Halloween party ideas 2015

By Ramthienghlim Varte, Senior Anthropologist

Hmar Christian Leader’s Forum (HCLF)-hai zarin pheikhai inruol takin Puitling Sunday School subject ei la nei thei zing a. Hrilfie Bu buotsaitu ding khawmin thafan a um hle. Hi, hnam damna dinga chanchintha le inzawmkhawmna sirbi thatak ana, la hung ni pei bawk a tih. Hiengang hin kumtin a Kohran pawl hrang hrangin thupui ei siemhai khawm angkhat ni thei sienla, chu besan chun September beiruol dam hei nei chur chur inla lem chuh a van hawi awm de aw.

Tukum Puitling Sunday School subject ei inchuk mek Samuel I&II hi Bung 54 a um a chang 1505 a sei a nih ( cf DV ). Hrilfie Bu chuh Rev (Dr) Lalthankhum Sinate a buotsai ana, a hrilfie tawi thiem em em el. Phek 171 ( A lekhabu rawnhai thangsa’n )-in ami zo pek thei a. Copy 5,000 sut ani a, aman Rs 100 a na, a renga zawr zo a ni chun Rs 5,00,000.00 a hung thlingphak ding a nih.

Hrilfie Bu / I&II Samuel Inchuklai Phek 20-na Pathien Bawm (Ark of God) a dung Tawng khat le a chanve tihi BSI and BFW a Exodus Bung 25 chang 10-na le Exodus Bung 37 chang 1-a khan Tawng hni le a chanve ti’n an ziek a, DV (Delhi Version) a chun Exodus Bung 25 chang 10-na ah Centimetre za le sawmpakhat ati a, Bung 37 chang 1-na ah Meter khat le Centimeter sawm ati a, NIV (New International Version)-ah Cubit hni le a chanve ti’n a ziekve thunga, chuleiin Tawng hni le a chanve hin inchalrem tir inla a thal naw ma nih.

Chun, Samuel I-na Bung 6 chang 19-a Beth-Semes khuo mihai Lalpa Bawm sung an en leia thi mi Sing nga le sawmsari ( 50,070 ) tihi BSI le BFW a inziek dan ana, chu Hrilfie Bu phek 25-na a khan hiengzat hin a ziekve a; NIV (New International Version) le DV (Delhi Version)-a ruok chun mithi Sawm sari (70) chauvin an ziek ve thunga, a sing nga tela intlau chuh hrietthiem an tak. Hebrew, Septuagint, Vulgate T, Apocrypha tihai ramtin hung besan lovin Baibul tienga bulthut neinaw (Layment)-hai hrietthiem tawk chara mawlin hung hrilfie thei unla nuom a um khawp el.


By: Jeremi L.Khawbung

Hi people from mainland . Before you ask, I’m a north-easterner. You addressed me a Chinky. 

Let me make something clear right up front: you have no real idea what it’s like to be discriminated against on the basis of race. You know why? Because we’re from Northeast India. We’r Schedule Tribes (Hills) in India. It’s absurd because mainlanders don’t need an extra reminder of their value, race and identity unlike me…because it’s reaffirmed for them every single day by the people we see in the media, by the people that run this country, and yes, even by the people that act as our educators. Indian education has long been under fire by people who use their brains over the continued teaching that all the Hindu mythology is great and all the Hindu saints are a dude and a heroes and someone we should all celebrate year after year. But you probably still think that, don’t you?

Probably before you got to college, most of your teachers taught the version of Indian history, a history book you won't find a single chapter of Northeast India. I imagine college courses might have been a bit of a shock for you, with discussions that maybe didn’t valorize violent colonization and actually shone a light on the perspective of people who weren’t from the Mainlands.

Is this where things started to get uncomfortable for you, India, and you don't want to recognized us as a true Indian? I imagine the first lecture on Indian’s legacy of brutality and oppression left me shock, way back in college. Maybe i thought that particular professor was just a wayward nut job. But then another class discussed institutional racism, and another. And i began to squirm in my seat because whoa this wasn’t just one time where your Mongoloid Indian face took you to troubles. I see petitions and articles on the Internet talking about racism and bias and…gasp…mainland Indians privilege. And I'm sick of it. Because who wants to sit in a room full of people, people who don’t all look and sound like you, and talk about the ways that you are flawed? That’s uncomfortable. That’s awkward. That doesn’t feel good. It feels like being singled out; it feels like being held accountable for things you don’t feel responsible for; it feels like being defined by the color of your skin; it feels like being blamed; it feels like being…discriminated against.

