Halloween party ideas 2015
Showing posts with label Articles/Artikul. Show all posts

Lala Khobung, Aizawl.


Hausak i nuom chun hi a hnuoia ka ziak hai hih hei  thawsin roh.
  1. Mi hausa kuomah fe la, a sin a trul trul thaw ding in hieng ang hin van zawr (offer) roh. I hlaw ding chu – a nikhat ni in Re.1/-,a ni 2 ni in Rs.2/-, a ni 3 ni in Rs.4/-, a ni 4 ni in Rs.8/-, a ni 5 ni in Rs.16/-. Hie’ng ang pei hin nitin a hma a mi  let pei hlaw dingin. Ama chun mak ti in invet a lo ti vieu el thei che. A lo remti vai chun “HLEN” ti la, inremna (agreement) siem pui nghal la, hrietpuitu (witness) pahni neka tlawmlo khoma an hming sign ve ngei raw hai seh. I sin chuh an rang thei ang takin tran nghal roh. I nitin hlaw khah hei bel khawm la,thlakhat sunga  i hlaw ringot khomkhah cheng tlukledingawn tel hung ni’ng atih. Kumkhat sunga ding agreement in lo siem lem chun multi-multi-multi milluionare ni dai i tih.

  1. Mengte Farm siemla, nuoikhat vel vai rawh. Mengte inthlapungdan mithiem hai in an ziek internet a an lang dan in. A pui pakhata inthokin kumkhat  ah 12, kum 2  ah  55, kum 3 ah 382,kum 4 ah 2201, kum 5 ah 12680, kum 6 ah 73041, kum 7 ah 420715, kum 8 ah 2423316, kum 9 ah 13968290, kum 10 ah 80399780. ( A te hmasa hai khan nau nei sawng pei haisien tina a nih).

                Mengte vun hai chu inhlip la pakhat pei ah a tlawmtakah Rs.50/- bekin zor thei itih. An hlip  tu ding chun mi 100, nikhat ah pakhat in Rs.300/- pei hlaw ding in ruoi rawh. Mi pakhatin a tlawm takah 50 bek inhlip thei a tih. Nitin mengte vun 5000 i zor chun nikhatah Rs.250000/- hung ni’ng atih. Hlawfa ruoina Rs.30000/- i pek hnungin i help chu Rs.22 lakhs hung ni’ng  ata,i thlakhat income chu Rs.66 lakhs hung ni’ng a tih.
        Anleh mengte chuong zozai chuh iengtinam chawm ta’ng i ta ?. Thil harsa an nawh. A bula chun Mazu Farm i siem ding an nawm. Mazu inthlapung dan mithiem han an ziek internet a an lang dan in, mazupui pakhat ringot khomin kumkhat sungin te 128 an nei thei. Pu.C.Rokhuma (Padmashree awardee),mazu tienga specialist, Japan rama mazu tienga mithiem (specialist/scientist) hai chen khom a kuoma hunga mazu chanchin hung inchuk in a ziek dan chun, mazupui pakhata inthoka inthlapung pei hin kum khatah 10000 nekin an tam thei. Chuong ani chun mazu hai chuh mengte hai let tamin anpung hrat tina a nih.
   Anleh mazu chuong zozai chuh iengtinam chawm ta’ng i ta ?. Hi khom hih thil harsa an noh. Mengte hai khah an vun in hlip zo khan an sa hai khan mazu hai khah ichawm ding an nawm. Chuong an bok khan mengte hai khah mazu in chawm i ta. Chuongchun Mengte vun hai khah i help lieu lieu (net profit) hung ni ta’ng an tih.

3. Tawkphar (toad)  Farm siem rawh. Higher secondary, college le university chena khom zoology student hai practical class a dingin demand an sang vieu tah. Practical class an nei lai lem chun an nikhat mamaw khom a tam. 1969 a P.U.Sc kan chuk ve lai khan zoology practice class ah pakhat bak an mi pek ngai naw lei khan hostelah mirawng hai in an hung zor                hlaka, inchuk na ding in pakhat ah Rs,.3/- in kan in chawk hlak,. Tu hin chuh a rate an saang tah ka ring. Tawkphar hih apui pakhat tui ringot khom hih asang tel anih. Allahabad university a ka umlai zoology dept. hai in an vaina ka hmu ve a.Thil harsa an noh. An intuina ding dil 10”X 10” vel siem inla, a kar vela an in tomna ding le a chunga nisalum an awina ding  tui chimchin hnuoi le a puotienga nilum an awi na ding lungtum ruolremlo tak khan deng khawm el inla.
               An ni rawi chawmna ding kha chuh thil harsa an noh. An ni lai a pakhat or pahni khah hei vawhlum in la an sa khah chandar in deng chek inla. Chu chuh tho hai khan hung bawm an ta. Tho hai chuh utok hai khan an lo fak el ding annawm.. Tawkphar hai hlak chuh tukhoma inru lo ding. Anni le anni hlak infa ngailo. Ngadil siem nek dai in hlawk lem a tih.               



                                                        

By Ramthienghlim Varte

Mihriem hi rannung anga a ruol ruol a inpawl (social animal) le khawsa a khawtlang dan le dun mumal tak leh chengna le umna hmunbik neiin khawvel hmun hrang hrangah Sungkuo bing bingin ei um tlang a. Ei ni khawm ei khuo le veng-ah Hnam-khat tawng hmunkhat khawm ni inla Sungkuo bik neiin ei khawsa a. Chuleiin, Sungkuo le Kristien Sungkuo a pawimawna Kum 2007 khan ziekin Khawnvar Le Thuhriltu Journal/Magazine-a insuo ani tah nghe nghe. Tuta tum ruok chuh Mihriem Nunphung hung intan dan le bulthut, chutaka inthawka Sungkuo hungsuok danhai hi hrietchieng a pawimaw hle’n ka hriet a, Mihriem tobul le insiemdan mithiemhai tlirna tukver ah tanin tawite te’n hei suklang tum ei tih.

EVOLUTION THEORY :

Scientist-hai chun leihnuoi hi Kum Makteduoi 400 B.C. neka upa ni dingin an zeldin a. Kum Makteduoi 300 B.C. laivel khan khawvel hi hringna nei pakhat khawm um lova re thuop anga ngaiin chuhnung kum iemani chen a thilhring chite a hung inlang a, chu Bacteria tiin an inbuk a; Mit lawnga hmutheilo, Enlenna (Microscope) hmanga hmuthei hringna nei an nih. Chu thilhrik chite inthlapung peiin umna/chengna boruok angin piengphung hrang hrang nei a chi intlasawngpei ni dingin an ring. Chu hung inthlakdanglam pei chun thilhring danglam le mak tak tak an hungsuok a chuonghai lai a Ransa ke pali nei le piengpui varna nei Mihriem le inhnai hrietthei hmasatak chuh Mammals hi a nih. Hieng rannung-hai lai a nau pai a hringve chi, Nu nenetui a chawmlien Kut, Ke, Lu, Thluokbawm, Thin, Chuop, Thisen lum nei Ransahai chuh ani leiin Animal (Ransa) tiin an inbuk tah a nih. Mammal eiti a khawm hin piengzie in-ang naw, Sungkuo chi tum tum an hungsuok nawk pei a.

Hieng Ransa ( Animal) eiti hai hih Kum Makteduoi 64 B.C. laivel khan khawvel an hluo tan a, an ni lai a var tak chu Zawng chi hi a nih. Zawng hi chi hrang hranghai hi a huhouva (Group)/Sungkuo a khawsa chuh an nih ti vawisun chen khawm hin hmutheiin an um reng a nih. Hun iemani chen hnunga Zawng lien chi thenkhat Chimpanzee, Gorilla le dang danghai chuh Thinglera khawsa talovin hnuoia fak zawngin, Ke pali-in an lawn phawt a, chu hnungah Ke pahni-in an hung lawn tan nawk a, an Ke hnungtieng chuh lawnnaa hmangin, an hmatieng ruok chuh nuom nuom thawtheina le hmangruo siemna Kut-in an hung hmang ta pei a, a tawp a chun Mihriem angin an hung ngir-tlun at thei tah a. Chuh, Mihriem hmasa HOMO ERECTUS (Homo-Mihriem, Erectus-Ngil)/APE MAN tiin chuonglaia a var le hriet lar deua ngai an Ru hieng- Luru, Malpuiru, Khakru, Kut le Ke ru-hai an hmu/chosuokna hmun dungzuiin an hming an siem pekin hieng- Java Man, Peking Man, Nebraska Man, Piltdown Man, Neanderthal Man le dang dang ti a hung nih.

Chuleiin, Zawng Sungkuo hi Kum Makteduoi 27 B.C.vela um ni dingin an ring a. Hun a liempei a, kum 40,000 B.C.vel liemta khan an khawsak le nun a changkang ta vieu a. Chu inthlasawngpei chuh Mihriem nun intanna a hung ni a. Kum 12,000 B.C. hnungtieng lem khan chu Lo neina chang hrein Wheat, Barley, Maize dam chingin Beram dam Kel dam vaiin an khawsa ve ta a. Chuleiin, Baibul puotieng suinaa inthawka tlir chun Mihriem nunphung le Sungkuo intanna hi Kum 8000-7000 B.C. vel khah ni dinga ring a nih. Mihriem chanchin suitu (Anthropologist) hai khawmin Mihriem nunphung le Sungkuo (Family) a hung intanna le hungsuok dan hi chipchier deuvin an sui dawk thei bik chuong nawa chuh khawvel inthlakdanglam peiin a hung relsuok ngei chuh an ringdan a nih. Sungkuoa inenkawlna bik a um hma chun ransahai ang bawkin mumal umlo takin nuhmeiin nau an nei khawma Pa bik umlova nun inpher neinuoia um hlak khah, nuhmei-pasal bik neia nauhai le khawsakna ding ngaituo’n Puk le hmun remchang zawngin Ransa dang laka invenghim nachang le mumal nei taka Sungkuo siema khawsak relna chang an hung hriet ta pei a nih. Hi Evolution Theory-a Mihriem hung intan dan le Sungkuo suok dan an ring le hmu dan tlangpui a tawi thei anga ei hei tarlang chuh a nih.

