Halloween party ideas 2015
Showing posts with label Gospel Centenary. Show all posts

Watch and listen to every words spoken in this video (taken in early 2010)… In Patpuihmun village, there seems to be no Independent Church of India (ICI) or it could be just the opposite -- there are only ‘pure ICI’ (ICI Tuipawllo) members in the village who had decided to stay away from the celebrations!

 

For more videos of Hmar? Gospel Centenary, visit http://hmargospelcentenary.blogspot.com

centenary LOGO copy By Joseph Joute, Freelance Journalist

Chanchin Tha na na na chu lawm naw ruol an kuo naw a ni hi! “Mitin ta dinga chanchin tha lawmum bek bek” kha a ni tlata, mitinin lawm a awm reng a nih. Hienglai zing hin hi Chanchin Tha kher hi chu lawm dan chi hni/kawng hni um theiin an lang. Ka tina san chu: khawvelin a hriet a, chatuona Hringna Thu chu mihriemna dana ringawt khawm, taksa thil taka lawm thei a ni a. Mi po po (mankind) sandamna dinga hung chu lawm naw ruol an naw reng a.

Chun, thlarau dan taka Pathienin a hmangaihai kuoma a pek le an hrietirna leia sung tienga inthawka lawmna chi khat a um bawk a. Ka hril umzie chu; Chanchin Tha hi taksa thil taka (lang-a-changa) lawmna le thlarau tieng taka, lungril le thlarau nun po poin a lawmna, taksaa inlang suok khawm a um thei ve ve ka tina a nih.

Chu entirna or fiena pakhat chu; Isu hung pieng laiia lungril tak le thlarau a lawm em em, nei po po maksan ngam khawpa hmu dinga fe hai, Berampuhai le thilpek tha tak tak le lawmna inentir, khawvel lalhai taksa dan taka inlawmpuinaa lawmpui khawsak mivar hai a inthawk khan a tira inthawkin a lo um tah sa a nih.

Ei lawm dan ding hi ieng tak him ni’ng a ta? ti hi mani senga ei inenfiena ding nisen. A that ve ve zing laiin, vawisuna a kawng hnia lawm theituhai chu mi vangnei tak an nih.

Chuonga mi vangnei chu Hmar hai ei nih ka ti tah a nih! Asan chu, thenkhat lungril le thlarau po poa lawm, taksa thil taka khawsak mivarhai anga lawm thei el lo, kum 10 lai zet lo inringlawka lawm thei chau ei um laiin, chawp-le-chila ropui taka lawm thei khawm ei um bawk a. Pathien malsawmna vawng chu a nih.

INPUMKHATNA AWNIN: Kum 2010 kumpui lingletin kohran hran hran, hnam hran hran haiin Gospel Centenary ei lawm sup sup tah a, a ropui a, Pathienin ei ta dingin thil ropui tak a mi thawpekhai ei lawm hle a. Ei lawm tawp nawh a, mani kohran chau dittawk ta lova hnam pumpui kohran po po huopa lawm nuomna chen a la hung ra suok pei a. Chu chu a nih chanchin tha thilthawtheina chu; piengzie, lungril, ngaidan, etc.inanglo vawng, pumkhata mi siem theitu “Chanchin” (Thu) a nina chu!

Mihriem dan taka, thiemna le varna dang dang le lampuihai hmanga impumkhat ei tum khawma thei ta lohai khawm, chanchin tha bawkin lungril hmunkhat putin a mi siem nawk a nih. Chu fiena (evidence) chu Dec.9-12 sunga Saikawta nei ding HMAR GOSPEL CENTENARY CELEBRATION ruohmana um mek hi a nih.

THE CELEBRATION OF THE CENTENARY: Tuta kum zabi (century) sunga ei rama dinga lawmmna la ropuitak ding chu Hmar Gospel Centenary Celebration 2010, Hmar Christian Leaders’ Forum (HCLF) in a buotsai mek hi la ning a tih. HCLF thuoina hnuoia kohran tin thang tlanga buotsai hi; 10,000 Choir buotsai a ni dan dam, program chi hran hran khawm duonglawk a ni zie kha hma khan ka lo hriet tah a. Amiruokchu, official taka confirm na a la um nawh a.

Nov. 14, Pathienni zingkar khan Pu Buonga (of LIA), Information & Public Relation tienga mawphurtu chu a hung leng a, HGCC program print vawng tah hi a mi hung pek a, a thei chun preview lo thaw dingin a mi hung ngen a. Program Booklet ka hang ena, thu ramtin kan hriltlang laia ka lungrila hung lut chu; hnam damna dinga chanchin tha mi hung petu ditdan ang takin Inpumkhatna kawng chu ei hraw mek a hawi a, hi Centenary Celebration hin ram le hnam, kohran inpumkhatna tak tak mi siempek thei a tim aw, ti hi a nih.

A program sung details hang en chun a pui het het hle a, Hmar kohran sunga hotu le thuoitu popo a fun khawm a na. Inkhawmpui danghai le an ang nawna dang pakhat chu Seminar & Discussion a um hi a ni a. A program preview ti lema, a dawt dawta thaw ding item hai zieklanga comment ka tum nawha. Publicity Dept. ditdan chie le thaw dan ding an ti khawm ka hriet chuong nawha, “Tha I ti dan danin,” an ti tho leiin, “as a whole” a enin comment inla ka ti ta lem a nih.

Dec. 9, 2010 zan dar 5:30 pm a tan ding program-a hin Centenary Celebration ei lo hmang tahai, Sielmat-a tanin, program kalhmang; Hall Inauguration, Dedication, Gospel Torch Lighting Ceremony, etc. hai a ni tlangpui vawng a. A thawtu dinghai chu tuipui Ral mi sap hai ni ta lovin ei rama kohran thuoituhai ngei an ni ta lem ti hi a nel a. Program contents hang ena, kohran hran hran thuoituhai hmun khata an hang participate na hin a mi them lem a, Rev. Dr. J.L. Songate, Rev. Dr. J. Huoplien Neitham, Rev. Lalneikhup Hmar, Rev. Ros Infimate, Rev. Dr. Lalhmuoklien, Rev. D. Ruolngul, Rev. Lungawiruol Khawbung, phek hmasataka an hming a hei um tlar duot hin thu tamtak a hril lemin ka hriet a.

“Pathien Thlarau Thienghlim chu Inremna Thlarau a nih” ti hi a fie zuolin an lang a. Tirko Paulan, “Inremna rawngbawl sin a mi pek a (2 Kor.5:18)a ti ang khan, chu rawngbawlna sin chu a tak taka rawngbawltu han an thawna sin niin ka hmu leiin ka lawmna a zuol a nih. Ka mimal taka chu, ei rawngbawltuhai hin ka lawmna an sukfamkim a nih. Pathien mi lawmna khawm famkim ngei sien nuom a um.

Hril talai lai, meeting hi Rev. Lalneikhup Hmar in keithuoi a ta, Rev. Dr. J.L. Songate in Hall hawng a ta. Rev. Jacob Pudaite in inhlan a ta, Rev. Dr. J. Huoplien Hmar in Gospel Torch sitkai a ta, Rev. Ros Infimate in Welcome Address hril a ta, Rev. Dr. Lalhmuoklien in Introduction thawng a ta, Rev. D. Ruolngulin thu hril a tih!

Kum 100 sungin ei ramah hieng neka inthuruolna le inremna neia Pathien biek tlangna (Worship Service) hi a la um ngai nawha, Gospel Centenary lawmna a ni leiin, CELEBRATION of the CENTENARY ka ti el a nih!

Program suk phuisuitu ding pakhat chu; 10,000 Voices Choir, tuta district tina an lo inchuk dup dup mek hi a nih. “Halleluia, Amen,” tia Sielmat a 1,000 voices han an hang rem dup dup hman kha a ropui a na, 10,000 thalai ngawtin Lalpa inpakna hla an hang rem lem chu ropui hleng a tih.

Inkhawm zata hla thuoina hi Music Department inrawi ding a ni bawka, Thlarauin mal a sawm bawk lem chun hla ringawt khawm hlawkpuina khawp tling ngei a tih.

Ni hmasatak Dec.10 zing dar 10 am hin Service um nawk a ta, hi hma hin Centenary Souvenir, ei nghakhla em em kha, Rev. Lalthankhum Sinate-in tlangzar a ta, Centenary dar vuokna le thil dang danghai um a ta, Gospel Message ruok chu um naw nih.

Sun dar 12:30 a inthawkin Seminar a ruol in hmun thum-in Topic pathum nei ning a ta. Men’s Group ah “Kohran le Inpumkhatna” ti ning a ta, Rev. Dr. J.L. Songate-in facilitate a ta, Moderator Rev. Lalrosiem Songate thang a tih.

A dawtah Seminar & Workshop on “Nuhmei Le Hmasawnna” nei ning a ta, Pi Lalthiengzo in facilitate a ta, Pi Ramsiemzo Moderator in thang a tih.

A sawng thumna (pathumna) chu Youth’s Group ta ding ning a ta, Topic: “Thalai le Inchukna” ti niin Facilitator Rev. Rohminglien Pakhuongte le Moderator ah Rev. Edwin Darsanglur thang a tih.

Hi ni zana hin Worship Service um a ta, Rev. Rothanglien Hmar in Pathien thucha hril a tih.
Dec. 11 dar 1:30 pm Seminar and Discussion um nawk a ta, Topic “2010 Khel Tienga Kohran Hai Kalchawi Dan Ding” ti a na, Rev. Ros Infimate Moderator ning a ta, Upa Dr. Lalsiemlien Pulamte facilitator in thang a tih. Secretary haia inthawkin Seminar Report ngaithlak ning a ta, “HMAR GOSPEL CENTENARY CELEBRATION DECLARATION 2010” chu tentative-in approval thaw ning a ta. (Hi CENTENARY DECLARATION hi a tawp zan leh Affirmation thaw ning a tih.)

Program danghaia Thuhriltu dinghai chu, ei rama international speaker suongum tak takhai, Rev. H. Chungthang Thiek, Rev. Dr. H.M. Songate, Pi Lal Rem Siem hai le Rev. Hrilrokhum Thiek hai ning an tih.

Hi celebration program hi Nuoi tel Budget siema buotsai a ni a, inkhawm sung hin HGCC Fund dawlna tum hni nei ni bawk a tih.

COMMENT: A Program fe danhai chu a tluong a, a pui em em bawk a. Tuhin Department tin khawm an inpeifel ang a ni tah a. Program booklet khawm sut zo vawng a ni tah a. Amiruokchu, program leaflet ka hmua ka lungrila hung lut pakhat chu; a publish-tu le print le design tu hming a chuong naw tlat a. Ka hriet thoa chu mipui tam lem chun hrie thei naw ni hai. A suk official naw metin ka hmu a.

Chun, Centenary logo kha chitein phek hmatieng sie a na, Logo a thu ziek hai an tiem thei nawh. Chun, a phek (cover) outside ve ve ah Scenery (nal tak)sie a nia, a nala chu umzie a nei ka ti nawh. Ei tlangram khawm ni chie lo, ei khawpui khawm ni chie lo, kha nek khan Senvon lim dam a back-ground ah um sienla, phek hnung tieng Churachandpur lim (picture map) dam um lem sienla, Senvon a inthawka kum 100 hnunga Tuithaphai (CCpur) tina ang deuin.
Chun, cover sung tieng ve ve blank (a ruoka) sie nekin HGCC Logo lien deuvin, a thuziekhai tiem thei vawng dingin sie ni lem sienla, phek hmataka Fielna a um angin phek hnung tak (inside cover ah) lawmthu Hrilna (note of appreciation) tawite um bawk sien. A sut mant tlawmte in a suksang met el theia chu, phuisui deu a ta, Hmar hnam pum huopa thilthaw ding chun puithu deu a ta, sukfamkim bawk a tih.