Look, India. I see why non - north-easterners are uncomfortable towards North-easterners. You have been taught your entire life that non northeastern is always right. Your formal education has revolved around Delhi and Haryana, the championing of racist brutes, and the marginalization of people of color. You have grown up insulated from racism and discrimination and what those words truly mean. You have been trained to see your community as the norm, the default, the center of the world: you think that Other people have a race, but you are just…you. Your sharp nose has been an invisible tool that you have wielded your entire life, mostly without really realizing it, but now that when we fought back and people are criticizing the invisible tool, you are pissed, defensive, and maybe even afraid. I would say that’s normal. Because I am a victim of being a flat nose. Everything you’ve been taught is being contradicted, so a little discomfort is expected.

That the discussion of structural racism made you uncomfortable? I have a simple question for you India: how do you think people of color feel? What if that college or place that you felt was hostile was your world, your life? It’s odd, you see. It’s odd that you want your voice to be heard and your pain acknowledged, but you don’t want to acknowledge the suffering of people of being a NORTH-EASTERNERS. You want to talk about discrimination against yourself—but you don’t want to talk about discrimination against people of NORTHEAST. Interesting. 

Bottom line: India, I want you to be uncomfortable. It means you’re being challenged. I know that mental growth, like physical growth, comes with growing pains. It’s not always easy. It’s not always fun. It’s going to hurt and you’re going to come out the other side bumped and bruised…but better. What have you done lately, INDIA?

By Timothy Z. Zote & M. Jonathan Z. Zote,  Saikawt

(True Story)

VIETNAM rama Hmong hnama mi (Hmong chu Zalen tina a nih) ringthar Pastor Than Van Truong an ti hi a um a, ama chun nuhmei Kim a nei a, chun, Thanvantruong hi Kristien ah an let hma hin Vietnamese Army-ah kum 17 a thang hman a nih. Kum hung inher pei chun Than Van Truong hai nupa chu chanchin tha hril dartu hmingthang an hung ni tung pei a. Amiruokchu a ram sawrkar danin chanchin tha hril hi a phal naw leiin harsatna an hung tuok tan a. Inkhawmna ding Biekin an mamaw sukpuitlingna dingin an Inah an inkhawm hlak a. Amiruokchu, vangduoi thlak takin an inkhawm hlak lo hre ruk an lo um a. Chuonghai chun sorkâr thuneitu kuomah an intlun a, chu phing chun an hung man tah a nih. Hrem theina chi hrang hrangin an hrem a, khêlin ‘tuolthattu, hlêmhmang, mi suollui chîng a nih’ tiin an in tum bawk. Lunginah ni 239 lai a um a, hienga Lungina a um sûng khawm hin ringthar 17 zet an um hman a hril a nih. February 2004 khan House Arrest-a insuo phawt a nih.

Hienga insuo a ni sung khawm hin a chanchin tha hril chu a tawp thei chuong nawh. June 3, 2004 khan an man nawk a, lungina bawk an thun nawk a, Lungina a um khawm chun a chanchin \ha hril chu a tawp chuong nawh. Intang mi 8 hai chun Isu Krista hnungzuitu dingin an inpek nawk ta pei a nih. A sinthaw a chawlsan chuong naw leiin October 3, 2004 khan mi anglo (invêt) anga ngaiin invêt siekhawmna inah an khum nawk tah a nih. Thla khat sûng zet pindan rê taka an khum hran el bâkah damdawia kâp zing a ni bawk. Hieng lâi zing khawm hin Pathien a ringa, a thla a phâng chuong nawh.

Ni khat chu, a nuhmei Kim-in a va kan a, thuneituhai kuomah chun a pasal hi mi pangngai a ni a, damdawia vai ta lo dingin a ngên a. Thuneituhai chun a dawn dân ding an hriet naw leiin a pasal le an inhmu ding an phal ta naw a nih. Unaunu Kim hin an biel milienhai kuomah a pasal insuo dingin a va ngên a, anni chun an mawphurna a ni naw thu le Peoples’ Prosecution thuneituhai mawphurna a ni zie le an chunga hotuhai thu naw chun iengkhawm an thaw thei naw zie an hril pek tlat el si. Thuneituhai po po hlak chun lungril buoi a nih ti chu suonlamin insuona ding thu an sukthluk ngam naw bawk. Doctorpa khawmin ama nêka thuneituhai le insanglemhai thu thua um a ni zie le ama thuin iengkhawm a thaw thei naw thu an zawt bawk. Dam naw a ni naw zie lekha chu ziek pek thei a ta, anachu thuneituhai le insanglemhaiin an awipek a ring naw bawk leiin umzie a nei thei rak naw ding thu a lo hril zing bawk si. Thiem thu hril lem chu kâr hlatak a nih.

Kim chun a pasal chu damdawi iengkhawm pe talo dinga a va ngên nawkna chun ra a nei met. Chu hlak chu vântlâng damnawhai a bîkin lungril buoi tak takhai lai an la hung khum ve deu deu. Harsa ti tak pum chun chanchin tha chu a hril zing tho a, October chen khan lungril buoi damdawi ina umhai laia mi 10 (sawm) hai chu ringtu an hung ni nawk tah a nih.

