon-in Europe ram a chil sop hrep lai, mani in lum khom nghak thei loa an um sung khan tu khom kristmas hmang mumal thei an um naw bakah an piano le rimawi hmangruohai a lo ngharek zo a, mazu ruol huongtauin lawmsa tiin, ha tât ngei nan an hmang a, an lo rèt siet nasa hle a. A thra sunhai khom a ri a lo dul zo ta a, her thrat lo chun hmang theia muol a um ta nawh.

Chuong ang ngirhmuna an um lai chun, kum 1818 khan chuong laia Prussia an ti, tuta Austria ti hung ni tah rama um, Alp tlangrama Salzburg vadung kama khaw chikte Oberndorf khomin urlawk zana Mass an nei ding chu khùn taka hmang tumin an inbuotsai a. Chu hmuna an Assistant Pastor Joseph Mohr, kum 26 mi chun an kohrana an pianist le zirtirtu Franz Gruber chu zinngtieng a va pan a, kum 1816-a a hla phuok, a thluk la siem lo chu zan inkhawma perkhuong le sak thei dinga a thluk siempui dingin a fiel a. An piano hlak a ripertu ding a kum nawka hung chauh ding a ni leiin perkhuong chauh naw chu rimawi tum ding an nei nawh. Chuong lai chun biek ina hla sakna dinga perkhuong hmang chu thil porche anga an ngai a nih. Kan tleirawl lai chen khom khan ei kohran thruoituhai ngaidan chu chuong ang tho chu a la nih. December 31, 1957 zana kum hlui inthlàna dinga hla ka phuok, perkhuong le Rengkai ICI biek ina kan sak kha biek ina hla sakna dinga perkhuong ei lak lut ka hriet hmasakna tak a nih.

Joseph Mohr le Frank Gruber khomin an biek in St. Nicholas Church-ah December 24, 1818 zan inkhawmah perkhuong le remin zing tienga hla thluk an siem chu an sak a. Chu hla chu khawvelin hla a hriet lar pawl tak laia mi ‘Silent Night! Holy Night!’ ti hi a nih. An sak trum hin inkhawmhai lungril a tawk hle a, tam tak mitthli a tla niin an hril. Amiruokchu, a hnungin a chanchin hriet zui a ni el ta naw a, kristmas nawk khomin an sak zui ta naw khom a ni el thei. Vangnei thlak takin a phuoktu Mohr chun kum 1820 khan a kawpi thra takin a lo siem a, a ziekna phek mong hnuoi voi tieng chun a phuoktuah ama hming, chang tieng monga chun a thluk siemtuah Franz Gruber hming, a phuok kumah 1816 tiin a ziek a. Chu ziek chu um naw sien, hi hla hi kumkhuoa bo song ding a nih. Chu chu Lalpan a phal si nawh.

Kum 1825 khan an biek in St. Nicholas Church chu riper thra vong dingin mi pakhat Carl Mauracher an ruoi a. Chuong lai chun Joseph Mohr chu hmun dangah a lo inson ta a. Carl Mauracher-in piano siena hmun a riper lai chun hla ziek hi a hmu a, an ram Tyrol tlanga Ziller phaia chun a chawi a. Tyrol mihai hi rimawi tieng inhnik mi an ni leiin hi hla hi an sak lar a, “Tyrolian folk carol” ti hming a put pha hiel a. Prussia lal King Friedrick Wilhelm IV-in hi hla hi carol hlaa a dit tak a ni leiin Berlin-a Director of Royal Court Choir chun a phuoktu sui suok dingin hma a lak a, 1854 khan Salzburg bielah an sui lut a, a phuoktuhai hi an hmu suok a, chawimawina an pek bok niin an hril. Amiruokchu, hi hla hi a hung inlar phing leh a phuoktu nia an hril le insâl an hung pung a. A thluk siemtu Franz Gruber ngei khom chuonghai laia pakhat chu a nih. Amiruokchu, kum 1997 khan Salzburg Museum chun a tira a Manuscript le a phuoktu indik tak an hmu suok a, Joseph Mohr chu a hla phuoktu, Franz Gruber chu a thluk siemtu an nih ti chu sel ruol loin an namdet tah a nih.

Saptronga inlet hmasatu tak chu John Freeman Young (1820-1885) a na, chu taka inthok chun chappui kang vanglai ang elin British ramper khawvel hmun tinah a hung in dar tah a nih. Trong tenau tiem sa loin, hi hla hi trong 300 chuongin an inlet ta a, inlet pei zing bok an tih. Mizo tronga inlettu chu thu thiem Upa Lalmama a ni a, Mizorama mingo misawnari hmasahai khom khan a saptronga mi nek hmanin a thra lem an ti hiel a nih. Hieng ang khopa kristien ram le ram naw khom fang dar nasa hla hi vang ngot a tih. Lalpan ama chawimawitu hmangruohai chu inkhel loin a chawimawi hlak hrim a nih. Ring tlak Pathien a ni takmeuh si a.