Program Booklet sira Hmar puon le Thangsuo puon tiel suk ruok hin chu hnam identity a suklanga, Pathien a chawimawi niin ka hriet.

HGCC hi Hmar hnam pumpuiin Pathien ei chawmawi theina hun remchang tak a ni leiin, Hmar-Kristien ka nih inti taphawt chu thangna chi ning a tih. Tuta tuma thang naw chu, naupang kum khat mi khawm, kum 100 dang hnunga um nawk chau ding a ni leiin, “Lenlai Chân” chu a nepte, “Damlai Chân” an ni ringawt ding a nih! Chatuon Hringna Thu khawm a um a nih! Amen!
Chatuona Inpumkhatna Ra Suok ngei bawk sien nuom a um takzet!

Issued by:
Information and Publicity Department
Hmar Gospel Centenary Celebration Committee.

Editor’s Note: A message of greetings delivered by Mr. L. Keivom at the Gospel Centenary Celebration at Pragjyoti, ITA Centre, M.G.Road, Machknowa, Guwahati on October 18, 2010 organised by Guwahati Hmar Christain Fellowship.

keivomKhawvel hmun hrang hranga khawsa keini sungkuo le Zoram khawvel aiawin Gospel Centenary ditsakna le lawmpuina chibai vochuom ka buk cheu.

Kum za liem tah hma khan ei pi le puhai chu khawvel mongpingah an lo cheng a. Ei tuoltro daktor thiem tak le operation thaw hmasa tak Dr. Sura’n a thiem tawp a’n suo khoma a rizal chu thina chauh a nih.

Ei mithi kotsuo khom mong inlang kûka inthrung, Mizorama dil lien tak, amiruokchu Burma rama um tia fiemthu taka an hril hlak, Ri Dil a nih. Chu taka lut tah chu ramsa khom an suok nawk tah ngai nawh an ti hlak. Thina dil, dil mong ping, tlak hlumna ngei ngei, Lake of No Return a nih.

Ei Pielral hlak chu faisa ringa thangsuohai chauh um theina, nuhmei ta ding lem chun pasala thangsuo an nei ngot naw chun lut le hluo thei lo naw hrim hrim a nih. Faisa ringa khawsak chu an thil inhnar tawpkhawk a ni leiin, chu ngirhmun chu hluo thei dan zongin, dam sungin an inrim hlak. Tu lai sanah, faisa ringot ringa khawsa ding mi zong inla, a nuom ei um ka ring nawh. Bu hmin lo voi khat ei fak hman ei dit tawk hle. Mazu, ar le vate hai chauh naw chuh faisa ring pei an vang hle ka ring.

Ei dawithiem hmingthang Lalruong le Hrangsaipui (Dawikungpu an ti bok) haiin an dawi thiemna an hmang dan ei hriet tawp chu dawi hmanga insoisak le inthat a nih. Sîr tina inthoka ei thlir khomin, ei khawvel kha khawvel mong ping vong a nih.

Chu khawvel, dil mong pinga chun 1894 khan damten Jordan vadung a hung luong lut a, a chim insang tiel tiel a, 1910 khan Manipur sim thlang Senvon khuoah a hung luong lut a. Chu taka inthok chun ei Sinlung Hlui chu Sinlung Thar, Bethlehema intran chun a hung hlàn a; ei Hringlang Tlang chu Kalvari Tlangin; ei dawithiemhai chu gospel meiser chawituhaiin; ei thangsuohai chu piengtharhaiin. Pielral chu thangsuohai ta ding chauh ni tah loin, mi tin ta ding le nuhmeihai ta ding chenin a hung inhong tah duoi el a nih. Chu champha voi zana chu lawmin voisun hin ei inkhawm a nih.

Gospel Zabili hi lawm tlak a ni lai zingin einiah lawm tlakin ei siem am ti hi mani seng ei indon a thra. Kum za sung hin khawpuia cheng mi tlawmte ti naw chu ei fakzong dan a la danglam chuong meu nawh. Intodel nekin ei tràm deu deuh. Taimak nekin ei tha a bo deu deuh. Thiemna tieng hma ei sawn ei ti a, mi hnung ei hnot deu deuh. Eini trong ngei khom ziek dik thei ei um ta naw deuthaw a nih. Eini nekin ei khawsakpui ringnawtuhaiin hma an sawn lem a, a lêt tamin lekha an thiem lem bok. Thu le hla tieng hma ei la sawn naw hle a, A AW B tiem le hmang indik danah ei la buoi phak chauh a hoi. Hawrop ei nei hma le ei nei hlima thu le hla tam tak an mi lo serpek kha ei tluk zo ta nawh. Sermon ei thiem deu deu a, ei sermon a’n sang tiel tiel a, sienkhom Pathien thutak a fun tlawm tiel tiel. Piengthar ei pung a, kawrapson a hluor deu deu. Ei Pathien thu po po deuthaw hi sumah a tawp deuh vong. Ei thu le hla tharhai hi ei natna thu insamna an ni tak a, nat hih Pathien kuoma inseknaa ei hmang khom a hoi tah. “A siet nawna a um nawh” ei ti a, inzaka indom kun nekin ei lampui dup dup el.

Miin “Siet lawmhai” an mi ti a ni khomin theida thei ei ni nawh. Kohran ei indar nasa po leh upa ni thei ei pung leia phûr am ei ni ding, Pathien thu uksak lohai khom kohran buoi a um pha chu an hung inchawm suok truk truk el. Berampuhan an beramhai enkol nekin an beramhaiin anni an chawm lem an beisei tah. Hnam tinin an Centenary a ni inruola an hmang laiin, ieng leia ei thiempuhaiin ni inruola an mi hmangpui thei naw? Chu khom chu mi thawpui thei si loa tlor deua Pathien thu an hril hi miin an fak ta nawh ti dam hi an hriet am aw?

Gospel Zabili hun hi mani indapna hunin hmang ei tiu. A sie a thraa hma ei sawn sun hi gospel phur suok am, an naw leh khawvel hmasawnna boruokin a phur suok hrim hrim lei? Ieng leia kristien ram ni si lo China le India hi tu laia hma an sawn hrat em em? Ieng leia kristien inti, gospel zabili hiel hmang phak hiel ta sia ei hnufuol deu deu? Gospel Zabili hi chawimawi nekin ei ninain a sukhmingsiet lem am? Kohranin ei mamaw tak pakhat chu sum a ni laiin, ieng leia rethei theulawzi hi ei hril mawi?

Ka thucha maksan nuom chu: Pathien thu ei inchuktir dan ki hi her danglam met a ngai. A ram le a felna zong hmasa tak dinga inzirtirna hi ei sunzom pei laiin, iengkim pek belsaa um ding hi autawmika hung ni loin ei thilthaw ang pei a nizie inchuktir a ngai. Mi piengthar chengna ding khawvel chu taima taka ieng lai khoma thil thra thaw a nih. Piengtharna le thabona hi thil inaihal a nih. Piengthar chu mi ringum, fel, taima, hlawtling, intodel, thil thra dit mi le thaw zing mi a ni ding a nih. Retheiin kut a daw ding a ni nawh. Minit tin a hmang hlawk ding a nih. Thil thra thaw ding hre sia thaw naw chu suol a nizie inzirtir zuol sauh ei tiu. Chuonga hma ei lak chun zabili nawka chu a mei ni loin a lu, pûktu ni loin inpûktirtu ning ei ta, var nauhai ei nizie pholeng chu mi tinin hmung an ta, Pathien chawimawi thei ei tih.

Chu ram chu ei tlung theina dingin, in rengin ditsakna chibai ka buk non cheu.

Gospel Centenary TUITHAPHAI, Oct 25, 2009: A 13 ft. high stone Centenary Monument is being carved which will be erected near Lamka Public Ground. Permission has been obtained from the authorities and a site has been allocated where the monument will be erected. As construction of the monument is to begin very soon a Earth Breaking Ceremony was held on the morning of October 25, 2009 (Sunday).

Rev. Zatanga (86) one of the oldest living ordained ministers performed the Earth Breaking Ceremony as organizing committee members and Christian leaders gathered together. The program was led by the Rt. Rev. Dr. Ginkhamung and was closed in prayer by Rev. Dr. Luaichinthang.

Rev. Zatanga said that he considered it as an honour to be invited for this important ceremony. He further mentioned that he began his ministry under the NEIGM during the time when all the Christians were under the NEIGM Church but ended up being a Presbyterian after the believers regroup themselves according to their respective tribes in order to freely worship God in their own respective dialects.

For further details contact gospelcentenary@gmail.com

Nov 3, 2009: Senvon khawtlang po po inzawmkhawm chun Manipur Simthlanga Chanchintha hung lut kum 100 tlingna chu kum thar January 21-23 khin ropui taka hmang dingin an in singsa mek.

Kum 100 tling hriet zingna dingin Lunghai phun dingin an keikhawm vawng ta a; Senvon a Committee indin khawm dittawk el lovin sin hai a fe tluong theina ding le hma lak a hrat nawk zuol thei na dingin Tuithaphai-ah hai chen sub-Committee an indin tah.

Hrietchieng thei china chu Centenary Hrietzingna Lung hi Pu Rev Rochunga Pudaite hawng dinga sukfel a ni tah. Speaker ding ruok chun Pu Rev Mansang Songate ning a tih.

Hi huna hin Senvon khuo suokhai hrim hrim chu inhmai um der lova thang kim seng chu committee ditdan a ni a; sienkhawm, umna a lo indar tak leiin mi hriet kim el an thei tak naw leiin, mi tin el chu ei sung-le-kuo hai le ei hriet hmai pal hai lo hril pei dinga ngen an nih.

Hming peklut theina ding:
Chairman- Upa Dr Rosangzuol Khawlum, Hmarveng CCpur
Secretary- Thangrohlun, Saikot
Inf. Secy- Laltanvel, Hmarveng.
Mb:+91-9862244823
E-Mail : senvawn@yahoo.com

Proceedings of the General Body meeting of Hmar Gospel Centenary Celebration Committee, HCLF on August 19, 2009 at PMS Bungalow (12:00 noon).

Recording Secretary: Dr. Lalkhawlien Pulamte

Mi 70 fielhai laia inthawkin mi 40 fe khawm a nih.

Chairman, H.G.C.C.Committee in mi fielhai lawmlutna a nei zova, Rev. Dr. J. Khumain tawngaina a hun a hawng zovin inkhawm an a nih.

Gospel Centenary Celebration chungthua Senior leaders hai, thu hril dinga kohai thuhril ngaithlak a nih.

A. Admonition from Senior Leaders:

1. Rev. Dr. Lalthankhum Sinate

Missionary Day chung thua ngaidan lo in ang naw sienkhawm Centenary Celebration thua chu lungril pumkhata um a tul zie hrilin ngenna a siem.Denomination thua inthe khawm hi indemna thila lak ding an naw a, Centenary thua lem chu lungril hmunkhat put a tul zie a hril a, pawl binga Centenary Celebration nei lova renga lungruol taka hmang tlang a mawi ding thu hrilin a hran hrana lawmna nei hin lungril a sukdar lem thei thu a hril.

Simthlang biela Kohran pawl tum tum in a hrana Centenary hmang nek chun a remchangna hmun pakhata hmang tlang hin in unauna a siem hat ding thu a hril a, Pawl binga lo hmang hin Senvona Centenary Celebration hmang tlang ding hi mi a sukphur naw pha inlau a um thu a hril.

In lawmtuo le indawmtuo a pawimaw zie hrilin tuta Hmar Gospel Centenary Celebration hmun pakhata in thuruol taka hmang ngei dingin fielna a siem.