Iemanichen hnunga chun khuoa inthawk km 50 vêla hla a um Lunginah chun an khum tah a, Kim chun an pa chu kârtin hin bawngnene, chini, sa, thei le fak thei chi dang dang hai chawiin a va kan zing zing thei tah a. Chanchinbu palaihai chun hienga I pasal a tuorna thua hin I beidawng am? Tia an indawn chu a beidawng el naw thu le Pathienin an lampui dinga a ruotpek nia ngaiin ringthar tam tak, a bikin mi angloa an I ngaihai le misuol turu tak takhaiin Pathien an hung hmu pha hi ropui a ti thu a hril lem hlau a nih.

Hieng khawpa harsatna le rinumna an tuor khawma, a hmangaitu kona an inphatsan chuong nawh. Nang teh, Krista ta dingin vawi ieng zât am I tuor ve ta a?

(Source – Voice of the Martyr’s May-June, 2005, Australia, English Edition)

By L.Keivom, Inpui.com Columnist

Thieng le thieng naw inkara hin,

Hmun insang le a’n hnuoiah;

Kal chawi dan ka hriet thiem nawh,

Nangin lawn mi’n chuktir la,

Hmun inhoi le rinumah,

I kutin mi chel zing rawh

tiin hringnun thlalera sawl taka inzin, retheina le harsatna tinrêngin a tlakbuok, sienkhom thlarau tienga van mana ringa kalchawi hlak, Mosie anga ‘Hmutheilo’ chu a hmu tlat leia sel taka rinumna thuo tam tuor muolsuotu, hla hring le rau pai sawmriet chuong phuoktu, kristien hlaa ‘Hmar Zai’ ei ti hung hmang hmasatu, kum tina a lung suklêngtu le sukhartu ‘Bethlehem dar’ ri mawi chu ngaithla hman ta loa Vanin a kuoma hmang ta lem dinga December 20, 1943-a ropuinaa a ko lut Pastor Thangngur chu a chunga ei hung tar lang, hla ropui tak hin a lo inrÅ­m suok a. An leh, ringnaa kalchawi ti chuh ieng tina am ni tang a ta?

Part 1-a khan ringna umzie le a bebawm sei tak ei hril tah a. Baibul sunga ringnaa mi huoisen hming an tar tlar tamna tak, eini kalchar khawzawl tronga hril chun, ringnaa thangsuohai lengkhawm rawnna tak bung chu Hebrai 11 a nih. Hi bung hi Saptrong hmangtuhai chun ‘Hall of Faith’ an ti hiel reng a nih. A ziektu hi a tu khom ni sien, Jentel kawlom hmawra inthoka suok chu a ni naw chieng khop el. Paula lekhathon hrang hranga inthlana chibai a buknaa ringnaa kalchawi, a ngainat zuol bikhai hming a lamnaa chuh Jentel mihai khomin hmun an chang ve ti ei hmuh. Hi Hall of Faith-a ruok hin chu Hebrai/Israel mi le an hnam hung suok hmaa an chanchin le inzoma thlatu bul insersuon laia mi le an saphun, entirnan nawchizor Rahabi hai dam chauh an thrang.

Chuonghai chu tuhai am an na? A laktawiin hang bi’ng ei tih. A hmasa takin Kaina le Abel an hung inlang a, a hmasa hi lo neia fak zong, a nuhnung hi ran vaitu. Chu zoah Pathien suklawmtu a ni leia a hringa vana lak tung Enok a nih. A dotah kum 120 zet long tuktu Noa a nih. Hi zoa hin kum zali chuong bawkanin pêm pakhat, a hming Abraham a hung inlang a, ama chu ringnaa ‘Pa’ ti khopa sulhnung maksantu a nih. Hi hnunga hin Abraham le a thlahai, Aigupta rama bawia an intang chena mi, lo nei le ran vaia hmuingil Isak dam, ran vaia hmuingil bok Jakob, Israel hnam 12 thlatu dam le a naupa, rorêltu hmingthang Josefa hai hming a lam a, chu chu rorêltu le thruoitu hmingthang Mosie-in a zui a. Mosie chun Abraham kuoma Pathienin ram pek a tiema chun a tiema inthoka kum 470 hnungah a thlahai a thruoi tlung a, Josua rawiin chu rama chun an lut a, an hluo a, lal nei loin, Israel hnam 12 chun mani senga ro inrelin kum 450 lai an um a. Chu hun sunga rorêltu 12 Pathienin a pek laia panga hming- Gideon, Barak, Samson, Jeftha le Samuel- hai chu a sam a. Lal an hung nei hnunga mi pakhat, Davida hming a thrang sa bok a, a dang chu hming suota sam a nei nawh.