CREATION THEORY :

Mihriem Zawng thla nia suisuoktu Charles Darwin le mithiem dang danghaiin an pawm thei derlo chuh Baibul-a ei hmu ‘A tirin Pathienin hnuoi le van le a sunga um po po a siem a, Nikhat a inthawk Ninga sung khawvela thil um po po a siem zo vawng hnungin ama angpui Mihriem Adam le Evi (pasal le nuhmei) nupa a siem’ ti hi a nih. Chun, Mihriem a siem ruol ruolin Sungkuo hmasatak an din pek nghal bawk a. Mihriem a siemhai umna dingin Eden huon a buotsai pek a; Chutaka chun inhawi takin an khawsa a, theira chitinreng hnieng-in-hnar taka an fakding a buotsai pek bawk. An sungkhuo khawsak danding chenin a rel pek a, thaw ding le dingnaw, fak ding le ding naw, chu chau nilovin khawvel a Ransa le thil dang danghai chunga thuneina khawm a pek a, mal a sawm a, a Mihriem siem Adam le Evi-hai nupa chuh an chetdan le an Sungkuo khawsak dan chuh a hmuin a lung a awi a, tha a ti bek bek a, a en nghawk nawh a, an kuoma um zing a nuomin, a kan hlak ti a nih.

Amiruokchu, khawvel mithiemhai tlirna tukver hi Baibul thiem tamtak haiin tlawp naw hai sienkhawm a tirin Pathienin Hnuoi le Van a siem a (Gen.1:1) ti hi an ring naw lei ni lovin Gen. 1: 1na le Gen. 1: 2na inkar hih kum zabi zawng a sui khawma hun sawt tak ni dinga ngaidan an nei ve tho. A san chuh, a thilsiem duthusam le thafamkima a ngai chuh Setan (Lucifar) suktlawmna dingin Hnuoi le Van a siem chuh suksiet vawngin a um a, hremna namenlo tuokin Zingtieng naupa lei chun Hnuoi le Van ruok huoiin a hun sawt tak a sie hnung a Gen.1:2 hin a sunzawm anga ngaidan an nei a, chuh, GAP THEORY ti a nih. Chun, mithiem haiin DAY AGE THEORY an ti Niruk sung a thilsiem khawm hih “Nang a ngai chun Kum sangkhat hi zan vengkhat ( Nikhat) sung ang chau a nih (Sam No. 90 : 4) “ ti le “ Lalpa ngaia chun Nikhat khawm Kum sangkhat ang a na, Kum sangkhat hi nikhat ang chau a nih” (II Peter 3:8 ) ti a ni si chun hi theory nikhat a ti hih Kum sangkhat sung pei khawm a ni thei leiin Niruk ati hih Kum 6,000 vel khawm thil ni thei dinga ringna nei pawl khawm an um ve tho.

Chun, kum thua hin Scientist-hai sui anga Kum upat dan sui thei dingin Baibul hi ziek a ni ve naw tlat leiin ‘a tirin’ tihi innghatna ding chu ni’l a ta. Ei chengna khawvel upatzie ei mithiem (Scientist) haiin Mihriem le Sungkuo insiem tanna hi Kum Vaibelse tamtakin suisuok hai sienkhawm ‘a tir’ ti neka upa hi a ni thei chuongnaw leiin khawvel mithiemhai suidan le khaikhin dingchun ‘a tirin’ ti chu an bul lem hrim hrim a, mithiemhai tlirna le ringdan po po a pei/hnawl tlak vawng ni’n an lang.

Iengkhawm nisien Mihriem nun intanna le Sungkuo insiemdan a chunga Theory pahni tlawmte te ei hei tarlanga inthawk Creation Theory Baibul-a ei hmu neka inril le chieng fek fawka inziekna chuh khawvel mithiem haiin ramtin ramtang kei fanin thaw hai sienkhawm belchieng dawl, hmu theia ziek le zawm ding Evolution Theory-a hin a um nawh a. An suia an ziek rawn po leh pawm dan, ngaidan le inselna a tam a, a buorchuorin a dal deu deu el. Chuleiin, Mihriem nun le Sungkuo chanchin sui ding chun Creation Theory/Creation hi ei pawm ding le Sakhuonaa khawm Christien-hai thuring bulpui chuh a nih.

SUNGKUO (FAMILY)

A chunga ei thu inbuonpui le inzawm hin Mihriem hi khawvel hluobit tuding le a chunga rorel dinga Pathienin alo ruot ei ni leiin Sungkuo bik nei a mumal um taka khawsa ding le cheng dinga ami siemhai ei nih. Chuong nilovin ka Nu, ka Pa, ka Nau ti bik umlovin mani tlat tlatin mumal um der lovin khawsa/tla ta mur mur inla Ransa-hai ang mei meiin inditsakna, hmangaina, lunginsietna umlovin ‘A ru no no suok’ thaw’n insuol, inhal, invuokhlumna/inthatna tam a ta, pung hratnaw hleng ei tih. Entirnan – India rama khawm Andaman and Nicobar-a Jarwa, Shampen hnam hnufuol, Sawrkar thangpuina khawm hmang tangkai nuomlova ning ninga khawsahai hi an population pung nekin tlawm tieng a panpei a, Jarwa hai lem chuh an rengin 600-700 bawrvel chauva ngai an ni tah.

Chubakah, mani a fak zawng theilo Pitar, Putar damnaw natna khirkhan nei le piengsuolhai tading lem chun thi nghak seng seng rin a um zuol hle ding ning a tih. Chuleiin, Mihriem hi khawvela thilsiem po po chunga rorel dinga ruot, ama (Pathien) angna neia siem, a hringna intawmpui eini leiin rorelna mumal tak nei a inrem tlang diel diela Sungkuo indin a inhawi taka nun chen a van nun intem-lawkna ding a Pathien thuruk inthup le a thiltum chuh a nih.

Chuongangin, nunphung umzie nei, nundan mawi, khawtlang rorelna tha le thildang Mihriemin ei mamaw zuolhai chu Sungkuo inchuktirna ah an tan phawt a tul leiin khawtlang nun inchukna (Sociology) tienga mithiemhai chun ‘Mihriem Ransa-hai neka ei hlutna chuh hieng- Nundan tha le mawi, Inza umna, Hlutna, le dang danghai hih ana, chu Inchukna School pawimaw hmasatak chuh Sungkuo hi a ni a; khawvel hi Mihriem chengna dinga siem a, chengna tlak a inbuotsaina hmun/institution pawimaw tak chu Sungkuo (family) hi a nih’ an tih. Chuongangin, “Sungkuo eiti chu a bika in-enkawlna Buzawl nei, chengna hmun bik um a, hotu pakhat rorelna hnuoia mi iemanizat um khawm hi a nih”.

SUNGKUO ( FAMILY) CHI HRANG HRANGHAI :

Anrian Wilson chun ‘Thisena inzawmna nei le khawtlang dan siemin a phuor tang tlat, hmunkhata cheng, fak le dawn a sem sem dam dam thaw a, in khata inlawi hlakhai hi Sungkuo’ (family) a ti bawk a. Chuongang chun Sungkuo ro-in-rel dan hi khawvela hnam chi hrang hrangin ei hmangdan an angnaw a, hieng a hnuoia anghin.

i) Hnamkhat, thlatu hming chawia suon thumna chen Sungkuo pakhata tiem pawl an um a, chuh Sungkuo huopzau/lien (Extended family) ti a nih.

ii) Sungkuo Nu-pa le nau hai chau chengna insung a um a, chuh Sungkuo hlang/inhlir (Nuclear family) an tih.

iii) Sungkuo Pa lutak ni a, nuhmei nau le insung thuomhnaw pasal thuneina pahai hnam nuhmei le nauhai intawmpui a um a, chuh Pa thuneina Sungkuo (Patriarchal family) an tih.

iv) Sungkuo Nu lutak pasal le nau le insung thuomhnaw nuhmei thuneina le Nu hnam pasal le nauhai intawmpui a um nawk a, chuh Nu thuneina Sungkuo (Matriarchal family) ti a ni nawk a.

v) Sungkuo nau pasal upatakin nulepa chanvo changa rorelna insung a um nawk a, chuh Nau Lutir thuneina Sungkuo (Fratriarchal family) ti a nih a.

vi) Sungkuo memberhai thuneitu bik um chuonglo, pa ruokchu nu neka thuneina insang lem nei patriarchal family ni si lo a um a, chuh Thuneina intawm Sungkuo (Egalitarian family) ti ani nawk a,

vii) chun Sungkuo memberhai mimal zalenna nei a um bawk a, chuh Mimal zalenna Sungkuo (Atomistic family) ti a nih.

Hienghai naw khawm tamtak a um. Eini ruokchuh Sungkuo Pa lutak ni a nuhmei nau, ro thil le insung thuomhnaw Pasal thuneina le pahai hnam nuhmei le nauhai intawmpuia um, Pa thuneina Sungkuo (patriarchal family) chu ei na, Baibul-a ei hmu angin khawtlang le Sakhuo thil kawng iengkima roreltu ding le hmathuoitu ding chuh Pasal ei nih.

PATHIEN SUNGKUO :

Sun hun a hmun hrang hrangah sinthawin ei fe khawm a, zantieng mani chengna hmun sengah Sungkuo bikin ei inlawikhawm nawk diel hlak hin vantlang le khawtlangnun a suk thienghlimin nun venghimtu thatak a nih. Chuleiin, Thutlunghlui hun a, Biekin ala um hma lem khan chuh Sungkuo nuna inthawk Kohran hung piengsuok a ni leiin Sungkuo le Kohran hi Pafa anga pumkhat an nih an ti hiel.

Pathienin Sungkuo a lo remkhawm dan hi an thuk em leiin insung khawsak relfello chun Kohran le khawtlang nun an fuk thei tak tak ngai nawh. Sungkuo neilo Ransahai chuh an hung piengsuok a, hun sawtnawtea inthe darin, an nuom nuom an inse-khek hlak. Mihriem ruok chu ei hung piengsuok a, Nu mal chunga Kumli vengvawng hmangai le duot takin nundan mawi, nungchang tha le thiltha an hriet taphawt an min chuktir a, ei chengna khawtlang, nundan le chetdan ang dungzuiin ei hung inthanglien hlak. Chuleichun, Sungkuo Skul (Family Institution)-a Zirtirtu pawimaw le naupang ta dinga an Inchuk Bu le Nun Robu pawimaw tak chuh Nu le Pa anni leiin ei Baibul khawm hi Sungkuoah a tan a Sungkuo bawkin khar a nih.

Nunghak-Tlangval inditna hi suol a ni nawh a, Pathien remruot a ni lem. Chuleiin, Pa thuneina Sungkuo (patriarchal family) ei nih a, Pathien remruotna a Nuhmei-Pasal innei a Pasal chu alu tak le roreltu (Head of the family) ni’n Sungkuo hi indin a nih. Pasal le Nuhmei mihrang dai Nupa pumkhata siem, man le muol inpek lei el khawm nilo inhmangai le indit em em, Pathien hming lama kut insuina, Pathien Thutlung SA-Ui ei tanna ang a ni leiin ‘Pathien Sungkuo’ ei nina dinga thuruk inthup, hmu theia Lal remruot le vanram hawl phak a Pathienin a nina an puongsuokna tak tak a nih tihi hre a, Lalpa ditdan anga Sungkuo ditum ni dingin ei inbuotsai a pawimaw. Pathien Sungkuo ni dinga a naua inbuk ei ni si a.