Centenary Celebration hi hlawtling taka hmang dingin theitawp suo dingin inkhawma thanghai a fiel.

2. Rev. H. K. Khawlkung

Ngaidan tlangpui bawzui dinga a dithai :

1. Church reunification thu hi dit a um thu a hril.

2. Kum zabi pakhat tlung phaka ei um lei hin thupui nei a, thiltum ieng am ei nei a? ti hi ngaituo a tul a: Ei thaw dinga thupui ditum hai chu - Chanchinha le in mila ei ram Kohran haiin nungchanga phursuok dan ding lampui zawng nisien.

(a). Chu ding chun indikna le ringumna hai hi thupui a nei inla

(b). Taimakna le tuorselna

(c). Nun le thilthaw a Chanchinha suklang. A bikin thuawina thuah hmalak ngei nisien.

(d). Centenary resolution siema, Kohran tina the dara infuina siem nisien. Chu chu thuhril thiem le thu ziek thiem haiin hrilin semdar hai sien, ei kalchawi dan ding mumal deuva siem nisien.

(e). Hla phuok thua - Centenary thuah Hla phuok thiemhaiin phuokhai sien, screening thaw a, a thahai chu Kohran tin le khawtinin inchukhai sien. A thei lem chun

Centenary Choir buotsaia hlaw buotsai ni bawk sien.

3. Rev. Fimchawnthang :

Ei rama Chanchinha lut thuah ei vangnei a, chanchin ha in ei ram a hnezie chu chap kang ang hiel a kang a nih. Ei tulai le in mila rawngbawl dan ding ngaituo thiem a ul.

1. Chanchinha lut phut lai khan inchuktir dan thua mawl taka fe tlang a ni a. Revival tlungin a zui a, doctrine thu ah buoina a um nawh . Kohran an in pumkhat.

2. Chu zova chun doctrine thu ni lovin ro thuah buoina a suok a, pawl hran hran a suok pha. Tuta Centenary Celebration ei nei le in zawm hin mi Kohranhai sietna thua mani Kohran hai vai hi sim ding a nih. Chu chu Centenary Celebration Committee hin khap thei sien nuom a um.

3. Gospel Centenary celebration chung thuah hin Manipur South Centenary Celebration nei dingin kohran pawl hrang hrang le awng dang dang 36 haiin program buotsaihai sienkhawm eini Hmar awng hmang haiin a bika hmang hi HCLF ah khawm hril a ni a, chu ang chun vawisun a Gospel Centenary Celebration Committee hi nei a ni a. Chuleiin, inthuruol takin hi Centenary Celebration hi hmang dingin inbuotsai nisien.

4. Amiruokchu, inthuruolna suksie thei ding thil reng reng chu Souvenir a khawm ziek lo nisien. Kohran pawl tumin Magazine ei nei senga, tuta inthawkhin chuongang rawng kai thei thil le thuhai khawm chu insuo lo dingin fimkhur an nisien.

5. Tu chena denomination hran hran haiin inthuruol taka beiruol program, Sunday School Subject pakhat, kum khat thupui pakhat neia ei fe mek ang hin Kohran pawl hran hrana Pastor hai khawm hi rawngbawl a insawrtuo dan lampui dam zawng nisien - chu thil chu hi Centenary Celebration hin ra suok sien nuom a um.

6. Senvona Centenary Celebration lawmna ei nei ding le inzawm hin chu hrietzingna ding chun Senvon rama hin in pakhat (Memorial House) bawl ngei nisien, ti a rawt bawk.

REPORTS

1. Secretary

Secretary a inthawkin hma lo lak tah hai chungthua report ngaithlak a ni a. Committee hran hran le Sub-Committee hran hran hai siem a ni a, hma an lak thu report a ni a. A bikin Souvenir Committee haiin article an lakkhawm thu hriet a nih. Chun, ICI Kohran in Hmar Gospel Centenary hminga zawr ding T Shirt an buoipui thu hril a ni bawk.

- Regional Committee, Musical Committee le Committee hran hran siemin hma an lak a, thaw ding tam tak an la nei.

-ICI Kohranin Centenary building an zo thua Secretary in lawmum a ti thu a hril.

2. Finance Secretary Report

Pi Lalremsiem - Rs. 50,000:00 a pek

Dr. L. Fimate - Rs. 10,000:00 a pek

Pu Sanglur - Rs. 20,000:00 a pek

Dr. Chaltonlien - Rs. 10,000:00 a pek



Tuhin Rs. 20,000:00 sum nei a nih.

3. Finance Department:

Dr. Saidokhum Joute, Secretary Finance Committee in report hiengang hin a pek. Committee vawi 6 lai inhungna nei a ni tah a, Department tina inthawka budget siem dinga nghak a ni a, a la hung in lawi naw leiin Finance Department hin Plan Budget an buotsai a chu chu phawr lang a nih.

- Budget chu pawm dingin General Bady hmaa phar suok a ni a. General Body chun lawmum a tih. Amiruokchu Total Budget amount hi Rs. 40 lakhs nisien ha ti a ni a, siemhat tulhai hung siemhaa, an hmattienga approve thaw dingin inkhawm nawk a put lut hai siem ha ti a nih.

- Chun, tuihaphai biel a dinga Rs. 2 lakhs hi a tlawm a an lang leiin la hung belsa hai sien ha ti a nih.

4. Souvenir Board

- Article hrim hrim, tu Kohran pawl khawm sukna zawnga ziek lo dinga inhriettir an nih.

- Editor haiin hma an lak mek. Article peklut ta po 15 an um tah a, mi dang khawmin an hung ziek mek ding thu an hril bawk.

- Editing thua chu harsa lo deuva zo thei ning a ta. Chun May 2010 ah print zo ngei dinga hma lak mek a nih.

- 2009 tawpa hin article po po Board in en a ta, siem hat ul hai siemhat ning a tih.

- Rs. 1.5 lakh budget siem a ni a, quality hataka buotsai beisei a nih.

- Inkhawm khawm nei deu zing a nih.

- Compatition thua ruok chu hang dinga hming hung pe tuchen hin an la um naw leiin thawnaw ha lem dinga ngai a nih.

5. Women Wing

February 28, 2009 hin inkhawm an a nih. Convenor in inkhawm a la ko naw a chu vawisun hin mi 5 an hung hang.

- Job description feltak buotsai pek dingin an hung ngen.

- Design/Decoration hin ieng chen am huom a ta ?

- Budget thua chu Miscellenous Budget or a dang khawm hmang thei ding a nih.

RESOLUTIONS

1. General Body thurelhai hi Publicity Departmentin a tul anga publish a Department dang dang hai khawma hma an lak thei dan dingin sem dar nisien kan tih.

2. Woman Wing hai hin hrat lema hma an lak theina dingin Convenor Pi D. Vari hi harsatna a nei nia an lang leiin Pi Chongtuozing hi Convenor ni ta sien ha ti a nih.

3. Gospel Centenary Celebration lungruoltaka hmunkhata Senvon khuoa November 2010 a hmang dinga rawtna hi hati tlang a nih.



Sd/-
Dr. Lalkhawlien Pulamte

Recording Secretary

(Rev. Ros Infimate)
Chairman

(Rev. Dr. Lalhmuoklien)
Secretary

Hmar Gospel Centenary Celebration Celebration hi November 2010 hin Senvon khuo a Hmar Hnam pumpui huopa nei tum a ni a. Chu thua Committee hmalakna dan chin hrietna dingin hung in suo a nih.

Rev. Dr. Lalhmuoklien

Willing participants are invited for a Song Writing Competition on the theme of Gospel
Centenary Celebration in Southern Manipur. The song may be written in any of our tribal
dialects and a copy of the Song accompanied with the Tonic Solfa may be submitted to the
General Secretary by September 30, 2009.

The Writer of the selected Song will be awarded Rs. 1000 in cash. For further details please contact the General Secretary at 9862556588

Sd/- Rev. Dr H. S. Hatzaw
Information Secretary.
Gospel Centenary Celebration Southern Manipur

::By Pu Dr. JOHN H PULAMTE::

Tulaia Hmar Yahoo Group-a hohlimna thupuihai lai ka lungkuoi deu pahni a uma; zuk topui el ka tuma chu ka sungril tieng anthoka hnawtu um deu truna ka hriet leiin ka hung phorsuok a nih. Ka thuziek a hin tu ngaidan khom ka lakchuong nawh a; ka mimal, ka pieng ka seilienna le tuta ka ngirhmun iengkhom ka ensa chuong naw bok. Ka thuziek leia lungna le min thiemnaw an um chun poi ka ti ve thoa, a maw khom ka phur ma chu a ngai ding a nih.

I. PU CHALLIEN ARTIKUL

Pu Challien Songate’n “Hmarhai le Kristienna: Thlirna Tukver Danga Inthokin (inpak le dem bik nei loin)” ti thupui hmanga artikul a hung ziek kha kompiutar a mi ka tiem dittok lovin ka sutdok-a vel hni vel thum ka tiemsuok a nih. A ziektupa kha mimal taka kan hmelhrietpui a nia; ama anthoka hieng ang thuziek fumfe a hung suok kha ropui ka tia; nikhat thilthua a lungrila um hmawsaruma a ziek suok el a ni naw zie chu a trongkam le thuvai thlak dan baka a spelling haia chen hriet theiin a um. A thondar hma’n Pu Muong an edit tir hiel amani ka lo ti deu thuok a chu Pu Muong a kuthnung thrang sien chu a thusuktawpna (conclusion) kha khang neka chang le inuoi lem met dingin ka ring angreng si.


Lekha ziek le trongbau hrim hrim a hnunga mi hril kai thei ding chun mi lunglutna le ngaiven zawng a ni a ngai ang hrimin Pu Chala artikul-in thluoi a hlaw rawn hi thilmaka ka ruot nawh. Amiruokchu a ziektupa lungril le thlekna tieng ni kherloa mani chang/thlar ditna le inhnikna lai tak chauh lo laka hrilsei rak hi chu mi puithling thaw ding raka kei chun ka ruot nawh. A ziektupa’n, ‘thlirna tukver dang anthoka’ a hmu dan a ziek a ni zie hlak chu hril tam a ngai nawh. Poisa sum thu le inzawma Hmar kohran hming pahni a hung hmetbel kha an kohran magazine-ah ziek ngeia an lo inchuon le inchuon naw thu dawn lovin a hril inhme thiem hlea ka ngaia; a thlangpuia a kohranin an thu fepui le hrillang rawn a ni thu a hung zieklang niin hadam le fiemthu inkopin ka lo ngai el bok.



Kha thu kher lo khom, Hmar kohran pawl dang danghai hlapui/hla dit (theme song) dam, Vangai Tlang dunga RPC kohranin sapthei mu an sema, ICI-ha’n lamkhuong mu sem an tum ve thu dam, world cup (football) hun laia ICI in Korea, RPC in Holland, EFCI in USA an tran zie thu khom a hun lai chu ei hril nasa hlaka, mena thlak ei um rak naw niin ka hriet bok. Sakhuona thu tiengpang a ni leiin kohran tieng mi deuhai lung chu khei deu ngawi bik ka ringa, donlettna annaw le hrilfiena hung um dingin ka lo beisei ruk deua chu a la um naw zing chu a na. Na ei ti deua chu zuk hrilfie dan ding rak ei hrietnaw leiin ei ‘utrok tur von el’ ta’m an ta ding ka hriet nawh. Ziekmi ni le ninaw thua hlak chu a ziek hmasatupa khom chuong mi chu a ni bik chuong si nawh.