Hienghai hi a tlangpuia an nina ei sui chun Pathienin a thil tum hlenna dinga hnam indin a tumnaa hmangruoa a hmang, tharum le ralthuom hmanga bei pawl dam, ram le hnam thruoina le opnaa roreltu hmingthang threnkhat le ran vaina tienga hmuingil an nih. A tawi zawngin, hnam indinna dinga mi trangkai ruol an nih. An thruoitu lien Mosie meuh khom pa zaidama hril ni sien khom a hnampui tranna leia tharum hmanga tuolthat a nih. Kanan ram an hluoa inthoka lal an nei inkara ‘Rorêltu 12’ zet Pathienin a ruotpekhai dam hi tharum hmanga an mi le sahai san bak chu thlarau tienga enton tlak an nina hril ding a tam nawh. Pathienin a ruotna san, an thaw ding tak an thaw kha ringnaa kal chawi an nina le hriet an hlawna chu a ni awm. Rorêltuhai chanchin an ziek laia hmun hluo rawn tak Samson lem kha chu nunghak le nawchizor kuol kha sinpui taka a nei amanih ti ding hielin a um a, a tawpah a muolphopui hrim a. Sienkhom Pathien ko nachang a hriet leiin a dam laia an hmêlmahai a that neka tam Dagon tempulah a thi chilh a ni khah!

Ringnaa kalchawi thu ei hril pha leh taksa rama ni tina khawsakna le inzom ni loa thlarau ram deuh rÅ­t dinga ngaina a lien a, a mak ang reng khop el. Hi thlir dan hi khaw lai le iengtika inthoka hung suok am a na? ti dam le hi thila ngaidan suok hi thlir dan indik a ni am? ti dam hi bi chieng thra ngotin ka ring. A san chu, ringnaa kalchawi ei hril pha leh mi tam takin ramthima rongbawlna leh kei mat phet ei tum a, mitthlaah Tripura le Bhutan dam le ramthim changkang Wales ram dam ei hmu rang ruoi a. Rongbawltu intihai po po hlak chun pulpit tlanga inthokin anni rawi chauh rongbawla pen suoka inhril an tum a, anni nek daia ringnaa kal chawi taima lem le hrat lem, daikil kara mi rethei tak tak thawlawm tling khawma hlawfaa ruoi an nizie hrim hriet fuk an tum nawh.

Hienga mi thawlawm tling khawma inhlawfaa ruoi, rongbawltu inti deuh hai hin, an sin an hlen hne naw lem chun, bat intieng hnûra chatuon rorelna hmaa la ngir ding an nih ti an ngaituo ngai naw khom a ni el thei. A hlawtlinga inngai ngai hi a bat rawn an ni khomin makti ding a ni nawh. Tirko Paula khan chu a nuom der naw a, mani kut ngeia sin inrim taka thawa intodelh a tum tlat a nih ti a lekhathonah voi tam a ziek. Mi thawlawm thlakthla leia ramthim lo ramthim inchangtir a, lungruol taka mi kal chawi tlang diel diel lai kei thre a, thu hne thei po ringthara indin thar pawlhai rongbawlna dam lem lem hi chu… ngaituoum khel daih a nih. Ngaituona fim put, thlaraua mit varna neia inhrie le mi ngaihai hmanin kohran hring indin suok harsa an tizie hahîpa an testimawni an ziek laiin, taksa thluok le thlarau thluok trawl hmanga Pathien ram indin tum chu mani mihai meibithlinga khuoihlipui siepek chu nepte a ni el thei. Iengkim LALPA, Pathienin a hriet.

Chuleiin, ringnaa kalchawi ti umzie indik lem ei hriet a poimaw. A chin tak le a lien tak chenin, tu khomin ei theina ang seng le Pathienin ei nina dinga a ruot ang senga ei ringna le inphua sin thaw a, mani theina le chemkalna zawng sengah inhmang a, mani chan seng ei hlen hi ringnaa ei kalchawi dan ding tak chu a nih. Taksa pumkhata bung hrang hrang inpengtuoin an thaw ding tak an thaw seng chun mi hrisel le chakvak a siem angin, ram le hnam, khawtlang le sungkuo thra le hrisel indin ding chun, mi tinin mani theina sengah ei thaw dinga um chu ei hlen suok a ngai. Chu ngirhmuna inthok chun mi mal, sungkuo, khawtlang, hnam le ram ngir suokin a hung dingchang hlak a nih. Chu chu a nih kum sawmli liem taa hlaa ka lo khekpui kha:

Inthuruol hi hrătna bul a nih,

Inthre dar chu tlûkna bul a nih;

Ei ram ei hnam tungdingna dingin,

Thrangruolin hma tieng ke pên ei tiu.