Ngun takin hi hla hi hang ngaithla veng veng la, a thu le a thluka hin hang cheng la, i hriet naw karin Bethlehem dai re, berampuhai ram truonna, van inthieng em em, arasi paw tuor hnuoia serafimhai zai remna hmuna chun thruoi tlung nghal a ti che. Chu hmun chu a nih lungruol taka tlang hrang hranga cheng Zohnathlakhai kum tina ngaituona le thlaraua ei lengkhawmna hlak chu. Chu hmun fienriel, van hmangaina tuipui a hung fawn lutna, van le hnuoi inzoma an infawpna, lawmna thli a hrang del delna hmuna lungril le thlaraua chengtu chun kristmas ruoi tak tak a kil hlak a nih. Hla phuoktu Patea khomin chu chu thaw dingin a mi fiel zing a nih:

Awleh, tu hin fe veng ei tiu,

Hmun khawsawt tieng chu pan pei ei tiu.

Tiemtu po po kristmas chibai vochuom ka buk a, in kristmas ruoi seng khom taksa le thlarauah khuoizu angin thlum raw se.

=============
[*Editor's Note: INPUI columnist Pu Keivom is a retired Indian Foreign Service officer, respected Hmar Mizo litterateur and author of 'Zoram Khawvel' series. This article is dated Dec 21, 2009, Delhi]

[INPUI.com Feature]

Hmar Chatters Advance Christams Cake by MistyBlue NOV 29, 2009: November 28 zan 8.30 khan Hmar Chatters’ Advance Christmas 1-na chu www.inpuichat.tk ah inhoi taka hmang a nih. 

Prokram hmang dinga hunghai hi London, West Virginia (USA) le India khawpui - New Delhi, Mumbai, Bangalore, Chennai, Chandigarh, Jamshedpur, Nagpur, Guwahati, Shillong, Haflong, Imphal- a inthok an ni tawl. Mi fekhawm po chu 21 an nih.

Seson I-na chu inkhawm pangngai angin Krismas thucha a inpawlna nei a ni a. ‘Inpui’ thruoitu ni’n ‘JayKay’ a inthok Luka 2:8-14 “ Chun,chu rama ma chun beramvengtu hai an um a,zanah an beram hai an veng a, phula an riek nghah a…” ‘ngaithlak’ a nih.

“A bik takin ei Pathien in ami lawm bek2 Hmar nauhai kuoma hin inremna le muongna in rorel sien.....Pathien chu a chunghnung taka ei sie seng ka nuom,” ti’n ‘JayKay’ chun a hril.

Hi zo hin chatter hlun ‘Bhayanga’ in ‘Best 3 Krismas Jokes’ sei deuh  deuh el a hung present ve a, fekhawm hai a sukhlim hle.

Chun, ‘MistyBlue’ in tulai English tronga Krismas film en ding pathum a hung hril bawk a. Nisienlakhom, Hmar tronga Krismas le inzoma film ei la neinaw poi a ti thu a hril. “Hmar  trong ngei in Christmas movie dam hi hei nei thei ta in la chu nuom a va um ngei de aw …” ti’n a hril.

Hi zo hin Pu L.Keivom, IFS(retired), in Hmangaina Ruoi ‘sharing’  na hun a nei a. Pu Lalthlamuon hi sin poimaw dang a nei leiin ‘Live’ in hung thrang thei naw sienkhom Krismas Thucha a hung siem chu ‘LKeivom’ in chatter hai tiem dingin a hung post pei a, fekhawm han ‘ngaithlak’ inhoi an ti in ‘Amen’ tawk an bo nawh.

“Kristmas ruoi, Krista ruoi, hmangaina ruoi hi mani thlarau ngeia ei kîl hma chun khuong le dar leh lamin, hlimhlopna tinreng leh kîl hlak inla khom ruoi lungsietum inchang zing a tih.Hmangaina ruoi thrang si lo kristmas chun umzie a nei nawh; a ruoi neitu luok ei suksuok mei mei a nih,” ti’n Pu Lalthlamuon chun a hril.

Krismas Thucha ‘ngaithlak’ zo in  , ‘SinlengNews’ in Pathien kuomah lawmthu hrilin Seson I kharna a nei.

‘Break’ darkar chenve vel hnungin, Seson II chu ‘Gunda’ in hnesaw takin a hung thuoi a. MistyBlue in London a inthok a hung siem ngat, Hmar Chatters’ Advance Christmas Cake chu ‘Inpui’ in a ‘cut’ a, fekhawm hai inhoi an ti hle.

Hi zo hin, testimony memberhai a inthok 'ngaithlak' a ni a. ‘Lalringzo’ in Bethlehem Password a hril a, lawmin pungkhawm hai an LOL sup sup el bakah lungril a tawk hle. Chun chatter ‘Lalruong’ testimony, Assam Khawbon rama sai nghal laka inthoka Pathienin a sanhim thu ngaithlak a ni nawka; Lalruong chun ngam takin, “Ka Pa mivengtu chu iengtiklai khawma mi thlathlam ngailo hi alo ni zinga,” a ti tah a nih.

Hi zo Baibul Quiz, conductor Gunda in hnesaw takin a hung huoihawt nawka, zingkar dar 5.56 A.M chen inhoi takin hun hmang a nih.

====Note: More Photos coming soon+Proceedings of the event====

Powered by Blogger.