Ei Hmar kohran laia poisa sum-in hmun a chang insang zie chu local, district le headquarters haia ei pastor le rongbawltuhai neka sorkar officer le thawlawm thawrawn theihai an ni zie anthok olsamtaka hriet thei a nih. Ei kohran inkhawmpui lienttakhaia thuhriltu ding khomin ei pastor le rongbawltu hai nekin sorkar officer mei mei dam ei ruot zie dam, kohrana board le committee hran hrana laymen hming tamzie anthok hai khom hin thil tamtak a kawk thei. Pastor le ramthima missionary ding interview naa board member chu sorkar officer naran mei mei dam ei hmang thu dam le ei Pastor le tirko-haiin local, district le assembly rorelnaa rawl an nei tlawm zie hai hi Pu Challien a hril hma khoma a hretu seng ei ni rawm ka lo sawna.

Lungril le ngaituona tamtak senga mi thu hung phorsuok, fumfetaka donletna ding a um dan ding amani a umnaw ding zie hre zing sia zawna le ‘reminder’ siem non sek khan thil pahni ngairuot theiin a um. Pakhatna, Magazine volume No. & Issue hriet ve chun zongsuok ve ngei tuma, a copy sie thraa hun remchangah kha thu le inawn deua artikul (a thlopna or hrilsietna) ziek ve annawle milaia trongbaua la phorsuok. Pahnina, a thu kuat kha thupuihtling lo le innghatna bo a ni zie a ziektupa kha inhriettir el khela a thuziek tiemtuhai po po kuomah kha artikul kha ‘negate’ (hrilhnuol) pek hrim hrim. A ienglem lem khom nisien kha zawna kha direct takin a ziektupa kuoma indon lem el nisien chu mitin damtlangna ni lem dingin ka hriet bok. Mimal pahni lekha inthonna midangin lo thluoi nawka, mimaltaka indiriemna le an nina le sin chelhai chen ‘destructive’ deu el, ei hril/demhai hriet ding sia hang suklang lem hi chu a hmaa lo inhmu thiemnaw sa renghai thaw dingah ka ruot top el a.

Pu Challien hin ei hnam kohran le ei thufepui dan hi a reng-a-rama a hrilsiet le a do bur el an nawa; thil iengkim hi a ‘taluo’ a ni pha chu a tira thra khom a thra kher naw thu dam, Pathien dit dan a ni le ni naw hrechieng kher lova mihriem ditdan a ni ei ring leia a bei chur chur thu dam a hrila; kohran le poisa sum thu el khela fak le dawn, inchukna, khawtlang nun le ei lungril thlekdanhai indikzan ta loa a hmu lei a lungril ruk taka a lo tuornatna thuhai a hung saksuok ve el niin ka hmu tak. A thuziek hai anthoka inchuka lo thrahnempui ei um ngei a ni ti chu a chienga; khang ang thu bok kha hung ziek belsa annaw khawma kha thuziek ang kha hung letkhup hmaka mani hmudan le ngaidan fumfe taka hung ziek ve ding midang umnawk pei inla lem chu ei trangkaipui nawksawk awm ngei.

II. MISSIONARY DAY

Missionary Day thua inselna le ngaidan inangnawna um hi a ‘day’ (ni) thuah nilovin a ‘missionary’ kha ni lemin ka ngai hlaka tuchen khom hin ka ngaidan chu a la danglam chuong ta naw zing.

Ei hriet seng angin Senvon lal Kamkholun fielna angin Sap Tlangval (Watkin Roberts) khan Manipur tlangval pahni Thangkhai le Lungpau thruoiin January 30, 1910 khan Aizawl an suoksana Senvon an pan a nih. Senvona chun Pathienni an hmanga, cham sawt dinga hung khom an ni naw bok lei khan a zinga chun Senvon anthoka suokin Lungthulien, Parbung le Taithu an hrawa Tuiruong vadung kanin Patpuihmuna an kaia, Sartuinek anthokin Tuiruong an kan nawka Mizoram an lut nawk el a nih.

Senvon an inzinna thuah ama Pu Tlangval meuin "...it took us 13 days..." a ti leiin February 5-a tlung lovin February 12, 1910 in an tlung nisien hoina tak um sienkhom, ‘13 days’ ti kha an fena chauh nilovin fe le hungna ni belkhawm a hrilna a ni lem thei bok. Iengkhom ni sien hi thua hin chu hrilsei ding rak a um ta nawha, a trul ta naw bok. Hmabiel Seminar in mawphurna an pek ang dungzuia ei historian suonvawr Prof. Lal Dena in a suidoka, pom a ni khelah HSA Gen. Headquarters in a puong ta a nih.

Senvon lal Kamkholun khan Sap Tlangval kuoma khan Pathien thu hrila inpiengthar tir dinga ngen nekin a khuoa chun skul hong dingin a lo hni chor a. Sap Tlangval Aizawla a kir nawk anthoka thla thum hnungah Aizawla a naupang chawmhai laia mi pathum – Savawma, Vanzika le Thangchhingpuia hai an involunteer a, anni chu Aizawla anthoka hung inthok suokin May 7, 1910 in Senvon an tlung vea, sawtnawte sungin Senvon-ah chun skul an hong ta nghal a nih. May 7 hi Senvon an tlung ni nilovin Senvon pan dinga Aizawl an suoksan ni a nih ti pawl khom an uma; chu khom chu kohran le sorkar meuin a namdet ta hnung a ni leiin hril vungthar rakin umzie a nei ta nawa, a trul ta naw bok.

Savawma le a ruolhai rongbawlna chun ra a hung insuo tran nghala, an hotupa Sap Tlangval khom chu a tha a fan tran nghal ning a ti, permission, ordination le certificate a nei le neinaw tieng uksak lovin 1913 khan kohran pakhat, ‘Thado-Kuki Pioneer Mission’ andin a, a kohran enkaitu ding khomin Aizawl anthok R. Dala a hung tir bok. December 26, 1914 khan Manipur sim-thlang biela khristien sakhuo zuituhai inkhawmpui hmasatak chu Sap Tlangval a rawiin Senvon-ah an neia. Hi inkhawmpui a hin chulaia rongbawltu le thribechinhai chun R. Dala chu an ngir huola, a lu chunga an kuthai an innghata an trongtraipeka ‘Pastor dingin’ an ordain thruoi el a nih. Certificate an pek le pek naw hriet a ni nawa chu an trongbau chun, “R.Dala ordain tu chu PATHIEN” an ti top el a nih.

Chuongchun, Hmar lai khristien sakhuo le ‘modern education’ chu fumfetaka inbuotsaina hranpa umlovin tran a hung nia; sawtnawte karin a kawl le kienga hnamdanghai lai an luongsuoka, 1920 lem khan chu khuo 20 zeta skul an hong hman ta a nih. An indar zau pei leiin 1923 lem khan chu TKPM ti khan a huop zo ta naw a hriet leiin an kohran hming khom Sap Tlangval chun ‘NEIGM’ (North East India General Mission) tiin a thlak hiel a nih.

Chuonga a rongbawlna thawklekhata a hung inder suoka nasataka a hung inthrang dok ta leiin Sap Tlangval chu a enkol dan ding tienga a buoi ta hlea, kohran chu sum boa enkol thei annnaw zie a hrietchieng leiin Great Britain chauh nilovin America (US) ramhai kum 4/5 sung chu sun le zana fangin thawlawm a dawla; mi thrahnemngaihai thawlawm pekkhawmhai fumfetaka enkaia a tlungna ding tieng indiktaka a tlung theina dingin London-ah British Council le Philadelhia- ah American Council a hran ve ve’n andin bok. Sumdawngna kong dang dam a dap sa a, Rengpuiram anthok thei chikhat chu a Mission hmunpui, Lakhipur le a sevela ching dingin a hung phurluta, chu thei chu Hmar trongin ‘rengthei’ ti a ni pha ta nghe nghe. Kum 1925 khan NEIGM intiempui nei a nia, kohran member chu 8000 an thling trep hman der el ta a nih.

Chuonga NEIG Mission a hung inthrang duok duoka sum le pai tieng khom an hung hnienghnar tran ding char chun Home Council tienga thruoitu threnkhat chun Sap Tlangval chu a sum hmangdan le thildangah an hung hriet thiemnaw ta tlat a; a hmuna enfietu dingin American Council Secretary HH Coleman inrawina hnuoiah mi pathum an ruot el ta a nih. Chuong mi pathumhai chun January 1929 in Lakhipur an hung tlunga; February 25-27 sung Pherzawla Presbytery hung hmang puiin thil umdan chu an ditdan le beisei angin an hung hmua, thuthlukna le ngaidan siem fel thawkhatin America tieng an kir nawk nghal ta a. Sawtnawte-ah American Home Director JC Williams a chawl tak leiin London le Philadelphia NEIGM Council pahnihai chu siem danglam a nia, Home Director le Field Director post pahnihai sukbovin Coleman chu Mission pumpuia hotu tak, General Secretary hung niin Mission thuneina po po chu ama kuta a hung um el ta a nih. Chu le inruol chun, NEIG Mission chu ‘Coleman a pawl’ le ‘Sap Tlangval a pawl’-a inthre a hung nia; a neitu hmasa, Sap Tlangval chu a mikhuol lema a hung thrang el tah a ni kha.

Coleman chu sorkar thuneituhai tieng a lo thlathlum bok leiin Sap Tlangval le a pawlhai chu kong tinrenga hnengchep an nia. An hotupa chu Manipur anthoka hnotsuok a ni chauh khom nilovin America khom a lut khap hiel a hung ni ta pei bok. Mani chan thrat lemna ding beiseiin rongbawltu le kohran member tamlem chun Sap Tlangval hnawlin Coleman a tieng an sip hmur el ta a nih. Sap Tlangval a rawihai, kohran hming an nei khom khap pek an ni leia ‘independent’ inti hrut ta mei mei hai chu kohran ser le sang an thaw khap peka an nia, khristien an ni hnungah kohran dana innei rongbawl tu ding an um naw leiin tienlai innei dan angin ‘songpuia innei’ ta ringot khom an um hiel a nih. Khanga an harsat zuol lai tak chu a ni Pastor Thangngur-in ‘milaia tiemthlak khom kan ni ta nawh’ a lo ti kha.

Chuongchun, 1928/29 hma po, Sap Tlangval kha pathien hmu deuthawa lo hmutu Tirko le kohran member naranhai chun ‘hotu/pu’ thar an hung nei ta leiin puontriek hnawlin an hnawl ta a nih. A zun le ek khom danglam bik ding hiela ring le ama zara ‘sap’ phot phot ngainatuhai khan Sap Tlangval chu anni laia chanchinthra hung phurluttu, thim anthoka var nasatak intluntirtu le sulsutu MISSIONARY ang khoma pom ta lovin RAM ENTHLATU (surveyor) ngirhmuna an trumhnuoia; a chanchin tlangpui, a rongbawlna le kutsuokhai chu uksak pek a ni ta naw leiin Senvona a hung lut ni khom chu NC Hills Hmar trong takin ‘an don ta naw’ el a nih.

Independent kohran chu 1941 anthok khan damte te’n an hung ngirsuok nawka; 1947 in India rampumin British sorkar anthok zalenna a hung hmu le inruolin sakhuo zalenna hung chawisang a ni ve ta pei leiin Hmar trong hmanghai lai chu ‘independent’ tienghai chun majority an hung command nawk ta lem a nih. NEIGM chu mingo saphaiin hnienghnar taka hun sawttak an chenchil a ni leiin burip tak el an lo ni tah. A hnungah mani trong hmang dan a zirin NEIG Mission hnuoia um zing siin Presbytery hrang hrang hnuoia inenkol dingin an hung inthre ta pei bok. Kum iemani chen hnungah North East India chauh ni lovin India ram pumpui inhuoptir nuomna lei ni ngei a ta, ‘NEIGM’ ti kha ECCI (Evangelical Congregational Church of India) tia thlak a hung ni ta pei bok. An inthre dar hlim lai Lusei trong hmang haiin Mizoram Presbytery tieng an inlawisana, 1991-92 laia Thado-Paite kara unau hmelhai um anthok Paite trong hmang haiin Baptist kohran tieng zom san hai sienkhom Manipur sorkar hrieta Sap Tlangval-in a chawm le a tir, tuoltro missionary pathum-haiin Senvon an hung lutni chu Manipur South District (a hnunga Churachandpur District) ah ‘Missionary Day’ tiin an lo inzieklut tir hman ta tho a nih.