Lal trongtrai ei hril zata “I ram hung tlung raw se” ei ti hlak hi Edena inthoka Pathien thil tum niin a’n lang. Chu thua Farisaihai zawna Isu’n a donnaah chun, “Pathien ram chu nangnia um a nih” a ti daih hrim a ni khah. Pathien thuneina le enkolna hnuoia ama ditzawng anga nunkhuo hmang theina Eden a siem chu bawsietna suol leia a lo koi dar hnung khomin, mihriem tina ama inlalna ram indin tum chu a thrul chuong nawh. Sienkhom, mihriemin thrat tieng pan neka suol tieng a awn tlat leiin tuiletin na takin a hrem a, Noa le a sungkuohai chauh a hlà a. Chu hnung khom chun thrat tieng pan an tum chuong nawh. Kum 400 hnungah a ditzawng thawtu ding sungkuo indin dingin Abraham a ko suok a, chu taka inthoka kum 470 hnungah, chu sungkuo fe peia inthok chun mihriem sandamna dinga Ama ngei mihriem taksa puta a hung inhlanna ding chu ruotin, kum 1900 neka tam hnungah a hung hlen a, mi tin ta dingin sandamna lampui a hung hong a, chu sandamna huonga lut theina chabi chu RINGNA a nih.

Chu lei tak chun, “Ringna naw chun Pathien suklawm ruol a ni si nawh. Tu khom Pathien hung pantu chun Ama chu a um ngei a, lungril taka Ama zongtuhai chu lawmman a pek hlak ti a ring ding a nih” tiin Hebrai lekhathon ziektu chun a lo hril a nih (Heb. 11:6). Chu Pathien ringtu chun a lawmman hmu ding chu dam sunga ni tina dong dingin am, an naw leh thi hnunga chauh chang dingin an beisei? “Ni khat chu hnena puon la sil ka tih” tia kalchawitu am, an naw leh ni tin, darkar tin, minit tin le sekhon tina hnena puon sila kalchawitu ni dingin a hringnun a buotsai?

Jakob-in, “Taksa hi thlarau thrang naw chun mithi a ni angin, ringna khom thilthaw thrang lo chun thil thi a nih” (2:26) a lo ti angin, ringnaa kal chawi inti siin, mani thaw ding thaw loin, tho loin zal trok trok inla, iem ei ringin umzie a nei ding? Lekha inchuktu ni lang, ka lekha inchuk ding inchuk si loin, thil dang thawsanin amanih um thăng mei mei lang, iem ringtu ka ni a sawtna? Ei thaw ding ei thaw naw zat hin suol ei thaw a nih. Ringnaa hma tieng pana kal chawinawtu, thil thra thaw ding hrea thaw si loa um thang mei meihai hi thaw lo suola sip ei nih.

Pathieninin a mi’n thuomna, mi tinin ei theina zawng senga ei thaw ding mawphurna ringum tak, indik tak le taima taka hlen hi ringnaa rong ei bawl dan ding tak chu a nih. Ama lawmzawng fel tak le ringum taka thawtuhai kuoma an thaw ang phu peia lawmman petu chun a thu zawmtuhai chu lawmman a pek ngei ngei a, a hrana hni buoi khom a ngai nawh. Mani thaw ding thaw pei si loa lawmman ei thrin tum pha leh kut a kei hlak a nih. Ringnaa kalchawitu tu khom an inthrung mûm el ngai nawh. Ringna le taimakna dam hi thil inkop tlat a nih. Tumruna leh khom. Ringna chun beiseina a pek leiin, chu chun thil thaw dingin ringtu lungril a mor a, hmu thei lo chu a hmaah pholeng anga a tarpek leiin chu chun tumruna le bei trăng trâng dinga taimakna a pek hlak. Ringtu nina le thabona hi thil inaihal a nih.

-----

[*Editor's Note: INPUI columnist Pu Keivom is a retired Indian foreign diplomat and a respected Hmar Mizo litterateur. This article was written by him on February 7, 2014]

Jeremi L.Khawbung
Kha hma meta social networking site a hai le printed media a hai chanchin insuoa lo um tah Nk. Jeremi L. Khawbung d/o (L) Lalsanglur Khawbung, Buolmuol, Bagan Harangajao, N.C.Hilss Assam a um chun United Nations Foundation a Spokesperson exam alo in ziek tling nawk tah. 

Ama hi United Nations hnuoia Media and Communication Officer sin chellai zing ani a, tuhin Geneva, Switzerland hmuna training neilai mek anih. Hi exam hi abiktakin, English Grammar le International Relations le Foreign Policy tieng pang ani a. Communication and Media Officer le United Nations Foundation Spokesperson hi hmunkhatin a chel kawp ding anih. 