(Tawnmang Mawl )

Ramthienghlim Varte

Nunghak Andy Rose le kan inhmelhriet hnunghin inngaina takin kan inbiek zeu zeu hlak a. A nungchang le a lungril ka hriet vawng nawa chuh, a hmel, a piengphung, a tawngkam inhmisal le innem riei ka hriet hnung hin chuh sawiselna ding reng reng ka hriet naw a, ka ta ding chun a tlingzo a nih. Chun le zuo nunrawng thlipuiin a nuoivel leiin a hmangai em em le an karah buoina sumpui a zing a; a hmangai tak leh nuom anga leng hmun khat thei lo, chu hmangaina Tupui-a inhlieu, pil vang vanga nun rinum tak hmang mek, lungril pangai khawm put thei lova um, nu lungsietum a nih.

Ama hi damlai lampuia lo tlusil tah hmangaina kuta kei tho tum nekin tlangram khuo kawtsuo bula Inkhieng thing a nuom nuomin an khaw, an deng, an sat, chilsak khum le sawisak ang; an khawtlang zanthima leng, mi sirde tlawk tlawk, chek ek le khiksaw a nih ti ka hriet hnunglem hin chuh a nun hih ka tuor puiin ka hrietthiem pui nawk zuol a. A chanchin a min zawt khum rawn po leh ka hmangaiin ka lunginsietna a zuol hlak. Nuhmei thenkhat mizie hi a mak bek a, bau le mit inro der lo, Beram anga nunnem lungril ruok chuh Malaria damdawi anga kha lo tawng tah ka ni leiin fimkhurna’n ka sip naw thei ngai naw a. Amiruokchu, keikhawm ama ang bawka damlai chirdum lo palve hrep tah, hmangaina no thlum tak khawm tur kha em ema hung inchang dan lo hrechieng tah ka ni leiin Andy vangduoina nopui hi dawmpui theitu ni dinga inngaina ka nei lei nin ka hriet hieng em ema kan inngainat hi. Kan thusep nuom an ang a, kan hei inbiek chang hin phurrik a zang huoi huoi hlak an nawm. Chuleiin, a lak a hin chuh ka khawnghat a tawiin ka mit an del a, ka fimkhur seng naw nih.

Vawikhat chuh zan Dar 12:00 velin a hung phone a, ieng thil am a ni ding tiin ngaipawimaw takin Mobile/Phone chuh ka pick up nghal a. A pa hi mi zaidam, tawng tam lo le mi inngaitlawm tak nisienkhawm an khawtlang nuhmei rorelna insunga khawsa, lungril intar taka um hlak a ni leiin a beidawng chang chuh a dawmve zeu zeu hlak a ni awm a. Hi zan hin chuh a lem rawn deu hlek lei ni mei a tih a nu le an inhal buoi thu a mi hril nuom leia mihung phone a lo ni zing a.

NU rorelna insung hi buoithlak deu el a na, an hnam innei danah nuhmeiin pasal an thuoilut lem a ni tlat leiin, Pa’n insungah thuneina changphaklo, thiltha thawding hre sienkhawm nu ngaidan an naw chun thawthei ni lo, insung thil le thuomhnaw reng reng nuhmei hminga um vawng a nih. Chuleiin, PA hin insungah thuneina an nei tlawm em em a, khawtlang le puotienga thawding a um ruok chun hmathuoitu pasal ni hlak ang reng si hi Kristien thuring bulpui leh khawm an kal tlata a ngai leiin a pa khawm an khawtlang nun hi a ngaidan a ni naw bakah a pawmzam thei lo tam tak a um a. Andy khawmin a dit naw leia pasal nei naw pha reng a nih.

Chuonga a nulepa insel ri a hriet chun room-a inthawk hung suokin tha taka um dingin a hril a. Lungawi naw deuvin a pa chun “I rorel dan indik naw le mumal naw leiin ei naunu khawm vawisun chen hin pasal khawm nei lo a ni hi “tiin chier pumin room tieng a pan a. A nu hi nu naran chung, ro rum tak el, an insunga ding chun Sakeibaknei ang a nih. An hnam nunphung hi nuhmei inlalna a ni leiin a tlangpuiin nuhmei hi an hrohrang a na em em a, pasal ngirhmun hi an hnuoi a, an rimsi em leiin an hringnun a tawiin Putar hmu ding an tam naw em em el hih hieng lei khawm ku hi ani’l awm de aw ti dam ka ngaituo a.

Chuongchun, a nu khawm chuh an room-ah lutin a pasal chuh rau pumin a riek khawm phal lovin, a hung nam suok a, an insungah buoina sumpui a zing a nih. Andy Rose chun a pa a lunginsiet em leiin a room-a inriek tir a tum hlak chun a nuom bawk si nawh. Common room-a khawvar nghaka um, a beidawng thu a mi hung hril a nih. A pa ti ang chun Andy hi a nu thu hrat leia a hmangai tak nei lo a ni leiin apa hin a khawvel nun hi a hriet puiin a lunginsiet a, thawi dam tumin kawng hrang hrang dapin a hnem hlak. Insung nei nung, hausa, chang kang, nuom nuoma in-vilik le dit dit nei thei ni inla khawm a sunga chenghai thu le hla an vuok fuk naw chun Tingtang her mil lo angin a ri a sie a, nun hi rin a um a, bei a dawngin hremhmun intem lawk ei ni zing hlak ti dam ka ngaituo neu neuvin a pawi kati pui em em a, keikhawm ka in thei bik nawh.

TAWNMANG MAWL:

Hun a liem pei a, keikhawm Ofis thil le inzawmin Kolkata, Nagpur le Mysore-a inzinin ka thang hmang nawk a, hi sunghin chuh chanchin kan inhrietpaw bek naw a. Ka sinthaw dinghai ka thaw fel vawng ta leiin vengtienga hung dingin kan siem a, hi zan hin mang mak tak el ka nei a.

Ka mang chun “Ka farm kan dingin ka lo suok a, lampui ka fe lai chun Andy Rose’n ka Farm hi hmu nuoma fe dingin a mi fiel hlak vei leh, vawisun hin hungve sienla chu an hawi awm de aw ! tia ngaituo neu neu pumin ka tlan pei a. Ka Farm Gate ka tlung chun nuhmei pakhat a lo ngir a, a sam thla hrep-hrupin a hnungtieng a min nghat tlat a, ka Jeep khal chuh chawlin ka en ta zing a, hun iemani chen hnungah a hung ngha a, mi lungsietum Andy Rose a lo ni zing el. Motor-a inthawk ka tum a, Gate ka hei hawng tum chun tawng lovin a mi lo hawng pek a ‘Hung lut rawh’ ti ni awm takin kut a hung vai a. Ka hei biek hlak chun a mi dawn nuom der nawh. A hmel chuh thil ngaituo rik tak nei angin a hlim naw hlea chuh a hmelthatna hi ka mita ding chun a chuoi chuong naw a, ka tading chun Rose parmawi tak ang a ni zing a. A rawlmawi le innem rieiin inphisala a mi hei biek changhin ka dam sawng sawng hlak a nih.

Ka hmaa chun a ngir a, a mi en vawng vawng a, a biengah mitthli hung luongsuokin a tap ta ngawi ngawi el a. Andy iem! ieng dinga i tap am, a san mi hril rawh ka ti a, chungtieng a khik ringawt a, chun vantieng ngha’n a kut a phar a, a tap sunzawm pei a, ka lunginsiet taluo leiin kan sumzo hlawl naw a, a beidawngna hnem tumin ka kuo vawng vawng a, ka tangnemah an bei a, an hniek fat fat a. Iem harsatna i nei, iengdinga hi lai hin ilo um ringawt ? tiin kan dawn nawk khawm chun mi sang lovin an hniek fat fat zing a, thla invaiin a mi kuo tawt tawt a. Lungngai der naw rawh, Andy, I harsatna po po phurpuitu ding kei ka um, hadam takin inbei rawh tiin ka thei ang angin ka thlamuong a. Hun iemani chen hnung chun a thuok le pangsa a hung re a, bo riei rieiin a chat thla tah a. Andy ! Andy ! Andy ! mi maksan naw “ tiin a ka khek suok a.

Chun, ka thanghar a Andy Rose hi nu vangduoi tak el a ni leiin a ringkawl bat hi rik a ti em a, a nun nghawkin a phurzo ta ngang naw a, khawvel var hmua dam zing khawm pei ta lovin beidawng-mangangna khel pielral rammawiah a thlarau chawl hadam rawng rawng lem ta dingin a hringnan khawvel a lo suoksan el tah dinga ringna lien tak ka nei tlat a; annawleh, keiin chu ngirhmun chuh chang lem dinga a mi lo hmu lawk pek lem am an ta ding ti dam ngaituo’n ka in thei tah reng reng nawh.

Bengaluru International Airport-a inthawk ka hung vuong ding khawm chuh um inden lo tutin ka um pha a, ka Ticket cancel hiel khawm ka nuoma chuh an hnu velvawng tah bawk si. Lungril sawl le ngaituona mumal nei thei mang lovin Guwahati himtakin ka hung tlung hram a, chun kan tuok huoi a. Airport-a inthawk Shillong tieng panin kan hung tlan ta vang vang a, Nongpoh-a thingpui kan dawn a, chuzova muongchangin kan hung pei a. Umiam (Barapani) kan tlungin Barapani Nga an lo khai fer-fur rek a, Andy Rose kan chawk pek khah kala hrietzing leiin kan chawl a, Andy Rose biek hmasa phawt nuomin ka Mobile ka hei zawnga ka hmuzo ta reng reng nawh. Nongpoh-a sunghai ka phone khah ka hmang tawpna nin ka hriet a, midang hei intum dingin Driver pa le chau kan ni bawk si. A number bek khah lo inchik lang tha ding a na. Ka biek thei naw phingin Nga khawm inchaw ta lovin kan hung tlan ta pei el a nih.

In ka tlungin ka Mobile sukhmang ka hril a, ka thuomhnaw phurhai kan hei phawrdar vawng a, fiemthua an hril vet Hmeithai khuoa Sertan ding zawng ang el a nih, kan hmuzo der nawh, an hmang tak tak chuh a ni el. Ka ruolhai biek thei pakhat khawm ka nei ta naw leiin lung indenlo tuta zal tumin room ka pan a, in thei lovin khum chungah kan tal kan tal a, beidawngin ka thova ka in thei tak duoiin tin zal pumin ka hla dittak “I am sailing…. Across the sea..!!” ti Rod Steward sak ni lo lem Nk. Tracy Huang-in zun thanga innem rieia awmbawra inthawka sipliem a hung mut suok hem hem ngei khah damte ten ka ngaithlak ta lem a. Ka taksa khum chungah zalin ka thla ruok chuh a hla i zirin van boruok le tuipui chungah an leng vel a.