NEIGM/ECCI hnuoia inkhai Hmar kohran chu EAC (Evangelical Assembly Church) ti a nia; 1977/78 lai khan kohran sunga inhrietthiemnawna leiin inthrena a uma, RPC (Reformed Presbyterian Church) a pieng pha bok leiin a population zawnga en chun EAC-a la um zing chu an tam ta bek nawa chu ‘kohran ziding’ a ngai a la ni zinga a memberhai khom an la nghet hle zing. ‘Independent Kohran’ anthoka suok ICI, EFCI le WMCEI haiin Sap Tlangval chauh ni lovin, a nauhai le a tu-le-te hai chen an la ngainat lai zingin Hmar trong hmanglo, NEIGM anthoka piengsuok kohranhai ta ding chun Watkin R. Roberts ti hming chun umzie a nei ta rak naw chu a nih. Hmar trong hmanghai lai ruok chu ankhattawkin ‘Missionary Day’ thuah trongbau le ziekin inselna a um deu lai zing Hmar Church Leaders’ Forum hnuoia indin Gospel Centenary Celebration Committee in Hmar laia chanchinthra lutnain kum 100 a thling lawmna Senvon khawpui ngeiah November 2010-a nei dinga thu an sukthluk hi remruot an thiem ka ti ngot el.

A tawp taka chun, ei Hmar kohran hi ei rama political party le hin inangna tak an nei ka ti thu ka zuk hrilnuom tlat. 2002-a Manipur state Assembly elekson a khan Pu Selkai Hrangchal chu RJD candidate a na, Pu Ngursanglur chu NCP, Pu Chalton ruok chu Congress. 2007 elekson a khan Pu Chalton chu a party pangngai-ah a la uma, Pu Selkai le Pu Sanglur hai hin an party an inthleng kuol thapa chu a candidate le an rawihaiin an party chellai hrilmawina le midanghai hrilsietna-ah an trong suol thrak nawh. Tuta truma MP elekson a nawk thung chu Tipaimukh A/C elekson-a candidate pathumhai hin an party ta dinga thrahnemngaitaka vote zong an um nawk thrak nawa; an party neka lungril ruk taka tran an nei lem seng niawm a nih. Ka zuk hrilna san kher chu, Hmar laia kohran inthrena a um pha pha rongbawltu le mipuihaiin kopna tieng bik ei nei senga; a hnungah ‘pawl inson’ ei um nawk tei hlak. Coleman a tieng thrang lai Sap Tlangval hrilsieta, inson kir nawk phaa hrilmawi nawk a ni’l. ICI-a um lai chu ‘tuipollo’ inti inla khom EFCI tieng ei lut pha chu ‘hi ma ma hi a lo nih’ ei ti nawk el annawm. Voisuna ngaidan ei neina le theitawpa ei hrilmawi khom hi ei kohran inkhawmna le inmatna tak a um kek el thei. Missionary Day thua ngaidan inangnawna hi tawpintai ni um naw nih – Hmarhai po po kohran pakhata ei um hma chu. Chu hun ding chun tulai thrangtharhai hin nghakhlatakin an thlir zing a nih.

(Editor's Note: Pu Dr Pulamte is the General President of the Hmar Students Association. The views expressed here are his own and not of the association he represents)

::By Pu Dr JOHN H PULAMTE::

Ninety-two long years had passed since Watkin R Roberts set his foot for the first time to preach the gospel of Christ to the tribals of Manipur south-west, or to the people of Churachandpur district which of course in those days, was only a sub-division administered from Imphal along with Sadar sub-division. The village of Manipur, which heard the first preaching of Mr. Roberts, is Senvon village, one of the biggest Hmar villages till today.

It may be noted that this famous Hmar village was almost occupied by the American Baptist Mission in the past. When William Pettigrew, the first Christian Missionary to have set foot in Manipur was asked to leave the Manipur valley by the government in power, he was offered Senvon village along with Mao Songsong and Hunphung (Ukhrul). As he did not receive a reciprocal permission to come to their village and preach the gospel from the chief of Senvon and Mao Songsong he proceeded to Ukhrul only. In the words of Prof. Lal Dena, "Had he (Pettigrew) received that permission from the then chief of Senvon the religious and political history of the Chin-Kuki-Mizo tribes might definitely have a different turn".

The various Christian denominations of Churachandpur, the Hmars in particular have now begun preparing the basic groundwork for the Gospel Centenary Celebration in 2010 AD. The Independent Church of India for instance had started constructing a four storied centenary building at its headquarter in Sielmat, Churachandpur; the first two floor is almost completed now. Come March and other church and departments will definitely resolve in their General Assemblies to have some more programs and projects keeping in view the approaching gospel centenary.

However, inspite of the nature of the preparation for this important and significant landmark, there are still some important questions that relates with this important event and that which many people still asked. And the answers differ from denomination to denomination and writers to writers. Some of these questions are - On what exact date did Mr. Roberts reach Senvon village to spread the gospel of Christ? What day of the year should be observed as Missionary Day? Did Robert come as a real missionary to preach the gospel of Christ and to establish a mission or, he came there as an ordinary visitor or to survey the region for establishing a mission in the near future?

Whereas Watkin R Roberts is a pioneer missionary to his followers and supporters, the man responsible for introducing the Christian faith, the faith that changed the lives of the tribals in all respects is Sir Youngman. He was revered in the highest esteem and is fondly called, "Pu Tlangval" (Sir Youngman), as he was only a young man of 24 years when he first came to Manipur. On the other hand, for others he is just a self appointed, un-paid, un-ordained and untrained missionary who came to north-east India just to assist Dr Peter Fraser, a missionary-doctor of the Welsh Presbyterian Calvinistic Mission stationed at Aizawl, Mizoram. Before we discuss the missionary status of Robert and his date of arrival in Senvon village, it is noteworthy, clear and accepted by everyone that, Robert did arrive there in Senvon in the early part of 1910 in response to the fervent request made to him by the then chief of Senvon, Kamkholun. He spent one Sunday in that village and returned to Aizawl by taking a different route.

As for the exact date of his arrival in Senvon village many writers and historians put up a different version. Rev. R Pakhuongte believes it to be February 10, whereas Dr Jacob Pudaite puts it on February 13. Rev Darsanglien Ruolngul safely put it within 'the month of February, 1910'. The most serious research on this important date was done by none other than Prof Lal Dena of Manipur University who had even visited the birthplace of Robert in Wales. He based his findings on the official statement of the Thadou-Kuki Pioneer Mission signed by Rev D Lloyd Jones and Watkin R Roberts, issued on February 20, 1914, which is reproduced herewith:

"About the end of January 1910 Mr. Roberts, a few of the Lushai Christians and others started for Manipur. The Sunday evening before they left Mr. Jones kindly drew the Church's attention to the fact that they were leaving on the morrow to Manipur, and prayers were offered for the safety of the party and God's blessing on the undertaking. .. On February 4th 1910 - a few days after Mr. Roberts' party had started, Dr Frasers wrote to the Rev RJ Williams informing him that "Mr. Roberts and several of the Christian school-boys" had gone to a Thado village about 13 days journey from Aizawl in response to the Chief's appeal. About the end of February 1910, Mr. Roberts returned from Manipur and at a reception meeting under the presidency of Mr. Jones held at Aijal Church, Mr. Roberts and others of the party gave a report of their journey to this previously untouched field..."

Lal Dena quotes two important phrases from the above statement to support his thesis. They are - 'the end of January' and, 'the Sunday evening before they left'. The last Sunday of January 1910 is 30. As such it is evident that Robert and his party left for Manipur on the day after Sunday 1910 January, which was Monday, January 31. Besides, mention of an event that took place on February 4, 1910 - 'a few days after Mr. Roberts and others had gone on a journey' also substantiate this fact. Considering the distance between Aizawl and Senvon, and the conditions of the village roads in those days, it is quite obvious that Robert and his party reached Senvon on the February 5, 1910 that is Saturday. Lal Dena also writes that Robert preached in an open air on following day, i.e. Sunday, February 6, by reading a Bible verse taken from John 3:16 and conclude by asking the gathering, "Do, from now on believe in Jesus". He also distributed some few medicines he brought along with him from Aizawl.

Fully accepting the observation made by Prof Lal Dena, most of the Hmar Christian denomination including the Independent Church of India and the Evangelical Free Church of India observed February 5 as Missionary Day. The Hmar Students' Association in its Declaration made on 12th January 1985 also points out that, 'the light of Gospel came to Hmar land on 5th February 1910'.
However, L Keivom, another important thinker and writer of repute among the whole Chin-Kuki-Mizo- Hmar tribe had a slightly different opinion on the date of Roberts' arrival in Senvon. He incidentally also based his opinion on the same official statement quoted above.

According to him, since the 'statement' also mentioned that the journey from Aijal (Aizawl) is "a 13 day journey" and also as Mr. Jones gave a reception to Robert and his party "about the end of February', it is obvious that they started the journey from Aizawl on Monday the 31st and reached Senvon on 12th. They then spent the next day, which is Sunday, 13th February at Senvon and then began their returned journey to Aizawl on 14th February, Monday. Mr. Robert, in one his own writing in the year 1925 titled. "Shall not returned void", also mentioned that, he started (that) 'long and tiresome journey which took (us) 14 days to accomplish'. Why Robert himself prefers not to mention the exact date of their journey - the day they left Aizawl and reached Senvon in any of his writings, diaries, or record is a very confusing aspect.

It may be noted that the chief of Senvon, Kamkholun did invite Robert to come to his village and tell them about the story of Jesus as mentioned in the Book of John which Robert dispatched sometime before to all the chiefs of the Lushai villages to the north of Aizawl. But, what the chief and his subjects asked Robert on his first arrival in Senvon was not to establish a church nor a missionary center but a primary school. Roberts did obliged with that request and soon afterwards sent three volunteers from amongst his students in Aizawl namely Vanzika, Thangchhingpuia and Savawma. Official statements and other reliable records tell us that these three native teacher-evangelists reached Senvon on May 7, 1910. This date is till today celebrated as Missionary Day by some section of the people of this region.

The most important question that now lay before us is - Why is there a difference of opinion on the day to be observed as Missionary Day among the people of Manipur south-west, the Hmars in particular?

Due to the overwhelming response to the Christian faith by the people of the region, Roberts has no other choice than to establish his own mission which he named the Thadou-Kuki Pioneer Mission as his parent mission, the Welsh Presbyterian Calvinistic Mission dare not breach the agreement it had signed with the American Baptist Mission that gave the whole of Manipur state for the latter's Mission field. As stated, Roberts' mission grew by leaps and bounds.

Therefore, the name of the mission was later changed to North-East India General Mission in 1923 as its area of operation now covers as far as as the state of Tripura. With no regular source of funds to run and manage his mission Robert soon set up a Home Council in London known as the British Council land and another one in Philadelphia in the United States of America called the American Council to arrange funds for running his mission in North-East India. These two bodies are incorporated under their respective governments.

Roberts appointed JC Williams, his trusted friend as the Home Director of these two councils and he himself as the General Secretary to be the overall head of the Mission. When Roberts returned to India in 1926 after cementing the base for his Mission in India he unwisely but in good faith preferred to call himself the Field Director instead of General Secretary and thus diminishing his own status and position in the organizational set-up and which later on became one of his biggest mistakes.