Hi examna a hin rambung 17 a’nthawkin mi 376 zet anin exam a, chuhai laia chun ama chau hin hi sin (United Foundation Spokesperson) hi an ziek tling anih. 

Chun a posting na ding hmun hi - North Warizistan, Pakistan. (World's most dangerous place) Capital of Suicide bombers and Taliban an ti tawp na hmun, Khawvela hmun á¹­iumna taka an hril a nih. UN Foundation Spokesperson le UN Media and Communication Officer sin hi an ang pherphuor deu vawng anih.

Hienglai zing hin ama hi inchukna tiengpang la sunzawm zing ani lei hin tuhin Geneva, Switzerland a’nthawkin Mumbai University hnuoia M.A Final Exam pe dingin hung a ta, Chu zoa chun hi sin hi a zawm ding chau anih.

Chun ama hi appendix tieng panga operation thaw zo deu chau ala ni leiin a taksa tieng bawrsawmna taktak nei ala ani a, chuleiin a sin hi á¹­hatak le hlawtling taka a thaw pei theina dingin le Ram le Hnam inremlo hai remna intluntu palai ani ngei theina dingin tiemtuhaiin ei á¹­awngá¹­aina a hai lo hre hlak ei tiu. 





-          Tv. LRS Puruolte, Rengkai


Thil thlak danglam in nuom a,
thil siemthat in nuom tak tak ani chun a thlirtu ninaw unla, a thawtu ngei ni ro.
A thawtheitu ni dingin inchawmlut unla,
siemthat in nuom a ni chun a entu ni lovin thang ve pei ro.
-          Barak Obama, President of  USA

Ei ram khawm nisien, ei hnam khawm nisienla, ei ngirhmun indiktak ei hang biechieng dek dek a, a sietnawna lai reng reng a lo um tanaw ie! Ei ram Sawrkar roinrelbawl dan siet tak zie hlak chu, mi pangngai ni phawt chun, mi mi hril el nilova mani mit le na ngeia hretu seng ei ni deu vawng tah. Ei ram sawrkar rorel/inrelbawl dan siemthatu di’n vawisunnia Thalaihai hi ei pawimaw tak zet chu an tah. Pensioner le kum tienga upa ve tak tah hai hung in Candidate dam, thangthar/thalaiha’n tawngna taka an hmang el tah; sawrkar khawma a sawr nuom talo ha’n ram an hung invawi thar nawk thut hlak dam, hratlai, vanglai hun a ram le hnam invawi der bawk si lova pension hnunga ram le hnam hung invawi thar nawk chau dam, Election Code of Conduct kal chu hrillo, ei Bible min chuktirna khawm kala, tharum le sum hmang a, khel le in pawl neinuoia vote hmu tamna an phawt leh nuom mei mei ta vawng dam, taktak nisilova taktak anga inlanga hrat ta mei mei dam ei ditnaw thu, umhmun/taptebul a ei inzawt kuol, ei in zawt kuol el tah hai po po thlakdanglamna ding chun, vawisunnia thangthar-thalai hai hin ei ram hi ei invawi tak tak an chun, ei biek Pathien dit dan ang taka indikna le huoisen taka kal ei pen suok a hun ve ta hle naw am a ni?

United States of America (USA), Ram changkang le hausa tak anga ei ngai hlak ngei khawm, an ram economy a tha hlei thei naw leiin tuta hma met khan an sawrkar an khar (shut down) tawp el a ni kha. Khawvel pumpuiah an economy a tlaksietna khan a mi nghawng dan chu thu dang nisien, an economy a that nawna san pakhat chu an Foreign Policy lei a ni deu tak. A san tamtak um ve tho bawk sien khawm, ram dang, buoina umnahai ah an sipaihai venghimtu di’n an sie hlak bakah, ralthuom siemna’n an sum tamtak a lungral hlak a, an sie bat khawmin a vawrtawp (Debt Ceiling) a tlung pha deu rawp hiel a. USA Economy buoi lai takin President Barak Obama USA President a nina san le tuta an inthlang nawk hun a khawm a hrat zawm pei nasan pawimaw tak chu an thalaihai lei lieu lieu a nih.

President Barak Obama ngei khawm la upa lo tak a ni a, thangtharha’n an  ram thuoitu di’n la naupang si, kalhmang hrie si, thalai ngaituona ang nei ve, thalai lungril anga ram hmasawnna kawnga an dit ang zawng sukpuitling thei an ditna chu suklangin, America Inthlang History-ah midum President an neina hmasatak a ni pha hiel a ni kha.