“Tuifawn insawk bur bur chungah, Damlai Lawngin kan tawl ,

Hnuoi rinum hnusawnin, ka thla invai takin an leng der der,

I kuom ralmuong hmuna chawl dingin, Ka hung pan che….,

Mu anga vuongin, luoithli leh lungngaina sumpuihai ner tlengin,

Hnuoi rinum hnusawnin, ka thla invai takin an leng der der,

I kuom ralmuong hmuna chawl dingin, Ka hung pan che….,

Nun Thlaphang khek le inrumna khel rammawi chu ngaiin,

Hnuoi rinum hnusawnin, ka thla invai takin an leng der der,

I kuom ralmuong hmuna chawl dingin, Ka hung pan che….,” Andy Rose

tiin suongtuona’n ramtin a dap kuol vel a, ka hriet naw kar zanmu chuh kan tuorem thei tah hram a nih.

RISANG MUOL LIEM :

Ka taksa bunga pawimawna nei le mi suk hrattu tak ni naw sienkhawm ka ngaipawimaw laia mi Andy Rose ka biek thei naw hin ka umdan a mi suk khawrin kan khawnghat khawm an mit sel sulin ka hriet a. Ofis-a khawm muong matin kan thung hlei thei naw a, a ruolnu Kong Anita number hlak ka lo inchik bawk nawh. Number pangai an rang thei anga buoipui el naw chuh thawdan ding a um nawh. Ka buoipui sunghin karkhat zet a liem hman nawk tah a. Ka mang khah ka ngaituoin ka lung hi a kap zuol a, mi hrietpui lovin ka chung hi rik tupin helhawl invawiin ka nun hi ka hmang a, phone call ka nghakhla tak nisi’n ka huphur ruk hle bawk a. A hmaa kan inbiek chang in-a leng dingin a mi fiel hlak a, a nu le pa lakah a Hembawk inchang lem pal kan lau leia kalo nuom naw hlak khah pawi kati thar ta em em el a.

Kalo tung em em ka huphur bawk Kong Anita’n a mi hung phone ta ngei a, “Iem i chang a, Andy chanchin i hriet am, Inzin kar a pa a boral ti hung hril che ka tuma chuh ka phone thei der naw che a, Andy khawmin a phone thei bawk naw che ni khah. A pa ruong an vuiliem hma po keikhawm kava um a, ka ruolnu lungsiet umzie hi chu aw ! A pa hi a lungngai-beidawngna le harsatna iengkim an tlunna a na, ata ding chun vanpui chim ang a nih“ tiin. Chuphingleh, ka Mobile sukhmang le ka beidawngzie ka hei hril mawl mawl bakah ka manga ka hmu dan iemani tak a tuok ni ka ring reng thu ka hril mawl mawl a, Andy number a mi hung hril nghal a. A pa hi ka manga Andy ka hmu zan char khah a nih Risang muol a liem ni chuh. … Andy Rose -III ( Luahlo Lungdi ) - Next.

30th June 2015.

Mr & Mrs R.Tawna Khawbung. 
~ R. Tawna Khawbung

“Ei piengpui ei Nu tawng ngei,
Khuonu mi lo ruotpek;
Ei ram le hnam chawisangtu,
Mani tawng a lo nih”  T.Khuma

Kum 1983 a Delhi kan umlai ei tawng hmang sungkuo 3 chau an uma a pathumna chu parawl a la ni nawk nghal. Inchuklaihai leh kan rengin mi 30 tlinglo deu kan uma Mizo serviceah kan van khawm hlaka, tuolsung upa/local committee memberah pakhat bêthang ve inla chu thlangam deu ding einia kan ti hlaka. Ei officer lien Pu L. B. Sinate le Pu H.Thangkhuma, khanglai huna dinga tlangmi Delhia bukhuor hmasa pawl vantlang mita khawm awm le challanghai chu awm mitipui kan ring hlaka chu secreat ballot hmanga ditthlangnaah chu pen hmawrin a hmelhriet naw tlat. Mimal chu ieng pawla khawm tlatlum le hlutsak hlaw umthei ngai a nih, amiruokchu a pumpui(hnam) huopa ding ruokchun Jerusalem puonzar ân thler naw tlat. Hriltaka chun kum 2014 a the 76th NEICC Biennial Assembly Sielmata a um khan tuk khat chu Mizorama inthawka palaihai Sielmat vengsaka inthawk rorêlna hmun Biekin pan in an hung thla daldala, thingsaisuo deihlimah a falin kan lo ngira, anni laia pa lien le insang duongkai tha puot chun “e khai motor pawh tlem a zawng chu an park ve tat hi maw le” ti ta naw nim; anni laia mi dang chun “an hmunpui pakhat a ni ve hi” tiin a dawna; motor tlawm le tam kha an hnikna tak an nawha, a lungrila a thilpâi phawrna hmangruoa a hmang chau lem a nih. Hi thu inhriltirtu lungril vet hi a nih dit umlo chu. Kha pastor tak kha chu aw a beramhai chu lungsiet an um ngei. Hril talaklaw, la hei thursa nawk met ei tih. Hnam anga uma tawng nei ei la nuom pei ding chun ei mindset thenkhat thleng tulin anlang. Ei lungril that lei am, annawleh ei lungrilin a phâk naw lei tu phût le thawluina thang derlovin Biekin le lêngkhawmnaah mani tawng nilo malzai, hlapawl le mipuiin sak ei uor deu deu amanih ti theiin a uma; Pathien le kar thil a ni chun ti leiin to ei insiek chu a nia. Theidaah la em nawng anta, hril a hlaw ta em leiin hei hrilsuok lawlawng ei tih. Rev. Runremthang le famtah Pu Buonglienkung hai hla thenkhat lem chu tawng danga sak lâr hmasak dam an nia; music album ei siem thenkhat hlak a zawr inhawina ei ngaituo leiam, mi tawng ei thunsa tawk tawk nawk ta peia; hi khawm hi Pathien ram lienna ding hmangruo ani chun tiin ei ral thlira. Tu tawng khawm ei dovin ei kal nawha; mani tawng humhal le suklâr a pawimaw ti thu el a nih(hi thu hi Hmar Christian Musical Society khawma a ngaimaw thu Advent Krismas-2014 an huoihawt  tumin a lo puonglang tah). Mani tawng humhal nawna hmun le tawng himna hmuna mihai hnama an chieng dan inangnawnaa inthawk ruok chun hril sei ngailovin tawng le hnam an tingmat dan inkhi thei a nih. Thil pakhat ei theinghil derlo ding a um; lawm tha ei pêk zozai hi lawmtha rulna ei hmu lêt ve hlak am?, lo ngaituo zawm ve el rawh. Inlawm lawma thaw hi an hawia, ei ngei bawk; amiruokchu, one way traffic ngawta hun hmang ruokchu nghawk hun a um tei hlak. Hnam hum ding chun thisen suok le hringna chen chân ngam ei tam; tawng hum ding hin teh ieng chenam ei inhuoma? Tawng a dam chun hnam a dam ti a nih. Literature/MIL ei tia, ei khukpui rakrak hi communal thil an nawha, hnam humhalna a nih. Amiruokchu, MIL ei nei ei lawm vieu e tilo chun Sikul khuokirna tiemsa lovin College kai hai MIL class a inthung nuom chu tlawmte chau an nih. Pu T. Khuma’n “Sing mi chang theina dinga pawimaw chu tawng tin thiem; biethu hril, zaihla sakna’n mani tawng a pawimaw” a lo ti hi chiktakin hei bi vengveng ta. Pastor Thangngur theology mawl kha alo inril a nih.



Delhi bawkah zuk kir nawk inla; iengtikam mani tawng ngeia lal tawngtai thum haka ei hril ve ding hun nghakhlatakin duthu kan sam hlaka. Kan la tlawm bawka Dr. Rochunga Pudaite-in in rengin hung unla 5 star-ah zanbu fakpui ka ti cheu a tia; hi tum hin chanchinbu hming ding kan hriltlanga ‘Delhi Thurawn’ ti hi kan sukthluk a nih. Thangtharhai hung sunzawm ding thil pakhat bêk ei thaw a tul a nih tiin DELHI THURAWN hi stencil paper hmanga sut tan a nih. Editorial board hmasatakhai chu Editor-Ruolkhumlien Buhril, Joint Editors- R.Tawna Khawbung & O. Rosanga Luopui, News Editors- Albert Thangthasiem Nungate & Henlienthang Thanglet, Circulation manager- C.Thant Khobung; Office: N-19 Mukherji Nagar, Delhi-110009. Chun, Vol.1 Issue no-1 chu Mimtukthla 1983 khan insuo tan a nia, phêk sawma sa a nih. Khanglai hun daia inthawk khan South Korea hai le hin ei lo inngaina tan nisien a hawi. Nk. Hye Ran Kim kum 18 a upa Miranda House a kai tulaia an film starhai ang thova duongkai tha le nal, ngo buong phat kha eini lai a thla a ngam emem a, a hawna umkhawm châng tuonga hai riek vein ei fakfak a faka, changal hme hai khawm a fak ve vawng a nih. A khawtieng thliinam a lên hmang, ei cheltâng sawng naw chu a ni kha.

Ka sangpa naunu pasalnei le inzawma Delhi fe kan nia. An inneini (April 11, 2015) khan ei thaw dan hlak angin laibung le ka sangpa (L) Lalringai ruolhai man kan infaktirhai man kan sema, ruoi kan buotsai bawka; mi 100 tlinglo deuvin kan kîl. Pathien zarin India khawpui Delhia khawm ei lo thahnem ve ta leiin Laibung, Far le tulete popo ko kim vawng  kan nuoma chu Quartera thilthaw kan ni leiin a remchang nawa, kan fiel vawng naw leiin kan inthiemnaw khawp el; an mi hrietthiemna ka ngen nghal bawk a nih.