Within a short period of time, for the misfortune of his mission and the tribals of Manipur southwest in general, a sharp division arose between Roberts himself and the Home Council on charges of financial irregularities, which had a far-reaching consequence. Whereas Roberts laments that out of the total 1320-10-9 Pounds received by its London office, only 5-6-8 Pounds is sent to the field in India. It may also be noted that whereas Williams, the Home Director received a monthly salary of about $300, the salary of the teacher-evangelist here in Manipur is a meager Rs 6/- per month.

The Home Council in their turn accused Roberts of misappropriating the money sent from them. They then, deputed three gentlemen JC Williams, the Home Director, HH Coleman, Secretary of the American Council and Doctor Turnley, Board member in the British Council to visit the mission field. They left London on November 17, 1928 and landed in Calcutta just before Christmas. The first sign of cracks between the visiting team and Roberts is clear from the fact that no meeting took place in Calcutta even though Roberts was also there during that Christmas. The team finally reached Pherzawl village in Manipur on January 24, 1929 where a Presbytery conference was being held. Things that could be amicably solved between the two parties were ignored; Coleman soon appointed himself as the General Secretary of the NEIG Mission and Watkin Robert was 'rested' from his service.

Roberts is then left with no other choice but to establish his own mission, which he called Independent Church. As the Manipur government in those days allowed only one Mission to be operated within the state, the leaders of this native mission are expelled from Manipur state one after another. Further more as Robert was debarred from organizing any fund drive in England or America, his mission and trusted followers had a really tough time in running their Mission for more than two decades until they got a full liberation' in the year 1941.

Those who remained in the NEIG Mission along with their new leader soon questioned the integrity of Watkin R Roberts and his missionary status. They, within a short period of time considered Roberts as a missionary without any missionary qualification, an unordained preacher and one who intruded into others' territory. Even his first missionary trip to Manipur was also put down to the level of land survey. His place in the history of Christianity among the tribals of Manipur southwest was then diminished and hence the date of his arrival was surprisingly ignored. On the other hand, the men he sent on his behalf and those he supported financially to teach the basic Christian faith and the three R's were given such importance that the date of their arrival in Senvon, May 7, 1910 is till today observed as Missionary Day by a good section of the society.

It will be really interesting to wait and see whether the church leaders in this area can agree to arrange the coming Gospel Centenary celebration under one banner and in a united platform and on the same date in a befitting manner. They did not do that in their Diamond Jubilee celebration in 1985. That year, each denomination or group went their own ways and had their own celebrations on the date of their choice which did not augur well considering the importance and significance of the event they celebrated.

Source: The Imphal Free Press, February 4, 2002

From Z. L Zote
For Inpui

Tuithaphai:
'In Ngaidam tuona' ti thupui hmanga kum 2009 calendar Hmar Gospel Centenary Committee in a isiem chu January thla a inthawk khan zawrsuok tan a lo ni tah. Hi calendar hi
Hmar Gospel Centenary (1910-2010) lawmna ding le inzawma 'fund raising' na ani nghal.

Manipur, Assam, Mizoram le Meghalaya ah hai thondar a ni bakah vairam khawpuilien New Delhi, Bangalore, Mumbai le hmun danghai ah semdar a nih.

A man chu Rs 20/- anih.

Tulai chu Kristien Kum 100 lawmna prokram hmang dan ding ri in Tuithaphai a tuom vela. Unau tawng dang hmanghai khom nasataka hmang tumin an insingsa tan mek.

Gospel centenary hmang tuhai popo kuomah thiltha ropui tak a tlung ngei mi tamtakin an beisei thu an hril.

February 5, 1910 v/s May 7, 1910


By Pu Ramthienghlim Varte, Shillong

Courtesy: Sawrtui Monthly


Pipu nunhlui inralrunna, milu laka insel inhal lai nunphung le thingbul, lungbul biea Khawhring, Khawchom, Zasam, Lasi,Nelhau le tiemsenglo huoi biek tlawnna dinga ui-le-ar a inthawi hun le bu-le-bal le ran lua thangsuo leia zu-le-sa hmanga mawl thlak taka chawng chenna khawvel an hmanga. Chuongang inthim sa mupin eiram le khawtlang a bawm zing lai chun sappui nun le sakhuo, Vai le Meitei hai ditnaw tuipui ralram hlataka inthawk chanchintha kum 1910 khan a hungtlunga.


Chuchu Kristien sakhuo eiti hi anih.Hi hin hunthar pawimaw tak ami siempeka; ram le hnam hmasawnna, hieng-Inchukna, fak le dawn zawngna, hriselna, khawtlang nun le kawng hranghranga mel lung pawimaw ani baka, thlarauva damna zalenna ei chang bawka ei vangnei emem.Kum 100 ei tling tepta leiin HMAR KRISTIEN CENTENARY tia lawm dingin sakhuo puithiem le thuoitu kohran pawl hranghrang eiin singsa mupmup taa. Mithiem le sakhuo tienga hrietna kulmut nei haiin chu chanchintha hung lutna hmasatak Senvawn khuo hi a hun le ni an suidan le ngaidan an angnaw deu neinuoia.


Kristien Centenary ei hma ela um tah lawmna dinga hin in ruollo rup in um palh eiti ti inlau a um emem. Ei in khuongruol theina dinga kalo thlirve le Senvawn khuoa chanchintha hung lut dan tlangpui ni ding awma sui le ngaidan ei mithiem le sakhuo puithiem hai ziek ramtin a tawi thei anga dawl khawmin hei bi thuokthuok ei ta, chu insel tuona thu chun a tlangkawmin suktawp tum ei tih.

1. Hranglien Songate 'Hmar chanchin' Pu Tlangval chu February 3,1910 in Senvawn a hunglut tiin a zieka, Pu L.Keivom in 'Hmar Hlasuina' a chun February 3,1910 Pu Tlangval Senvawn a lutni tiin a ziek bawk.

2. Pu Lamzakhai Kolhen in NEIG Mission chanchin a buotsai na a Senvawn a chanchintha lutni chu March 13,1910 tiin Pu (Dr) Laldena chun a lekha ziek 'Manipur simthlanga Chanchintha lut phutna ni' tia a zieka, Pu Darneilal Khawlum ruok chun Pu LamzakhaiVaiphei in mission chanchin a buotsai na Senvawn a chanchintha lutni chu March 3,1910 tiin 'Evangelical Assembly Church Diamond Jubilee Souviner' a chun a ziekve thung.

3. Rev(Dr) Rochunga Pudaite in 'The Glory of the Lord' ti a ziekna a Pu Tlangval le pawlhai December 1910 in Senvawn an hungtlung tiin a ziek.

4. Rev(Dr) Ruolneikhum Pakhuongte in 'The power of the Gospel' ti lekhabu a zieka chun Pu Tlangval chu Senvawn a January 1910 in Senvawn a hunglut tiin a ziek.

5. Rev H.L.Sela in 'Manipur Simthlanga Mission chanchin' a ziekna a Pu Tlangval le a rawihai chu Senvawn a May 7,1910 in an lut tiin a zieka, Rev Darsanglien Ruolngul ruokchun May 7,1910 hi Pu Tlangvalin Senvawn ava sir hnunga a ram mi ngei rawngbawlna tan dinga Aizawl an suoksan ni tiin a lekha ziek 'Chanchintha Kalchawi' a ziekve thung.

6. Rev Darsanglien Ruolngul lekha ziek 'Chanchintha kalchawi' a Pu Tlangval chun February 1910 in Senvawn a suoksan tiin a ziek.

7. Kristien Magazine, February 1960 Vol. III.No I a chun Pu Tlangval Sevawn a alut hun chu kum 1909 tawptieng annawleh kum 1910 bul vel ti ani nawka.

8. Rev Lalthangliana Field Director EFCB a rawia apa R.Dala a chanchin an buotsai na lekhabu a chun Pu Tlangval in Senvawn hung sir a nuoma; November 1914 in Culcut a Pu R.Dala kovin hun iemani chen an chamhnung chu kum December thla in Tuiruong dunga lawnglengin anhung thlunga, lampuia ni tamtak an thang hnungin Senvawn khuo an thlung ta hrama , tiin a ziek.

9. Pu Tlangval a naunu Ruth chun Pu Tlangval chun January 18,1910a Aizawl suoksanin February 10,1910 in Senvawn a tlung ni awmtakin a ring thu a hril ve. Rev Lalthankhum Sinate lekha ziek 'Kohran hring' chun Pu Tlangval ngeiin Aizawla a inthawk Senvawn a sir hun chu February 1910 anih, ti aziek leiin hundang chu ani theinaw. January 31, 1910 (Thawtanni) in Aizawl an suoksana hriet ani leiin February 5, 1910 (Inrinni) hin Senvawn an tlung anih tiin.

10. Pu Thansei a lekha ziek 'Bawlhmun' a chun Pu Tlangval le rawihai chun January 30, 1910 in Aizawl an suoksana, February 5,1910 in Senvawn an lut, a ram leilung en thlitlai a fe anni leiin sawt cham lovin an hung kir nawk nghal, tiin.

A chunga zieklang a um anghin Senvawn khuoa chanchintha a hunglut tan dan le Pu Tlangval le a rawi haiin Senvawn a sirna ala sawtnaw vei leh ziektu tamtak hai hriet dan an angnaw khawp ela. Kum 1984 October 5-8 a Hmar Biel Seminar nei khan kohran tienga thuoitu,mithiem, ram le hnam invawi ei fe tha emem ela, ei thurel tamtak sukpuitling a uma, chulaia pakhat Seminar resolution B (i) Sakhuo na tienga ei rama chanchintha hunglut ram le hnam tadinga mellung pawimaw tak ani leiin a hun le ni fietaka siem ding ti kha ania, chu buoipui tu dingin Dr Laldena ruot ani nghenghe.Chu le inzawmin Dr Laldena chun Pu Tlangval chu February Ni 5,1910 in Senvawna lutin a mansa chu a bang annawleh, a bawmrang chu an nghat ngei ani zie a hmudan ziekin Hmar biel Seminar thuthlukna inzatakin (ahun tiem sungngei) Hmar biel Seminar follow up Committee a a pekluta, Hmar biel Seminar Proceedings tiin THURO Journal June 1985 a khawm insuo anih. A ziek a pawimaw na deudeu hai chu hieng a hnuoi a ang hin:


"Ei rama Missionary hai sulhnung sui dingin kum 1982 khan London Missionary Archives, London University, India office Library, Baptist Missionary Archives le National Library of Welsh, Aberyswyth sirna ka neia.Welsh Library ah Dr Peter Fraser personal file ah Pu Tlangval lekhathawn kuta ziek dam, khawla sut dam tamtak hmu theiin alo uma.Chulaia document pakhat chu OFFICIAL STATEMENT OF THE THADO-KUKI PIONER MISSION ti anih. Hi hi Rev D.Lloyd Jones le Pu Tlangvalin an buotsai anih. Hienghin an ziek – 'Kum 1910 January thla tawp laivel tak chun Mr Roberts le Lushai Christien thenkhat Manipur panin an suokdawka. An suokdawk hma chie Pathienni (Sunday) zantieng biekin an inkhawma, Rev D.E. Jones chun zinga Manipur pana suokdawk ding thu a puonga; lampui a an thilthaw na a Lalpa malsawmna an dawng ngei theina dingin tawngtaina a inhlan ani. A zinga Thawtanni zingkar chun Mr Roberts chun Major Cole, Political Superintendent inah ava lenga, Manipur ram sir phalna Imphala Political Agent kuoma thirhrui lo thawn pek dingin a hni nghala. Hi tuk hin Roberts ruol hin Dr Fraser le Mr Jones hai khawm bawi insuoktir na thua Major Cole an in hmupui ve tiin'.