Thalaihai kut a hin hratna a um a, India Democracy-ah khawm hin thalaiha’n ei vote hmangin ei ram hi ei siemtha thei ve a nih, ti USA chanchin a’nthawk hin a chiengtha hle awm ie. Hieng Youth Political Organisations (Mexican American Youth Organisation, The Free Child Project le National Youth Rights Association) lien tak tak USA a hin 1960 vel a’nthawk khan a lo um tah a. USA ram hi khawvel-in ei ngaisanga a um ran theina san tak khawm hi an thalaihai hmalakna lei lieu lieu a nih, ti naw thei an nawh.

Venezuela ah khawm an Politik-a corruption le ram thuoituha’n thalaihai ngaisak lova thutlukna (Decision making) an siem hlak chu dit ta lovin, THALAIHAI an hung ngir suok a, an ram Politik an sawi hning a nih. Hieng thalaihai hi Political Party hran hran a in ziekluthai an nih. Nisienlakhawm, an ram inrelbawlna ah siemthattul a um chun , an thlirna party ah an nina an inhliekhu tir ve ngai nawh. Ram siemthatna kawnga chun ei party ngaidan/ideology a ni nawh, an ti ngai nawh. Ramthatna ding, Ram a hung damna ding ani phawt chun, an ram lakah an ringumna an zawr phal ve ngai nawh. Ram inkeithruoinaah ram roreltuha’n suk diknaw an nei hai chu thalaihai- neutral a umhai le party a inziekluthai khawm, an thang inruol thup hlak. Eini Thalaihai khawm hin chuongang chu ei thaw ve thei. Tuta ei umna ram le delna hmun chit hai hi ei ram chu a nih a. A sietna lai siemthat chu Thalaihai mawphurna a nih. Hi khawvel a hin “KA” ti ding ram dang ei nei nawh. Tuta ei bubitna hmun hmun hai hi ei ram chu a ni ve zing! Vawisunnia Thalaihai hi hun la hung um pei dinga ei ram thuoitu dinghai chu ei nih bakah ei ram siemthatu ding eini thalaihai bak chu an um chuong nawh! Chuchu, eini Krista hnungzuitu hai lem lem chun ei thawthei taluo ringawt el a ni naw am ani?

Afghanistan a khawm THALAI PAWL 1400 (Persian Calendar dungzuia sie 2020 tina a nih) ti a ngir a, 2020 a chun political party ni an tum thu an puong tah a nih. Afghanistan chu ram buoi tak, helpawl Al Qaida thuneina le Muslim sakhuona kulmut taka fepuina le anni laia um hnam hran hran inngeilo tak tak umkhawm, indo zing zing hlak an nih. Chu zingsa hman chun tuhin an thalaihai har suokin, ei ram hi thalaihai mawphurna a nih, tiin hrattakin thalai pawl an hung ngir suok a, harsatna tamtak karah  Sawrkar mumal tak nei theina di’n hma an lak mek a nih. Ei ram hi Afghanistan ram neka zalen lem daih ei nih a, Thalai lekha thiem tak tak, huoisen tak tak le hmathlir tha tak tak neihai hi ei thalem daih ring a um. Pathien hring neitu ei ni a, khawvel pumpui hriet thei dingin Thalaihai hin hieng Muslim thalaihai hi khek suok khal ei tiu khai. Ei hnung hung zui lem raw hai seh. Afghanistan thalaiha’n eini thalai huoisen tak takhai hnung zuiin, ei ram lamhraw mek siemtha ding hin pen suok vat ei tiu.

Kuwait chu ram chiterek chau, Iraq President Saddam Hussein-in 1991 a a run kha a ni a, Gulf War ti a ei hrietlar em em kha, United Nations fethlengin USA le an thlawppui ram sipaiha’n Iraq an indo puia, Kuwait chu sanhimin a um tah a ni kha. An ram roinrelna chu a fe peia, Corruption le rorelna indik lovin an ram chu a hung tlak buok ve nawk ta pei a, an THALAIHAI chun chuchu hmu thei ta lovin, Thalai Pawl hrat tak Civil Democratic Movement (CDM) an indin tah a nih. Lungril hmunkhat putin, rorelna indik a um theina di’n, an tum tak Political Reform (an ram roinrel dan thlakdanglam) a um theina di’n, an political party hai chu an ram siemthatna kawngah thangruol dinga an ditna chu sukhlawtling tumin, opposition party tha sukhrat dingin 2006 khan hma an lak tan a. 2009 khawm khan Kuwait Prime Minister, Sheikh Nasser Al Mohammad Al Sabah chu thalaihai chun thlak dingin movement an siem a, 2011 khan an Prime Minister chu fakruk thubuoi (Corruption Scandal) leiin an ban pha ta hiel a nih. Hun hung fepeiin, Opposition-hai leh an ram siemthat an tumna ah an thu an hung inhmu tanaw zeu zeu tan a,thalaihai hmakhuo ngaisaka hma la dinga opposition tiengin an ram rorel khawl an nawr hrat thei tanawna leiin, 2012 khan nikum 2013 a’nthawk chun Political Party ni tadingin hma an lak ding thu an lo puong suok tah nghe nghe a ni kha.