Chun, April 12, 2015 khan Delhi Hmar Christian Fellowship-ah kan van khawma, lunghlui ânlênga, ka lawm bawk leiin hi thu tawite le thlalak hi ka hung tlangzar ve tawp a nih. A zatve dethaw kha chu kan umlaia la pieng lo an ni ka ring. Ruolhlui iemani zat ruokchu hna hlui an lo til zo tah. Ka aihnaphapui a hnunga Delhi lut nawk tuta ka fe huna lolaumhai chu ka Pu Ruolkhumlien Buhril IAS, Pu C.Thant Khobung le Pi Lalremsiem an nih. Thalai daya an hmang ani leiin thalaiin inkhawm an thuoia, Tv. Lalmuonthang Khawbung chu a keihruoitu a nih. Hnam puon le hnam thuom an inbel tawla, en ân hawiin mit a tlai hle. Vêng tieng inkhawmpui fe ei insawn rumrum el. Anni laia inkhawm an hawinasantak chu hnam lungril fîm an pâia, inhmangaina buruokin a tuoma, inkhawm boruok a zânga, hlasak a hringa, thlarau a zalêna; vêng tieng anga hun bituk umlo nisien chu rivaival khawm tla hman ding a nih. Mahipalpur vêngbukin hlapawl an saka, vêngbuk pakhat ding chun tam ka ti kher el. Thuhriltu Pi Lalremsiem in khawvel huopa rawngbawl dinga Lalpa bêlruothai ei nih ti a lungrila sipliem a bunthlak chun mi a hne hle. Inrieng le chitea bul intan nisienkhawm tuhin hmel hriet le hrietlo chibai senglohai mani tawng ngeia hla sak dupdup le Delhi tawngtakah hang chawibiek tlang chu mi nêkin ka lawmna ânsang ka ring. Ka bula thunghai ka hei ena, ka dawt charah Pu John H. Ruolngul, chun Pastor Ramhlunsanga(Sangte) le Pu H.K.Kawllienthang; officer lien le rawngbawltuhai; chun ka vawitieng tlar ralah Pu Benjamin Khawbung sumdawngtu hlawting le a dangdang; a thlamuongum hlak khawp el. Thawlawm inhlantu dinga ditsakna an min hlan kha lawmum ka tih. Ka thawlawm inhlana chu a la tamtak. Pu Herbert Lalsanglur-in thawlawm zât a puonga; Pathienni thawlawm chêng sing chuong, sawmapakhat nuoi khat chuong le buiding thawlawm sing tamfet, a rengin cheng nuoi hni chuong a nih. DHCF hin Bible inchuk mi 4 an tir taa; missionary khawm thahnemfet an chawm thu ka hrieta lawmum ka tih. Khang hun le tu hun paltu ta ding chun lawmna ding a tam. Thlangamtaka, chawngpunina changa inkhawmna ding kan invai laite kha….. Lalpa mi thuoi dan hi mita hmutuhai chun ropui kan ti naw thei nawh. Vengbuk Bible study an nei hlaka, R.K.Puram vengbuk Bible studyah kan nupa in kan va thanga, an Sunday school inchuklai Thilthawhai 5:1-16 kan hriltlang. Naupang le thalai khawm an thanga, tanna hun dam an pek hlak. Veng tienga HCLF prokram siem PSS ah Marka ei inchuk kha an ni chun Thilthawhai an inchuk ve thung.



Inkhawm tinah Pi Lalremsiemin a birth day a lawma theitui le bei chihni kan dawma, ruol tha le mi ditsaktu mi ngaina mi chibai nuom haiin an mi bawr laihlaih leiin bei fakna ding le chibaina ding kut an dai naw leiin ka tuhai fak dingin ka bei chawi ka peka, theitui ruokchu thawluinain ka dawn zo hram. Delhi Thurawn zawrna ka hei hnaia, a man ka pêk an phal ngainawa chu tutum chu ka Pu Lalliensung Amaw in keiin ka pekpêk ding a nih a tia, an mi ngaihlutna hai ka lawm takzet. Mi an tam leiin ka sunghai phone hmangin ka zawnga; drivertupa chun car kawtkhar hawngsain a mi lo nghak tawp. Delhi Hmar Christian Fellowship Lalpa thlarau thuoinaa Krista ditdan angtaka rawngbawl pei dingin ditsakna kan hlan.


April 20, 2015Sielmat


Ziektu: H. Zate

Jack Tempchin le Glenn Lewis Frey haiin lungthlu zeta an phuok, The Eagles in mawi le lungkuoi em em a an sak ‘The Girl From Yesterday’ hla hi tlawma hla hlui deu ngaina le hmangaina la na deuhai chun a ditnaw um kher naw ni hai. Hi hla a nuthlawi inchang el Nuhmei hi lunginsieta um em em a, a chan hi hei inchan sin la na i ti ve ngei ka ring. Hi hla hin hmangaina indiktak chun chinlem nei lova a nghak hlak zie a suklang chieng a. Hmangaina indiktak chun a um tanawh ti hrezing pum khawmin a la nghak fan a, a hung kirnawk tanaw ding ti a hriet ran khawma ala beisei fan hlak. A chang chun hmangainaa ei thil hlau(h)/ chân hai hi ei inpamnaw lei ni thakloin ei inpam taluo lei le na ei ti taluo leiin ei tuorzie ei suklang theinaw chang a um rawp hlak. chu chu thil chu hi hla hin a sukchieng a nih.

It wasn’t really sad the way they said good bye
Or May be it just hurt so bad she couldn’t cry
He packed his things, walked out the door and drove away
And she became the girl from yesterday

khang ang thena thu an hril el kha a na tawknaw am ning ata, a tuor taluo a a tap theinaw lem’a hei ti a te-te a. A thuomhnaw le neithilhai chu thunkhawma in chu suoksanin a fe hmang san a, Nunhlui lengi a hung inchang ta a. Khawpui daifema hlimtaka an lo khawsakna hlak In thinga bawla chun an inhal a, hun sawttak ingaina taka lo um ta hnung,pumkhat nia a thlum a al lo dawnza ta chu mi hran ni dingin an hung in the el ta a. chuonga an inthelai chun na a tin aw lei ni der lovin na a ti taluo lei lemin a tap thei mawlnaw anih. A hmangai hlak chun hriet ngainaw ang elin a puonthuo intelin a suoksan el ta si. Hringnun hlimtaka hmang za hlak kha tuhin chu mi hran an hung ni ta a. Hlim taka an zalna khum khawm chu a bel ngam ta kher ding am ani. Di hlui inchangin Nunhlui Lengi el ani ta si.

He took a plane across the sea
To some foreign land
She stayed at home and tried so hard to understand
How someone who had been so close could be so far away
And she became the girl from yesterday.

A Hmangai, Kumkhuo runlumpui dinga a lo thlang ‘ Tuta inthawk hin chu ka iengkim hi i ta a ni tah’ tia a lo inhlan chun hmelhriet ngai naw ang ela maksanin Tuiral ramah fe dingin Van lawng chun a lo intawl san el ta si. Hrietthiem harsa ati a,an in; hlimtaka hmangaina par an lo tlan takna a chun umin a inngaituo a. hun liem ta hnunghai ngaituo kirin iengtinam khan gang lawma inngaina le inthlakhla kha hieng ang hin kar a lo hla thei ti chu hrietthiem a tum fan a. sienkhawm, a tum po leh a hrietthiemnawna a zuolin a lunglen sukzuoltu anni lem a. a lung reng a dam thei mawlnaw anih. Sienkhawm, a bei nasa po leh a natna a zuol a, Di hlui inchangin Nunhlui lengi a lo inchang ta lem si.

She doesn’t know what’s right ,
She doesn’t know what’s wrong,
She only knows the pain that comes from waiting for so long,

Thi chena ringum dinga intiem ta hnung hieng ela mi hran an hei ni chu tuorthiem intak ati a. a lungril a dam thei naw a. fei kibara sun ang elin ana ngawi ngawi el anih. A lungril nat em lei chun a sie a tha  reng a hriet the ta nawh. A lungril chu chaw-mawlin, a hrietsun chu thil tlunglo ding sawttak a nghakna leia amaa natna um chau chu ani tah. A tawngbau khat khawm a hlimna a ni hlak vei le khan tu ruok hin chu Nunhlui an chang zo ta si.

And she doesn’t count the teardrops
That he’ll be back some day,
The light’s on in the window; she’s waiting for the phone
Talking to a memory that’s never coming home,
She dreams of his returning and the things that he might say
But she’ll always be the girl from yesterday.

Tukver var/eng lutna kawla chun inthungin phone Call a nghak a. ni danga a inzin chun sumlo chatloin a hung phone hlak ani si a. tuhin chu a hung phone tanaw ding ti hrezing pumin a la beisei fan a, a rawl mawitak, khawvel pasal rawl laia mawi a ti tak rawl chu ngaithlak nawk a nuom a nih. Nunhlui liem ta hnung kirnawk ta lo ding lairila cham hai chu ngaituo kirin. A hung kir hun ding nghakin a ngaituo a, a hung kir huna a thil hril ding le chun. Sinthaw a hung kira lawm le thlakhla em em a ‘ Duotlai, i lo dam am? Iem i ang a?’ tia biek hmannaw inlau-a chawl hman metloa a hung biek hlak lai dam chu a ngaituo a. A ma a nghakna le a lungril natna lei hin mittui/mitthli iengzat am a seng ta ding ti chu a ngaituo naw a,iengtikam a hung kir ding ti chu a ngaituo lem a. An nun nunhlui inchanga puon anga a chul el ding chu a phal thei mawl nawh. Sienkhawm, Hmangaina a beiseina hi a hlawtlingna ding chun pakhat hmangaina chau ni lovin Pahni a hmangaina chu a ngai si a. A hmangaina chau chun thil a sukdanglam ve ta sinawh. Ngaiin kokir tum sienkhawm a kir ta sinawh. Hlimtaka an chengna an in chu ‘ Rûn rieng’a hung inching ta lem a, chun, ama ngei khawm chu maksan niin Di hlui inchangin Nunhlui Lengi a hung ni ta lem si a.

(Hieng ang hla lungkuoi deu deu le Country tiengpanga ka sangawi inzawnpui Pu Enok Ngamhaulien Songate chungah ka lawmthu a bu puiin ka inhlan ni raw seh..Hi thu ka ziek hma met hin a lo inlet a, Ka lampui a mi lo sielpek leiin. A ma le hin kan hla dit an ang thei a, Ka hla dit po po hi a lo dit ve ani ngawtnaw khawmin a hla dit po po hi ka dit ve ni ngei a tih. Hieng lawm lawma ditzawng inang hi Kan vanglai inchen sien lem chu Ka ruoltha a ninaw vek chun Nuhmei pakhat leiin kan buoi el hmel ie.)