Atanbaw suta titakzeta Long life Calender meu phara suiin January thla tawptieng taka pathienni chu Tarik Ni 30 ani leiin Tarik Ni 31,1910 Thawntanni a Aizawl suoksana Senvawn khuo pan ani. Pu Tlangval hai chu Senvawn rama Pu Thangneirum le Pu Kaithangin anlo hmuoka Pu Tlangval le a rawihai pathum chu February 5,1910 nisa inher zantieng pang chun an tlungta a, Pu Hrangthangpa in an inruoka chu chun an rieka. February 6,1910 Pathienni chamin Pu Tlangval chun Lailak zawla thuhrilin Johan 3:16 Pathienin khawvel a hmangai bekbeka,chuongchun anau pakhat neisun a pek…..ti a tiem zovin Pathien thu lo ring ta ro aw, atia, February 7,1910 Thawtanni tuk Senvawn an suoksan hmain rulrukut le khawsik damdawi semna anei nghenghe. Chun hi Tarik February 5, 1910 hi innghatna le besan tak chu Official statement of The Thado-Kuki Pioner Mission (written document) uluk taka Pu Tlangval le Pu Lloyd Jones in an buotsai ani leiin pawm tlak anih"tiin.


Chun, Pu Darneila Khawlum in Souvenir of the General Assembly Diamond Jubilee,EAC 2008 a 'Manipur Sima Missionary Day le a Kum Suina ' ti a ziekna a chun Dr Peter Fraser le Watkin R. Roberts haiin Manipur a chanchintha anla hril nawh ti hrein Gospel hrilna hmun ding zawngin enthlakna (survey) an hung neia. Watkin R Roberts ( Pu Tlangval), Thangkai Vaiphei, Bualtang khuo le Lungpau Vaiphei Maite khuo haiin enthlakna an hung nei zo khan Manipur a chanchintha hril dingin tir ngeiin Vanzik, Savawm le Thangchhingpuia an hung tira May 7,1910 ah Senvawn an tlung, tiin a zieka. Hienghai bak nilovin hungni, kum le hun milo sui dan a lak khawm hai chu hiengang hin:

1. Haitar khuo,Lusei rama kan umlai Pu Hauzatawng (Pasungpa) tua kan umlai Pu Savawmhai rawi an hunga, May thlabul chu ani ngeia, bu hna khawm a kur dam tah.Tuilien hma ani ti kahriet chieng. Rev Chawnga Pudaite, Sielmat 31.7.1989

2. Dr P.Fraser chun Senvawn a um ding le mihai zirtir dingin mi pathum Vanzika, Savawma le Thangchhingpuia hai a tira, May 7,1910 ah Senvawn an tlung.Bawlhmun phek 29(1994) by Thanseia.

3. Senvawn Lal Kamkhawlunin Johan-Bumal a hmua hrilfietu ding mi ancha a, Senvawn chu May 7,1910 khan an tlung taa,chanchintha hril an tan taa. Hi hun le ni hi inchikthlak ni sera hmang hiel alo ni tah. Manipur Mission le kohran chanchin phek 25 (1984) by Rev H.L.Sela

4. Chuongchun, Senvawn a chanchintha chu May 7,1910 ah a tlung tah. Manipur rama chanchintha lut dan Ist Edition phek 12(1982) by Upa Lalchhawnzova.

5. Manipur rama Missionary dingin inchuklai mi an zawnga mi pathum anhung inpea, Vanzika, Savawma le Thangchhingpui (Taitea) annih.Hi haihin May 7,1910 ah Senvawn an hungtlung tah.Rangkachak ram chanchintha hunglut dan phek 57 by Malsawmdawngliana.

6. Senvawn zantieng an ta a, May 7, 1910 zantieng anih.Hi ni hi inchik ani. A hun zatin inser anih. Tuipui rala inthawkin var a hung tlung. By P.K Englian page – 20.

7. May 7, 1910 hi Senvawn chanchin Tha lutni le kohran in tanna le inphunna hmasatak anih. Vangaitlanga Chanchintha lutdan Published by Kristien Nuhmei pawl, Vangai Presbytery, EAC 1997, phek-2.

8. Vanzika, Savawma, Thanchhingpuia (Taitea) Senvawna School hawngdingin an fe ta a. May 7, 1910 in Senvawn an tlunga, hi ni hi MISSIONARY DAY tia hmang hlak anih. Hmar chanchin By Hranglien Songate 3rd Edition 1996, phek 64.


Chun, Souvenir of the General Assembly Diamond Jubilee, EAC,2008 a 'NEIG Mission Chanchin Tlangpui A biktakin EAC' ti Rev (Dr) Lalhmuoklien Mission Director,ECCI in a ziek para 6na chun "Senvawn Lal Kamkhawlun a fielna angin Watkin R.Roberts ( Sap Tlangval) chun Thangkai le Lungpau hung thuoiin 1910 February thla in Manipur Simthlang biela Senvawn khuoa an hung in zina. Anni hi Rev Wiliam Wiliams ang bawka Missionary Manipur Simthlang biel hung sir hmasataktu annih.Pathienni zan anni puola in thlana inkhawm hmang ania. January 31, 1910 Thawntanni Aizawl a inthawkn Manipur Simthlang biela Senvawn khuo panin an hung inthawk dawk tana. Lampui hredingin Watkin R. Roberts chun Thangpau le Lungpau a hung thuoi a, thuomhnaw phurtu iemani zat a hung thuoi bawka. Chuongchun February thla in Senvawn an hunglut ta a. Chu tuma Manipur Simthlang biel an hung sir khuo hai chu Parvachawm, Senvawn, Parbung, Taithu, Patpuihmun le Sartuinek hai annih. Senvawn khuoa pathienni hmanga an cham hnungin Mizoram Sartuineka inthawkin an kaia. Hi khuo a an um lai hin Thangkai le Lungpau hai chu Kristien a an inpe nghala.Anni hi Manipur simthlang biela Kristien hmasatak an nih.


Aizawl February thla tawptieng an tlunga.Manipur a pathien thuhrila fe dingin an naupang chawmhai lai mi an zawng ta nghala. Tlangval pathum Savawma, Thangchhingpuia le Vanzika hai an inpe a. Manipur a pathien thuhril theina phalna pe dingin Manipur political Agent kuoma thirhrui an thawn bawka. Chuongchun pathien ringsanin Aizawla inthawk chun an hungsuok tah a. Changzawla ruo a sura Vanzika hai khuo ani bawk leiin ni 9 zet an chama. Hi khuoa an um lai Aizawla khuolzin fe hungkir hai chun lekhathawn an hung hawn peka. Manipur Bawrsap thirhrui Senvawn a rawngbawl phalna ania, chuongchun an lawm ta emem a.Anni chu May 7, 1910 in Senvawn khuo an hungtlunga, pathien thuhril an tan tah a.Chu ni le kum chu NEIG Mission kohran bul in tanna le Manipur simthlang biela pathien thu hunglut tanna ani leiin hun sawttaka inthawkin Missionary day a hmang ani hlak Hi ni hi kum tinin Missionary day a hmangdingin sawrkar khawmin holiday ah a sie ta hiela, lawmum tak anih."tiin a ziekve.


Souvenir of the General Assembly Diamond Jubilee, EAC, 2008 ami bawk 'Pastor rawngbawlna' ti Rev Huolthangsei Thiek a ziekna a chun "Manipur Simthlang Biel (Churachandpur) ahin May 7,1910 khan Watkin R.Roberts hmalakna zarin Senvawn khuo a chanchintha in Bu a khuor tana. Watkin Roberts kha mi huoisen le tumru takel ana, la naupang sienkhawm Welsh rama inthawkin Aizawla Dr Fraser hai nupa hung zuiin mani a ramtang nuomve in January 31,1910 ni tak khan Manipur simthlang Biel , Missionary hai lalut ngai dernaw na ram chu en thlitlai dingin Vaiphei naupang pahni Thangkai le Lungpau, Azawla Missionary Schoola lo kai tan chau hai chu hung thuoiin a hung inthawk suoka.Manipur ram an lut chun Parvachawm khuo an sir hmasataka, chun Senvawn ah, Lungthulien ah, Parbung ah, Taithu ah, Patpuihmun ah, Sartuinek ah chun Mizoram Verveka an rieka hi zan hin Thangkai le Lungpau chun sandam in hrietchiengna an nei nghenghe anih.Anni pahni hi eini mi-le-sa laia christien hmasatak annih.Watkin R Roberts hin a khuo sirna taphawta Chanchintha Johan Bumal a sem pei niawm anih.


Chuleiin, ama Roberts a fe liem hnungin, Johan Bumal chu a umzie an hrietnaw a, Senvawn Lal Pu Kamkhawlun in ama khawnbawl pakhat a tira, lekhabu kawmthuo hnuoia a phekruoka kutziek in hrawl pherphura ziekin 'Nangngei hungla mihung hrilfie raw'tiin. Roberts le Dr Fraser chun Makedonia kona anga ngaiin mi pathum Pu Savawma, Pu Vanzika le Pu Thangchhingpuia (Taitea) hai chuh Senvawn khuo thutchil nghal dingin tawngtaina le antir suoka , asanchu, Roberts ta dingin umchil thei ding anih si nawh. Anni ruok hi chu Manipur simthlang Biel an hunglut hin Senvawn khuo an hung pan nalnal nghala; kohran an phuna, ringtu Kristien an um nghal bawka, chu chu May 7,1910 tuta Missionary day Sorkar thawktu chen khawma an inser ta zing hi anih. Senvawn khuo Chanchintha mansa bangna eiti vet khawm hi hienglei vawnghi ani lem anih" tiin a ziekve.Pu Darneilal chun mansa an bangnaw a Bawmrang an hungphur ani leiin Bawmrang innghat tilem ding ani, atia khawm chu nisien a pawi chuong nawh.Ei thupui takchu chanchintha ani tlat leiin.


Annawleh, Pu Sap Tlangval or Pu Tlangval hieng lawmlawm hming inrim le eilam rawn emem el chu tu amana, khawlai mi rengreng am ani leh? Pu Tlangval chu a hming WATKIN ROBERT ROBERTS ania, kum 1886 September 21 Wales ram hmartieng Carnaevon khuoa pienga, sungkuo neinung tak annih. Apa chu Ukil (Lawyer) eiti hai anghi ana, Parliament member khawm lo nita mi rorum tak le tumru takel anih. A tleirawl lai Dr Reuben A.Torrey sermon alo tiema, alungril a tawk hle a, chutaka piengthar-sandamna chang anih.Kum 1904-1906 laia Welsh rama harna ropui takel a tlunga, thuhriltu ropui Evan Roberts hmanga pathienin sin a thawlai ama khawm khawvela chanchintha hrelo ringnaw tu, thina thimhnuoia , sansuok ngai emem a thunghai kuoma chanchintha hril a tulzie an hriet suokvea. Amiruokchu, Lalpa kona chu khawlai ram tak amani ti a hrietchiengnaw leiin England rama Keswick Convention,1907 a thanga, Dr Peter Fraser in India ram Hmarsak tienga chanchintha hril a tulzie a hril a hrietin India rama Missionary a fe dingin an sukthluka. Dr Peter Fraser hai nupa le aruola hungin October, 14, 1908 khan India Hmarsak ramthim suk eng dingin a hungtlung ta anih.Ama hi chawmtu neilo ama le ama in tuma hung ani nghenghe. Tlangval kum 22 chauva upa, hmeltha le feltak ani bawka leiin SAP TLANGVAL or PU TLANGVAL tia ko a hung nih. Nuhmei hmeltha takel Gladys leh innei in nau pasal Paul (Mizo hming Lalkhawpianga) le nau nuhmei Ruth an nei.Ama hi Lala pa ti khawmin anko hlak.