Europe, Asia ram a khawm nisien, hmun dang dang a hai Thalaihai khawvel a ni tak zie hi thalaiha’n politik lutchilin hma an lak peia, an politik kalhmang leiin danglamna tam tak an intlun mek a nih. East le West Germany pumkhat a siem nawk theitu khawm an Thalaihai hmalakna lei a nih. Myanmar sawrkar inthlakdanglam mekna khawm an thalaihai lei a nih. Anni lem lem chu an Thalai, hlasakthiem hai chenin ram siemthatna sin an thaw a, Iron Cross (Band pakhat) lem chun hla’n an ram an invawizie an inzawt nasa taluo a, Jail an intang pha hiel a nih! Hiengang Thalai Political Organisation-hai hi khawvel ah za (100) chuong dai an um der tah! India ram a khawm hin chuongang thalai pawlhai chu an um ve tho ta hlak a chu, India Politik boruok sie taluo ringawt lei hin chuong thalaihai chu a lo fakral/faksiet nawk pei hlak a ni tak el awm! Chulei pei chu ni ngei a tih. State thenkhat le India ram hmun hran hran hai a khawm Mipui/Vantlang Pawl (Aam Admi Party/AAP) indin hiel a lotul el tah a. Election a hai khawm an hung ngir tan ve mek a. Tulem hin chu India khawpui tak, New Delhi ah intanin India ram pumpui a nasataka Corruption dona sin le hmasawnna lampui tum tum le mipui tadinga hamthatna chi tum tum hai induong suok a, suk dik ngei tumin, hma a lak mek a, India khawpui New Delhi ah tuhin thiem le thiem lovin sawrkarna a hung chalei tan ve mek ta a nih. (Party symbol khawm eini Indian Society a Corruption-in hmun tin deu thaw suk pawrche a, suk hnawk a, thang neng nung el tah hai, rimse veng vung el tah, mihriem tading khawma hrisello, thu rak tah hai phitfaina ding ni awm tak le inentirna ni awm tak Tuol Hmunphi a ni nghe nghe a nih. Hmunphi ching a hlawk zie Party policy pakhat a hmang a, Hmunphi sumdawngna tienga ram sukhmasawn tum chu ni naw tawp a tih. Ei ram suksietu Corruption, do hi a thupui tak pakhat a ni tlat a…)

Congress Thuoitu le India Prime Minister la hung ni ngei dinga mi tamtak lo beisei mek, Pu-Tlangval, Rahul Gandhi chun, election campaign le lecture a neina haiah,Thalaihai Indian Politics a lut le in hmang dingin induthaw takin a mi fiel rawp ta hlak a. Tuithaphai a hung inzinna hmasatak tum le Peace Ground, Tuibuong a election campaign a a hung tum khawm khan a hril nghe nghe. Zuk ngaituo vuot a, ramtin ngaituo chun, eini laia ding ruok chun thalai, la naupang (la junior) si tading lem chun Party tam tak lo inthuoi hlak dan enin le Seniority a thil a fe pei hlak bawk si leiin, beisei (hope) taktak ding/umzie um bek bek ding chun an lang naw el thei. Amiruokchu, ei rama Rorelna indik sawrkar indin a, chu hnuoia, Thalaihai hmakhuo ngaituoa sawrkar siem hi thalaihai mawphurna a ni tlat si leiin. To el thei ding ei ni ta nawh. India rama thalaihai el khawm nilo, ram dang thalaihai entawn tlakin, ei ram siemthatna kawng ah vawisunnia thalaihai ei pawimaw tak zet a nih!Chu ruol ruol chun, Manmasi thla, Hmarnau thalaihai khawm hi lungruol tak le thangruol a inzawmkhawmin, hma ei lak tak tak a hun ve ta hle el. Ram indin tharin, beiseina thar ei ram a hin intlung tir ei tiu. Nangni, keini intiti ta lovin, ei Hmarram tading ngei khawmin ei mawphurna pawimaw tak hi hlen suok di’n kal hang peng suok tak tak ei tiu le…

Thangruolin, Lungruolin hnam tadi’n pen ei tiu,
Zalenna ni parangin la vul ngei a tih;
Hmar nau zaleng hai lawmna di’n.
-Lalrawngbawla Ralte (1987)

“Tomorrow belongs to today’s youth”
 (Zingah khi vawisunnia thalaihai ta a nih/ Zing hun khi vawisunnia thalaihai chunga innghat a nih)
Powered by Blogger.