Hmar Run, Thingdawl
11 April 2015, Silchar


Thupui - LALPA Pathien a nei hnam chu an ham a tha...” -SAM 33:12
Ziektu: LRS Puruolte

India ram hmun tum tum a Hmarnauhaiin an remchang ang peia an inser hlak ang bawkin, hungtlung ding Mîmtuk (December ) 9, 2014 (Thawleni) khin ursun takin Hmar Youth Association (HYA) Jt. Hqr. Imphal huoihawtna hnuoia Imphal a cheng Hmar-nauhai chun hun iemani chen a inthawk ta a, Kum tina an lo thaw rawp ta hlak ang hrimin tukum khawm hin Imphal Hmar Sikpui Ruoi, 2014 ti hming chawiin Tribal Research Institute (TRI) Auditorium, Adimjati,  Chingmeirong, Imphal, (Manipur)hmuna nei dingin an inbuotsai mek a. Hi huna hin ei pi le pu haiin tienlaia Sikpui Ruoi an lo hmang dân Drama en nuom um tak el ding, Manipur le International Level a Choreographer hmingthang Mr. Surjit Nongmeikapam in Narration thangin hung buotsai a ta, HSA Platinum Jubilee hunser pawimawtak le commemoration stone hawngna Chief Guest in a nei nghâl dinga ti a nih. HYA Checkon Area Branch a inthokin Sikpui Lâm inentirna um a ta, HYA Imphal JHQ sûnga HYA member-haiin HYA hlapui "Pûpa khana tui ang kan lâksa tlawmngâina hlu" ti hlapawlpuiin sak bawk an tih. Programme kârlak a hai Artiste haiin hla’n hi huna Sikpui Ruoi simtu mipuihai in awi zing bawk an ta, Nûpa tuok (Couple) Mawi le Naltak Thlangna um a ta, chawhnung dar 3PM in Sikpui Ruoi the ning a tih. Chawhnung bu fâk zo hin zan programme in zui nghal a ta, Nâupanghaia inthawkin Sikpui Ruoi Fashion Parade neiin Miss Sikpui Ruoi, 2014 thlangna ropui taka nei ni bawk a tih. Zân programme a hin Hmar hlasakthiem Pu Laltuoklien (Pistol Puokruk) le Imphal HSA Platinum Jubilee Star Hunt Finalist haiin hla mawi tak tak sakin mipui in awi an ta, hi hun a hin tulai Rimawi khawvela inlâr êm êm Pu James Pakhuongte khawm hnam hla sak dinga fiel a ni bawk. Hienghai po po khêlah hin Imphal Hmar nâu hai laia Band inlâr le thiem em em el, mitin ngaiven hlaw, APOSTIS BAND haiin an thiemna le an danglamna hi hun a hin suklang nawkin mipui hla’n inawi bawk an tih.

Hi hun ropui tak hi inhawitaka hmang a ni ngei theina dingin Children Fashion Show a thang ding le Miss Sikpui Ruoi, 2014 in Contest nuomhai chun an Branch thuoituhai fethlenga hming an pek lût theina dingin kawt lien tak hawngin a um a. Miss Sikpui Ruoi, 2014 Lawmmanhai (Prizes) dingin India Tangka sumfai 1st Prize Rs.7,000/- 2nd Prize Rs.5,000/- le 3rd Prize Rs. 3,000/- a ni ding thu le Chanchin kimchang lem hrie nuom hai chun  Ms. Thangthatling Sinate (+919436280871) le Ms. Julie V Hmar (+919774372320) hai chu hi thil bik a ding hin mawphurna Organiser hai chun an inhlan a nih. Hi SIKPUI RUOI, 2014 ORGANISING COMMITTEE chu  Chairman, Upa Laldawnlien Varte (+919436270074), Secretary, Mr. Lalbuotsai Zote (+918974822313), Treasurer, Ms. Thangthatling Sinate le Committee Members in HYA Imphal JHQ Executive Member nilaihai baka, HYA Imphal JHQ sunga Branch President le Secretary hai po an ni ding thu HYA Imphal Jt. Hqr. thusuok chun a hril bawk.

Hiengang Imphal Hmar Sikpui Ruoi, 2014 buotsaina ding hin sum tamtak sêng a ngai hlak a, mipui laia indawl el hin mamaw zât indawldawk a'n tak hlak leiin HYA Imphal Jt. Hqr. thuoituhai chun theitawp tak meu insuoin hun sawt taka inthawk ta khan sum an lo zawng tan a, tuchen a hin “ei mizie hrim mani ding?!” ti ding hielin hmundanghai ang bawkin, an ditzat chu an la hmu naw niin an lang. SIKPUI RUOI buotsaina ding meu chun a tlawm tawpa Rs.2 lacs lai deuthaw a lo tul leiin hotuhai lu an hâi ve hle ring a um. Tuhin Budget an la nga thei teu naw lai zingin hotuhai chun mâni insêng khawm pawisa der lovin le ei hnam, Hmar Culture humhim le Suk vul a tul zie hre tlatin, zâm le hnungtieng insawn derlovin,  ngai pawimaw em em el in, an mit insim pumin, “SIKPUI RUOI” chu nei dingin an hang rawt thuoi el chu a na, "HYA thuoituhai sawlna le inrimna chîte bêk lo phuhrûk vêng ka tih" tia sum le pâi, hni ngai kher lova tuok nuom hai tading chun lawmtaka tuok inphalam um naw zie chu hiengang nuomhai chu pawm zing an nih thu Secretary, Organiser in SIKPUI RUOI, 2014 NEWSLETTER Volume 1, Issue 1, Date 3/11/2014 a a tarlang ainthawk hin hriet thei a nih. An tumruna hi ngaisangum ka ti hle. Imphal HYA kher lem hi chu ei hnam-in a sawr zie chu inhmai ruolloa a hretu seng ei nih.

Chun, hi hun hmangpui dinga fiel a um hai khawm a ruongam siem a um dungzui chun CHIEF GUEST Pu Gaikhangam Dy. Chief Minister, Manipur; GUEST OF HONOUR Pu P.C. Lawmkhunga IAS Chief Secretary, Govt. of Manipur; FUNTIONAL PRESIDENT Pu Dr. Chalton lien Amo Chairman, Hill Area Committee (HAC), Manipur le SIKPUI PA dingin Pu Dr. Saidokhum Joute Director, Vety & A.H., Govt. of Manipur hai hi an ni a. Hieng a ni lei hin hi Sikpui Ruoi hi Sawrkar hrietpui a hung ni ve ngei theina dinga nawrna hun remchang tak khawm a um thei dingin an lang.

Hnam damna dinga pawimaw- Sikpui Ruoi: Sikpui Ruoi hin hnam damna le hnam inpumkhatna hai a siem thei ti hi hriet zing dinga ditum hmasatak chu a nih. Sikpui Ruoi hi Pi-le-puhai hun laia inthawka an lo hmang dan ngaituo chet chet chun Kristien eini hnung chen khawma hmang zawm pei dingin a pawina um bek bek chun an lang nawh. Asanchu, An lohma suokhai lawmna hun a an lo hmang le Kristien eini hnung chen khawma bu-le-bal a ei hlawtlingna, a ra ei sik le inchuklaihaiin an inchukna ra (Result) suok, an hlawtlingna ei lawmpuina hun, Pathien malsawmna tiem senglo ei dawnghai ama kuoma lawmthu ei hrilna hun ropui tak khawmin hmang inla an hme hle. Culture hi Kristienna le inkal a ngaina mi thenkhat chun an nei hlak. Hnam identity mihaiin an hriet theina tak chu Culture hi a nih. Culture chu hnam mizie, nunphung le ser-le-sanghai hrilna tawngkam le thumal a nih. Fak le dawn zawng dan, sakhuo ring dan le hmang dan, chengna leilung le sik-le-sa le inzawma khawsak ei relbawl danhai, thu le hla ei kei danhai, sum le puon ei thawsuok danhai le mihriemin ei ching taphawt, ei hnam nuna hung inlanghai kha ei Culture chu an nih. Mihriem nun ang bawkin Culture hi nitina insiem le inthlaktung pei a ni a. Kristien sakhuo a hung lut hma-a ei ngaisang le hlut zawnghai chu Kristien Sakhuo a hung ni hnunga inzirtirna leh an mil naw tamtak khawm a um leiin  chuonghai chu bansan  chi khawm a um. Kristien Culture in ei hung thlak a hung um tak lei elin insuk sakhawmi deu thenkhatin ‘Culture’ sam phawt a pi-le-puhai ching dan hlui a kir nawk ding anga ngaina an nei tum tlat hi a ri a an buoi lei le an la paw phak naw lei chu ni ngei a tih! Hnam Lam (Cultural Dance) thenkhat, Kristien sakhuo a hung lut hnunga bansan tah, hnam pakhat ei ni ngei ti inentirna dinga an insir dam hi suola lo ngai pawl an um tlat hlak! Pi-le-puhai ching dan taphawt suola bel ding ani chun ei thlaisuong dan le ei bufak dan chen khawm hi suol a ni vawng el awm! Sathu, Sithu, Bekanthu, Changal hme le dang dang hril senglo bansan ding a tam nuom awm ngei…

Ei Culture hi ei hum zo naw an chun hring zinga boral ding hnam ei la ni awm si a. In ngaituo a ngai tak zet tah. Sikpui Ruoi hi ei hnam nunphung, ei Culture pakhat a ni ang hrimin Hmar hmuntina um hai hin hmang uor inla, in unauna khawm hung tu ngei a tih. Ei tawng le ei Culture a dam si naw chun hnam tehlem ang chau ei ni ding a nih, ti hi ei hriet thar nuom a um hle. Khawvel ah mani Culture le Tawng humhim zolo hnam hai chu hnam entawn tlak le hnam a mi hai hriet an um ngai nawh. Hnam ei nina ang taka ei damkhawsuokna dingin Sikpui Ruoi hi hmang thupui bawk ei tiu. State Sawrkar hrietpui ngeia hmang thei dingin hnam thuoituhaiin hma la vat thei hai sien nuom a um hle. State sawrkar hnuoia ni pawimaw a inser a ni chun sum sanction khawm iemanizat um a ta. Buoi naw manih. Manipur bik a ding chun State Level Chavang Kut, Lui-Ngai-Ni le a dang dang ei inser mek hai ang hin Sikpui Ruoi hi Sawrkar a ei nawr ve vat hi nuom a um ta hle. Assam a chun Kum tin Dec. 5 hi State Sawrkar hrietpui a inser a lo ni tah. Sappui Nun (Western Culture) le mihai Culture nekin eini Culture ‘Sikpui Ruoi’ hi chawisang ei tiu. Hmarhaiin thlarau tienga Revival chau nilovin Cultural Revival ei mawmaw tak zet!

Ei hnam damna dingin Hmar Sikpui Ruoi hi chawisang ei tiu. Sikpui Ruoi vul zing raw seh!


By L.R.S. Puruolte, Rengkai

Ei Pathien iengkim thawthei a thu thienghlim- Holy Bible ngunthluk taka ei tiem a, ngunthluk taka ei suizui pei bawk chun, a hmangaina inthuk zie, ei vangnei zie chau an le ei hmusuok! Ei Pathien thu lo inril zie, a thil tum inthuk zie, a that zie, a tium zie, a ropui zie hmusuok ding tamtak a um a nih!