Leh, a chunga ei hungziek hai baka lekhabu le articles tamtak hmuding a um.Thil liemta hnung sui hi a sawt deu talem chun sa hnung sui ang deu ani leiin hril insiek ding a tam nuom renga. Amiruokchu, a ziektu an tam poleh an diktak chu a a hung inlang hlak. Sel-pawtawk zawnga pawl le pawl siema lamving vung tha theinaw anga in khak tuoa thaw nuom chun tarik in angnaw neuneu hai hril kawi thei tamtak a um. Senvawn a Pu Tlangval hunglut dan chu February 1910 ngei ani ti a chiengtawk hlea. Senvawn Lal Kamkhawlun khawm an hmupui a, alo lawm hlea, a khuoa umding le Skul hai khawm sie dingin alo hril. Pu Tlangval le a rawihai chun thil iengkim an hrietfel a, an khaw sir nuomtak Senvawn anva hmua rawngbawlna dinga bu khuorna thei ngei dinga an hriet hnung chun Aizawl tieng an kirnawka rawngbawlna taktak nei dingin Dr Fraser Skul naupanghai lai Manipur Simthlang ramthima Rawngbawl nuom an zawnga, tlangval pathum Thangchhingpuia(Taite) Chhangte, Phullen, Mizoram; Vanzika, Ratu, Mizoram; Savawma (Vawmkapthanga), Lungthulien, Manipur chu inpe in Senvawn chu anhung pan taa, hilai ramthim suk engna dinga bu an khuor tanni chu May 7,1910 ani.Hi taka hin Pu Tlangval chu a thang tanaw hrim anih.Chuleiin ei rama chanchintha hunglut dan chu February 5,1910 in Pu Tlangval le a rawi a rawngbawl tan danding en thlitlaina neia Senvawn an thlung ni ana; May 7,1910 hi rawngbawl tanni ani tihi mi popovin hreseng eitiu A ienglem him a pawimaw eiti ruokchun, a pawimaw veve, tlangram lo neitu haiin anlo hmun ding inchikna per an zepa, vat dinga an thawksuok angchar anih. Perzep le a vata midang an inrawlnaw chun tukhawm an buoi ngai nawh.


Hmar Student khawmpui lien vawi 67na December 2007 a Vairengte, Mizoram a nei tum khan HSA Constitution siemthat chungchanga thangve pawimaw na a um leiin Assembly rorelna a ka thangve a. Kristien Kum 100 thlingna 2010a lawmna dinga thu putlut a uma. Hmar Kohran popo inkhawma Pathien hmabula lawmthu hril le bawk khupa chibai buk chu Students hai thiltum anih. HSA tukvera hei bi chun Kristien sakhuo a eihung inlet hnunghin thlarau damna chau nilovin taksa khawsakna a inthlak danglamna nasatak a hung rasuok ve a. Mi khawsakdan, changdan, chetdan le nunphung dangdanghai entawn nachang hrein, inchukna le khawsakna misuk hmasawntu le changkangtu ani leiin thaw awmtak ani reng. Amiruokchu, kohran pawl thuringbul (doctrine) le inthuoidan angkhat hai hman ui le kel ang ela hmunkhata um khawm theilova inkal themthum eini tawla; ringna le thuring (doctrine) a ei ringkawl bat hmunkhat pui theilo, thim tak meuva eithim, ei pawlser, naupang in thina taka ei hmanghiel hlakhai chen khawm thangsa a renga hmangtlang ding leklem chu ka huphur ngawtel.


Asanchu, HSA hmalakna a eirama kristien sakhuo kum 75na ei hung chuongkaia Diamond Jubilee year kum 1985 a hmangding tuma kohran pawl hranghranghai keikhawm a harsatzie kha taksa ngeia buontu le in khawkpuitu kani leiin ka hrietchieng ema ka huphur anih. Thimlal kulpui, Setan a buzawl, Nelhau a rawi hai inse khekna hmunpui thiekdar dingang thluka kei chun ka ngai leiin student in rawina hnuoia renga Centenary lawmna programme siem nuom um hle sienkhawm a awlai naw dingzie ka hril vea. 'Kohran pawl iemanizat hai lem chun Centenary fund dam an dawl mupmupna kha a sawt ta a, Senvon a Centenary Building bawl ei tum ferfur tawl ana, ei thil rawt hi anhnu tieng anta' tiin a huphur um thu ka kan zawt ngiel bawka. Ringnekin Assembly palai hai kha an thangru khopel. Kohran pawl a thang nuomnaw le azawm nuomnaw an um leh boycott chen nuom pawl dam an hung um.


A tawptawpa HSA huoihawtna a Kristien Centenary lawm ding chun an mi nawr thluk pui ta nghenghe. Bei am sei rundung. Chuonghai baka, Hmars SMS News, Bangalore a inthawka hungsuok February thla laihawl vel khan, HSA Centenary debate tiin debate subject a hung thawa; a thangnuom an tam khawpel, insuo senglo SMS an hmu thu a hungsuok deu zing.


Thukhar tudinga an mihung ti leiin hi debate a thanghai popo thuziek kalo tiema, a thu thlangkawmna le kharna chu 'HSA in Hmar pumhuopa Centenary lawmna a buotsai tum hi sukpuitling ngei dingin hma la sien, kohran pawl a thang nuomnaw le hel tlata, ring sukngar an um chun boycott lovin suktlun dingin hma la ngam sien, hi huna bek hin ei rengin Pathien hmaa lawmthu hril ei tiu' ti anih. Hmar haihi hnam mak takel eina, thil hrimhrim politics nisien, sakhuo thil nisien, khawtlang thil nisien atak tak thlungphak lova a thluka buoi hnam. Mosie anga tum ram tlungphak silova Nebo tlanga inthawka kanaan ram tlir pawl le vanram inhawi zie hahip le zer far kuongkuongin, thuok tawp vangvanga pulpit a khekpuia, mipui an inrui tawkta maw ti pha a thluk hei suk danglama financial campaign a hnungkhar ngeingei. Hmar students khawma a thupui an chai hma a an khukpui ding le buoipui ding chu a thluk tho anih.


Chuleiin, Centenary annawleh, Ei rama chanchintha hunglut chungchang hril ani pha February 5, 1910 hi Senvawn lal Pu Kamkhawlun fielna anga Pu Tlangval le a rawi haiin chanchintha hrilna dinga um hmun khuorna ding remchang ani le ninaw hre nuoma an tlungni ana; thenkhatin Pu Tlangval in Senvawn nekin Parvachawm a sir hmasa lem dam eiti a, hi selpawtawk anih. Asanchu, Parvachawm khuo sir tum annaw a,a lampui a a hraw, zan riek a tula a riek chau lem anih.Chun, um chil thei dinga chanchin iengkim feltaka an hriet hnungin mi pathum pu hai- Savawma, Thangchhingpuia le Vanzika hai chu missionary sinthaw dinga inpe in Senvawn an hung pana rawngbawlna chu May 7,1910 hin tan ani leiin Missionary day tiin vawisun chenin ei hmang ta anih. Chuleiin,.Hieng ni pawimaw pahni haihih a thethawp dan ngaituo lem ding anih.


Hiengang hin: FEBRUARY 5,1910 CHANCHINTHA LUTNI; MAY 7,1910 RAWNGBAWL TANNI. Saptawngin eiti leh FEBRUARY 5,1910-GOSPEL DAY; MAY 7,1910 - MISSIONARY DAY TIIN.

Lawmna programme chu kum a huom phawt chun hini kherkher a thaw atul nawh.


Missionary haiin krista leia hringna thap ngam hiel khopa ei rama an rawngbawlna abul in tandan hrelo, boruok inher danglam dan hre mumal bawklo, kohran mipui hai lai, ei sakhuo thiempu le ei mithiem haiin February 5, 1910 hi Hmarrama chanchintha lutni ani leiin Centenary chu hini a lawm ding ani an tia, khingtieng panga May 7,1919 missionary hai rawngbawl tanni ani leiin Centenary chu hini ngeia lawmding ti pawl ei um bawk.Kohran tinin ei insung budget inhek raka centenary thawlawm ei thaw hai Centenary biekin bawl dam,centenary lungphun dam, Centenary Souviner dam buotsai ei tumseng bawk. Chunglai zinga a tarik ah ei buoia inthuruollova in khak tuoa in kal nei nuoia centenary ei hmangding ani chun midang haiin an milo tlir danding le tiem danding chu ngai pei a um naw khawpel.Tuta inthawka kum 100 dang hungtlung nawk dinga ei tu le te hai an buoi nawna ding le midang ei Hmar chanchin ei rama chanchintha lutdan sui nuom hai tadinga record buoi derlova sie chuh ei maw anih.


Thil pawimaw taluo, hnam ro, thilhlu bek bekel, ei history, naupang inchuk bu a chuong ding ani si a. A ni ni a chuh,hi thu hung irsuokna chu pawl bawk an reka; chulei tak chun annawm, eini rawi pathien ram suklien tum dan chu - Pawl fethlenga pathien rawngbawl eina, pathien nekin pawl ei ngai pawimaw lema, thlawmna nun rengreng kawllo, pawla thisen insuo ngam, ti ziek hmanga, setanin vartaka a rawngbawl dinga ami dawivet hai eini kati vet hlak. Belzebup ruoltha nina le inthim thilthaw ani ti hre nuom derlo,a thuthlung ei hmufie theinawna dingin pawlin ei thlarau mit ami sukdel pek thlata, in phe ruoiin thil amin hmutira, a tak tlinglo hlimtla a min chen tira, pathien rawngbawl lovin pawl rawng ani ei bawl. Khawvel A AW B lem chun iengtinam eiin thuruol reng ding. Chuleiin, a thluka buoi lovin thutaka hin hmasawnna ding zawng eitiu.


Hi Chanchintha zarin pipu nunhlui dit umlo tamtak mimal le khawtlanga harsatna eilo nei hai inthlaktlengna khawfing a hung chata, chu thlifim hung hranglutin kawng tamtaka eilo tangkai pui emem, taksa le thlarau damna ei changa,la hrenaw hai kuoma chu chanchintha puongdarna palai khaidiet ei chunga innghatin Tripura ramthim,Manipur ramthim,Assam ram tiin ei insung le nauhai khawm invawi hmannaw deuthaw in ei buoi tlang ani hi. Manipur simthlanga chanchintha Mansapui hung inbangna sungkuo eini ang hrimin kawng iengkimah midanghai thuoitu le lampui kawk hmutu eini a tul. Ei kawl-le-kienga unau tamtak chenghai entawn tlak le ami siemtu mit tlungngei dingin, chu dar ri chun puitling ngirhmuna mi vawrkai raw seh. Chuongang peiin ei ram sukrinumtu,thisen insuona,tharum hmanga mi tawkpawi le an thiltha lakpek le pathien neka mihriem ralthuom in hukpuia in huk khumkhum hai sukbo sienla, chu dar ri chun kohran le pawl in siktuona, pawl tam zawnga ei rawngbawlna hai sukbo sienla; ei insung le puotieng khawtlanga insuol le inthiktuo na hai sukbovin um sienla, lungril muong tak le hmangaina a kut insui khawmin ei chengna khawvel hi ransa chitinreng thlamuong taka an chengna hlak buonnel ram dai ang in chang raw se.


AW LALPA, SENVAWN KHUO NGEIA IN THAWKIN

REMNA CHANCHINTHA HUNG INRIK NAWN TIR RAWH.

ti seng thei inla nuom a um ngei.

Powered by Blogger.