Ei thupui le zawna inrutak el, tulai Hmar nau Kristienhai laia ngaidan tum tum suok mekna Local Church (Tuolsung Kohran) le Christian Fellowship (Kristienhai Inpawltlangna/inpawlkhawmna) hi ei Bible bu 66 sung a thu hmangin anina tak hei dawn ei tih aw.

Zawna:  Local Church/Christian Fellowship hi Kohran a ni am?

Dawnna: Aw ni ê a!

Thilthawhai 2:42-47; 4:32-37,1 Korinth 12:12-28; Efesi 4:7-16 ah an lang chieng hle. Ei Bible in kohran a i ti tak chu ei Lalpa Isu Krista ringtu le ama hnungzuitu/a taksa hai- eini mi piengthar indiktak (Followers’/Believers’) hai hi ei nih. Ngunthluk taka ei Bible ei sui (Study) chet chet chun ama ringa, a hnungzuituhai inkhawmna- Local Church (Tuolsung Kohran) le Christian Fellowship (Kristienhai Inpawltlangna/inpawlkhawmna) a memberhai hi ‘Kohran’ a ti tak chu a lo nih! Efesi Kohran, Smurna Kohran, Pergamos Kohran, Thuatira Kohran, Sardis Kohran, Filadelfia Kohran, Laodikei Kohran, Filipi Kohran, Beroi Kohran le a dang dang tamtak a hril teu a. Thenmuol Kohran, Tinsuong Kohran, Imphal Kohran, Guwahati Kohran, Bangalore Kohran, Delhi Kohran, … ti leh thuhmun char an nih. Beroi kohran ngat lem hi chu an fimkhur khawp el a. Khang hun laia Pathien mi hmang, inlar le ropui tak el, International Speaker hmingthang le rawngbawltu ropui tak el, Krista Pasaltha, tu i tluk ruollo, Tirko Paula thu hril meu khawm phurtaka an dawng ruol ruol in, a’n dik le indik naw chiengna dingin Pathien Lekha thu nitin an tiem a (an fie nawk) hlak nghat a nih, ti chieng em em el in Thilthawhai 17:10-12 ah ei hmu a nih.  Kha a rawngbawlna hring em em el lei khan Juda mi tam tak le Grik mi challang tamtak a nuhmei a pasalin Lalpa Isu an ring pha bawk a ni kha. Tulaia eini rawi ‘Kohran’ ti hlak hai ang ang chi a hril na hmu ding umsun khawm a sawiselna le a kawk deu fawkna a ni lem nawk dai a nih!!... Chuchu, 1 Korinth 3:1-23 sung a khan chieng takin ei hmu a. 1 Korinth 3:4-na a chun, ‘Nangni lai “Kei Pawla pawl ka nih, kei Appolo pawl ka nih” ti dam in la um sung chun in la tisa mi hle tina a ni naw maw?’, ti a a kawk fawkna ei hmu a. Chuleiin, Mihriem indin fawm pawl, eini rawi thenkhatin Kohran ei ti Denomination a hring lem lem hi chu le! Ei Bible in a dovin, a khap hmak lem a nih. Pawla pawl, Appolo pawl, Kifa pawl… a phal teu teu le! Chu a phal naw lai zing chun Kohran thenkhat lem chu khel le in pawl a thilthaw khawm pawisa der lo dam hmu ding an um rawp hlak bawk.

A pawimaw tak le ei thaw ding tak chu, eini Krista hnungzuituhai (Mi Piengthar indiktak hai) hi inthuruol taka, inrem taka um a, a rawng bawl tlang a, ama ei biek le chawimawi tlang hi a nih. 1 Korinth 12:12-28 a ei hmu angin- ‘Taksa pumkhat, bung hrang hrang, inpengtuoin taksa pum khat, Kristaa chun pum khat ei nih, thilpek hran hran nei ei nih’, ti chieng em em el in a mi hril a nih. 

Ei Bible in a mi’n chuktir chu inpumkhat a um a, Kristien Inpawltlangna/inpawlkhawmna (Fellowship) hun nei rawp hi a lo nih! Christian Fellowship Chi Li ei Bible ah ei hmu a. Iengtin am an hmang hlak a? ti chu hei belchieng ei tih:-

Thilthawhai 2:42-47 ah ei en chun, 42 Tirkohai inchuktirna chu ngaithlain, tawngtaiin an inpawl khawm hlak a... Hi hi eini Ringtuhai Khawsak dan ding a tha ngaidan a mi hrilna ringawt nilovin a praktikal a ei hmang le zawm ngei ngei dinga a mi’n chuktir a nih.

Thilthawhai 4:32-37 ah Ringtu hmasahai nun a mi hril nawk a- 32 Ringtuhai chu lungril hmun khat le ngaituona hmunkhatin an um a, an ni lai tukhawmin an thil neihai chu ‘Ka ta bik a nih’ an ti naw a, thil iengkim an intlang a… ti ei hmu a. A ropui hle. Hiengang taka Kohran indik le entawn tlak, ei Lalpa Isu Krista dit dan ang taka nun hi vawisunnia Hmar nau Kristienhai lai a paw phak hi tamtak hei um tah inla chu nuom a va hang um ngei de!

Tulai hun a Fellowship ei ti ve bawk hi chu. Insukhlim, innui dur dur le hlasak tlang a ni tak el awm. Hieng lei khawm hi ning a tih. Mi thenkhat in Fellowship chu Kohran a ni thei naw a an lo ngai pha hiel nasan khawm ku hih! Kohran hmasa ha’n Fellowship programme an lo hmang dan Bible-a ei hmuhai chu tawite’n lo thlir inla. Thilthawhai 2:42-47 le Thilthawhai 4:32-37 a chieng em em el in ei hmu a nih.

1.   Inchuktir le ngaithlain an um:

Pathien thu tak inzirtirna (Bible Study) hun ah an hmang hlak. Hi hi an Item pui tak a nih. Bible an ngaina a, chu chun ringna tiengah a suk in thanglien hrat em em el a nih.

2.   Bei Khawia fa tlangin hun an hmang hlak:

Bei/Bu an faktlang a, an thil neihai an intawm vawng a, tukhawma ta bik khawm nei lovin Tirkohai ke bulah an the khawm a, initsikna le inelrelna um lovin hlimtakin an fakin an dawn tlang diel diel hlak a nih.

3.  Tawngtaina hun in an hmang hlak:

Pathien pawlna le Pathien kuom a’nthawka hratna lakna hun a di’n an hmang hlak a nih.

4.   Inpawltlangna/Inpawlkhawmna (Titi lengkhawmna) hun in an hmang hlak:

Inhriltuona (Sharing) hun a dingin an hmang bawk. Lawmna amani, harsatna amani an neihai chu inhriettir tawnin an infui tawn hlak.

An Fellowship programme hi a hring thei em em a. Mitinin inhawi an ti a. an hlawkpui bawk a. Chu chau khawm chu nilovin ringnawtuhai khawmin thang ve an chak a. Nitin an pung tuol tuol el a nih! Kristien Fellowship indik tak hi hmang thei hlak inla chu ei harsatna tamtak hi suk kiengin um a t’a. Kohran hi hringin, inhawi a ta, Khawvel mihai/ringnawtuhai khawmin Kohran hi an hung bel taktak ding a lo nih.

Thukharna: Kum 3 le thla 2 (2001-2004) laia Area-Coordinator, Church Ministries, Indian Evangelical Mission (IEM) a Pathien leia India rama Mission Excellency Award lo dawng thei ve ngat Pawl lien ve tak pakhat a ka lo thang ve sung khan Local Church/Fellowship Church a ngir that zie hi tam tak ka hriet le hmu a lo um tah a. Eini hnam sung a khawm chuonganga um chu tlawmte 3/4 vel chau ei la um a. Tulem hin chu an pung pei a. India ram le khawvela missionary tir suokna kawng a khawm an hrat em em. Krista hung nawk hmakhat a ei sin ding indiktak- “Thil siemhai po po kuomah Chanchintha hril”,- Marka 16:15 hi an lak ursun hle. Tu pawl kha pawl tilovin an chawm a, pawlah an hring ve ngai nawh. Social-Gospel Activity ah khawm an hrat em em. Local Church/Christian Fellowship Church that zie hi inzawt ding tamtak a um: Krista dit dan a rawngbawl theina kawt lien tak chu a nih. Krista dit danin Lungril a zau a. Mani intodel an uor a, Missionary chawmna le kawng dang dang a luong suok an hrat thei lem dai a, Sum a tama thaw thei an hau lem hlak. Ei sir el a um, ei unau a var deu hai chu- Hnam changkang hai angin Centralize a um lovin, Localize/Fellowship in an inthuoiin, an ngir zing lem a. Pawl danghai leh Fellowship (Inpawl tlangna) le Rawngbawlna zau lemna ding a Affiliation (Inthlungkhawm) a rawngbawl tlang diel diel chu an thaw lem a nih. Sawrkar le Hmar Inpui amani hmalakna khawm a ngai naw a. Hang tum tak tak, inla lem chu a thei em em awm vei leh, ei Lalpa Isu Krista Remna Lalpa inrawina hnuoiah Thuring (Doctrine) in ang hai bek hi chu Kohran Pakhat in la hang um nawk inla chu ei rawngbawlna chu a va hlawk awm ngei de maw? Local ma ma hi la hang hril nawk pei inla; Nikum (2013) lai el khan ka sui peina a chun, hi hi ka hmu dawk a nih. Rengkai Local Church (ei hriet dan dingin Rengkai a Local Kohran Pakhat, Pu Dr. G.F. Tuollai DACO, Dist. Hospital, CCPur hai Kohran) in 28, mi 250 chauh-in Missionary 15 an Chawm (Support) phak chu tie! Rengkai Kohran lien pahni ha’n an tlukna dingin an memberhai hisapin 240 le 192 bek an chawm phak ve a ngai a nih! (An Kohran hming hi chu hril dal ka tih. A awm chu ngaituo thei an nit ho... (?).

Local/Fellowship a ngir ka hriet a dingchangnaw hrim ka la hmu nawh! Khawvela kohran luongsuok hrattak a hril hlak Peoples’ Church, Toronto dam Local Church an nih. India, S. Korea, USA le ram dang dang a khawm hi dan hi an hraw nasa. Eini India ram ngei a khawm, midang le rawngbawltlang an uor a, entirna’n- hieng Indian Evangelical Mission, FMPB, EFI, EHA, EFICOR le a dang dang a hai hin kut an rawl nasa em em. An detdo tawl em em bawk. Hril ta ro ro a chu, Tu mi theida lo dingin, (theida leh pawilo, thudik a ni tlat si) Pathien hming hmanga thilsuol tak thaw pawisalo ei tam! Muslim hai hin an Pathien hminga thilsuol thaw hi an rin naw hle a, hi khawvel a hin tamtak an lo thaw rawp ta hlak, Pathien hming mi’n a sam lei el a kal ngamlo a um ding an nawh. Pathien hming bawkin thudik chu ei hrilin, ei ngirsuok pui lem ding a nih. Chu chau chun ei ram le hnam, ei insung le khawtlang le ei kohran chu hmasawnin, ei mihriem hotuhai ditdan mei mei ringawt ni ta lovin, Ei Lalpa Isu Krista dit dan lemin um tang ei ta. Chu zet chun an nawm ei lo lungkham rak rak hlak, a thi ei lo inlau em em el hlak, ei RAM, ei HNAM el bakah, ei TAWNG, ei KOHRAN, ei INSUNG le ei KHAWTLANG a DAM VAWNG VAWNG TADING CHUH!!...

Local Church/Christian Fellowship chu Lalpa Pathien mi dit dan ang taka rawngbawl theina kawt lientak umsun a ni si a. Pathien in tul le tha a ti ang peiin malsawm pei raw se!


Ei ni hi teh, ram le hnam hmasawn ei ni am leh?
-Tv. LRS Puruolte, Rengkai

Chanchinbu tha nei hi tawng humhalna le sukhausakna ding khawma thil pawimaw tak le a bulpui hai laia mi pakhat chu ni ve ngei a tih. Nitin, Kartin le thlakip le hunbi tum tum a suok hlak Chanchinbuhai chun bengvarna le hrietna an mi pek chauh khawm nilovin hrietna, bengvarna, lekha, thu-le-hla tieng haia dangcharna an mi pek thei. Hrietna tienga dangcharna mihriemin ei nei hi ramsa le ei inang nawna tak, ei danglamna tak chu a nih.

Ram/Hnam hmasawnna hmunah chun Chanchinbu an mamaw dan le fak le dawn an ursun dan an ang deu rawng hlak a. Ram le hnam hmasawn le sawn naw inkhi theina pakhat chu Chanchinbu an nei that le an nei rawn dan le an tiem nasat dan hai a dam hin a nih.

Chanchinbu hi kawlhnam ngei tak neka ngei lem a nih. Mihai ngaituona a hem ngilin, a hem kawi thei bawk. Chun, tawng hmangruo thar serna khawl lipui a nih. A chang chun lal a siem a, a chang leh lal a peithlak hlak. Mi thudikah a thuoi thei ang bawkin, khel thu hmangin mi a sukvet thei a. Chuong an lei chun, chanchinbu tha nei hi a pawimaw em em a nih.

Mi tamtakin, tawngna takin, Hmar-haiin Chanchinbu tiem tlak ei nei nawh, ei nei ve sunhai khawm hringin hrova um an nih” ei ti awl et naw leh, “Ieng chen am a dam ding chuh?...” tiin chier hla, hla phuok thiemnaw tak chen khawma ei inzawt suok rawp hlak. “Khaw hem,  kei a lei a nih, a man hei pe thang ka ta, mi hai ta neka thalemin a la hung um ding an nawm.” ti hrim chu ei ngaituo ta ngai der naw nisien a hawi!

Hmar Chanchinbu a chu Cartoonist hmasatak khawm ka ni el awm (?). Sawrtui Monthly Magazine a Cartoon Column (Sawrtoon) a “Hmar Chanchinbu” ka draw tum lem khan chu ei Chanchinbu tam tak an thi ka’n lau leiin Hospital ah ka admit nghe nghe a ni kha! An thi vak, an dam vak, an thi sawng, a dam a sun khawm kawr taluo ringawt el le ru khat el, Ni tam tak tak bu fa ta lo, A then lem chu thla tam, a then nawk chu kum dam a tling! Drip khai a dam tawk tawk khawm an bo naw a ni kha! A draw a draw lem chun a hril inthuk zuol hlak. An natna doctor in uluk taka a hang enfel zet chun le! An mamaw tawk fa lo leia hrisello le thi an lo ni pei a nih! Hmar Chanchinbu tam tak chu ei lo the tah a, Hrietzingna thlan lung daw khawp zet el, vawisunni hin chu an hmel hmu phak um ta lovin muol an mi lo liemsan zo der an tah. Khawsawt khawm a um thei hle. An hming khawm Hmar hnam sung a pawl tam ang el a tam an tah a, thangthar tamtak lem chun hrie naw ni hai.

Hieng lawm lawm a Hmar tawng a suok Chanchinbu an hang bawrsawm el hi a san iem ning a ta?
An bawrsawmna san ni awm a inlang a san dang dang um mei a tih. Chuonghai laia mi hai chu hienghai hi an ni ngei ring a um. A lakman in lawi that naw lei, A buoipuitu tadinga inhmangna char char a ni lei, Ngaidan sepna thu changkang neka mimal inkhengna thu a lut hlak lei damin a chanchinbu tiemtu nekin hmelma, theidatu a sukpung nuom lem lei. Mi tukhawm suktha le sukhlawk chuong si lo a tam lei. Hieng nek hman hin thu changkang le ngainuomum insuo ta lem inla, a tiemtuhai khawmin hlawkpui lem ngei an tih. Chun, Hmar tawng Chanchinbu tamtak chu hnam dang hang inhnik ngaina um lo khawpin sungbing thil ah a lut hlak a, hi hi thil pawi tak a nih. Hiengang khawlbingna laka inthawka a fihlim hma khat chun Hmar tawng chanchinbu hrim hrim chu a hlawtling thei ring a um nawh. Chanchinbu chu ngainuomum, bengvar le tiem tlak a ni pha pha an chawtu ding zawng fahran a ngai der nawh. Chuongang a ni theina ding khawm chun fak hmuna ni thei khawp a inchawtu ding ei um a ngai a. Chu ding chun mipui tieng hin mawphurna lien tak ei nei ve a nih. Ei thaw ding tak hang thaw phawt hi a ngai hmasa tak chu niin an lang.


Khawvela nitin Chanchinbu Hmarha’n ei neisun le damsawt tak te hih i dawn chieng hlak am?: Hmar tawng a suok Nitin Chanchinbu umsun le Manipur a hnam dang chanchinbumi hai laia khawm rawnkai ve phak, Manipur a Award khawm lo dawng thei hiel, AIR FM a khawm ‘This Week in CCPur’ lakhawmtu a hmang rawp hlak, Manipur pumpuia chanchinbumihai laia a tak kai phak, i enkawl, Hmasawnna Thar (An Independent Daily Newspaper) hi lo hei dawn chieng nawk inla. Inzaum Pu Editor, Pu Lalmalsawm Sellate hi ka’n pak le ngaisang em em nasan a um a. Hi chen kum 29/30 (??) lai zet Chanchinbu a suk hring thei hi Hmar-nau laia chu ‘a tak’ a kai ta hrim hrim a. Mihai tiem tlak ziek suok hi thil awlai an nawh. Lekha thiem fufu ziek ding hre der lo khawm ei hnam sung ah an tam! Ama thiemna le hrietna that zie le inril zie ka ngaituo chang lem hin chun ka’n pam ruk rieu hlak. Amiruokchu, ei hnam a lo hmangai leia Chanchinbu hi a thaw tawk tawk, a insung khawmin a ni ding ang a ni phak naw pha hiel khawp a Hnam tadinga sinthaw a nih, ti chu ka hriet chieng hle. Hi lei hin Hnam pumhuop khawma Chawimawina Insang tak ei pek a phu ka ti tak zet. Ama hrietna hlutna (Quality) en chun Sawrkar sin hmu le Officer lien khawm ni ve thei ding a nih, ti chu hriet thei a nih. Mi tamtak chun Chanchinbu hi ei tiem nuom a, a man pek ruok hi chu harsa ei ti rawp hlak! Hi thil hi thil tha lo tak, bansan hmak chi a nih. Chun, thenkhat nawk chun, ‘Tiem ding khawm um lo, tiem tlak an nawh, Mi insuosa…’ ti dam khawmin ei chier hla ei inzawt kuol rawp hlak. Tiem nuomum le tiem tlak, tiem senglo khawm chu thaw ding chun a latuha’n a man ei pek that phawt a ngai a nih, ti le mi a hran pa taka an ruoi le staff an hau chun sum tam tak a ngai a nih, ti hre puiin, a latu tiengin ei thaw ding hang thaw hmasa phawt hlak inla chu ei in thangpuituo le ei renga tadinga changkangna ding ei thaw a nih, ti hi ei hriet thar nuom a um ka ti thei hle. An unau pahni inthlawpin an enkawl hring hram hram a. An sawlpuina le an laklut ngaituo lem chun an man naw hle. Mitam tak chun nikhat khawm ei pei ring a um nawh. Tlawmngaina le hnam hmangaina nei naw ta ding lem chun sin dang zawng san awl tak ding a nih. Anni hi ei hnam tadinga Missionary le rawngbawltu ropui tak ah kei hin chu ka ngai.

Chanchinbu suksuokna ding hin mihriem hun, tha-le-zung, khawl, thil tul le makmaw le sum-le-pai a ngai rawn em em a, nitin a sengso chu tam tak a nih. Hieng a ni lei hin ram le hnam var lem hai thaw dan angin ei Chanchinbu neisun sun te hi duot deu ei tiu ti chu ei hung hril nuom tak chu a nih. Chuongang bawkin ei tawng a suok hlak Chanchinbu dang danghai khawm duot ei tiu. Ei duot thei dan ruok chu in ang thei naw ni a, mani le mani ngun taka in ngaituoin, ei phak tawk ang peiin le ei in hriet suok dan a zirin chang sup sup el ei tiu. Ei duot thiem po leh ei Chanchinbu hai hi a thain, a/an dam sawt ve pei ding a nih. Hmar Chanchinbu a ni manin lang ei ta, tiem ei ta, a man khawm bat lova pein, suk vul tum seng ei tiu. Ei hnam damna dinga pawimaw a ni si a.

Vawisunni hin Hmar hai lai Officer le mihausa iemani zat ei um tah. Ram le hnam hmangaitu a insal ngam ngat khawm tiem senglo ei um tah. Chanchinbu tha dit a titi sep khawm ei inchatlak nawh. Ram le Hnam hmasawn inkhina tak pakhat chu– Chanchinbu a ni rawp hlak si a! Ei ni hi teh, ram le hnam hmasawn ei ni am leh?

Hmar tawnga nitin Chanchinbu umsun le damsawt tak,
Hmasawnna Thar (An Independent Daily Newspaper);
Tuithaphai a inthawka suksuok hi lain, tiem la,a man pe tha bawk la,
Nitin a Tharin hma sawn rawh…
Powered by Blogger.