Halloween party ideas 2015

By L.Keivom, Inpui.com Columnist

Thieng le thieng naw inkara hin,

Hmun insang le a’n hnuoiah;

Kal chawi dan ka hriet thiem nawh,

Nangin lawn mi’n chuktir la,

Hmun inhoi le rinumah,

I kutin mi chel zing rawh

tiin hringnun thlalera sawl taka inzin, retheina le harsatna tinrêngin a tlakbuok, sienkhom thlarau tienga van mana ringa kalchawi hlak, Mosie anga ‘Hmutheilo’ chu a hmu tlat leia sel taka rinumna thuo tam tuor muolsuotu, hla hring le rau pai sawmriet chuong phuoktu, kristien hlaa ‘Hmar Zai’ ei ti hung hmang hmasatu, kum tina a lung suklêngtu le sukhartu ‘Bethlehem dar’ ri mawi chu ngaithla hman ta loa Vanin a kuoma hmang ta lem dinga December 20, 1943-a ropuinaa a ko lut Pastor Thangngur chu a chunga ei hung tar lang, hla ropui tak hin a lo inrÅ­m suok a. An leh, ringnaa kalchawi ti chuh ieng tina am ni tang a ta?

Part 1-a khan ringna umzie le a bebawm sei tak ei hril tah a. Baibul sunga ringnaa mi huoisen hming an tar tlar tamna tak, eini kalchar khawzawl tronga hril chun, ringnaa thangsuohai lengkhawm rawnna tak bung chu Hebrai 11 a nih. Hi bung hi Saptrong hmangtuhai chun ‘Hall of Faith’ an ti hiel reng a nih. A ziektu hi a tu khom ni sien, Jentel kawlom hmawra inthoka suok chu a ni naw chieng khop el. Paula lekhathon hrang hranga inthlana chibai a buknaa ringnaa kalchawi, a ngainat zuol bikhai hming a lamnaa chuh Jentel mihai khomin hmun an chang ve ti ei hmuh. Hi Hall of Faith-a ruok hin chu Hebrai/Israel mi le an hnam hung suok hmaa an chanchin le inzoma thlatu bul insersuon laia mi le an saphun, entirnan nawchizor Rahabi hai dam chauh an thrang.

Chuonghai chu tuhai am an na? A laktawiin hang bi’ng ei tih. A hmasa takin Kaina le Abel an hung inlang a, a hmasa hi lo neia fak zong, a nuhnung hi ran vaitu. Chu zoah Pathien suklawmtu a ni leia a hringa vana lak tung Enok a nih. A dotah kum 120 zet long tuktu Noa a nih. Hi zoa hin kum zali chuong bawkanin pêm pakhat, a hming Abraham a hung inlang a, ama chu ringnaa ‘Pa’ ti khopa sulhnung maksantu a nih. Hi hnunga hin Abraham le a thlahai, Aigupta rama bawia an intang chena mi, lo nei le ran vaia hmuingil Isak dam, ran vaia hmuingil bok Jakob, Israel hnam 12 thlatu dam le a naupa, rorêltu hmingthang Josefa hai hming a lam a, chu chu rorêltu le thruoitu hmingthang Mosie-in a zui a. Mosie chun Abraham kuoma Pathienin ram pek a tiema chun a tiema inthoka kum 470 hnungah a thlahai a thruoi tlung a, Josua rawiin chu rama chun an lut a, an hluo a, lal nei loin, Israel hnam 12 chun mani senga ro inrelin kum 450 lai an um a. Chu hun sunga rorêltu 12 Pathienin a pek laia panga hming- Gideon, Barak, Samson, Jeftha le Samuel- hai chu a sam a. Lal an hung nei hnunga mi pakhat, Davida hming a thrang sa bok a, a dang chu hming suota sam a nei nawh.

Hienghai hi a tlangpuia an nina ei sui chun Pathienin a thil tum hlenna dinga hnam indin a tumnaa hmangruoa a hmang, tharum le ralthuom hmanga bei pawl dam, ram le hnam thruoina le opnaa roreltu hmingthang threnkhat le ran vaina tienga hmuingil an nih. A tawi zawngin, hnam indinna dinga mi trangkai ruol an nih. An thruoitu lien Mosie meuh khom pa zaidama hril ni sien khom a hnampui tranna leia tharum hmanga tuolthat a nih. Kanan ram an hluoa inthoka lal an nei inkara ‘Rorêltu 12’ zet Pathienin a ruotpekhai dam hi tharum hmanga an mi le sahai san bak chu thlarau tienga enton tlak an nina hril ding a tam nawh. Pathienin a ruotna san, an thaw ding tak an thaw kha ringnaa kal chawi an nina le hriet an hlawna chu a ni awm. Rorêltuhai chanchin an ziek laia hmun hluo rawn tak Samson lem kha chu nunghak le nawchizor kuol kha sinpui taka a nei amanih ti ding hielin a um a, a tawpah a muolphopui hrim a. Sienkhom Pathien ko nachang a hriet leiin a dam laia an hmêlmahai a that neka tam Dagon tempulah a thi chilh a ni khah!

Ringnaa kalchawi thu ei hril pha leh taksa rama ni tina khawsakna le inzom ni loa thlarau ram deuh rÅ­t dinga ngaina a lien a, a mak ang reng khop el. Hi thlir dan hi khaw lai le iengtika inthoka hung suok am a na? ti dam le hi thila ngaidan suok hi thlir dan indik a ni am? ti dam hi bi chieng thra ngotin ka ring. A san chu, ringnaa kalchawi ei hril pha leh mi tam takin ramthima rongbawlna leh kei mat phet ei tum a, mitthlaah Tripura le Bhutan dam le ramthim changkang Wales ram dam ei hmu rang ruoi a. Rongbawltu intihai po po hlak chun pulpit tlanga inthokin anni rawi chauh rongbawla pen suoka inhril an tum a, anni nek daia ringnaa kal chawi taima lem le hrat lem, daikil kara mi rethei tak tak thawlawm tling khawma hlawfaa ruoi an nizie hrim hriet fuk an tum nawh.

Hienga mi thawlawm tling khawma inhlawfaa ruoi, rongbawltu inti deuh hai hin, an sin an hlen hne naw lem chun, bat intieng hnûra chatuon rorelna hmaa la ngir ding an nih ti an ngaituo ngai naw khom a ni el thei. A hlawtlinga inngai ngai hi a bat rawn an ni khomin makti ding a ni nawh. Tirko Paula khan chu a nuom der naw a, mani kut ngeia sin inrim taka thawa intodelh a tum tlat a nih ti a lekhathonah voi tam a ziek. Mi thawlawm thlakthla leia ramthim lo ramthim inchangtir a, lungruol taka mi kal chawi tlang diel diel lai kei thre a, thu hne thei po ringthara indin thar pawlhai rongbawlna dam lem lem hi chu… ngaituoum khel daih a nih. Ngaituona fim put, thlaraua mit varna neia inhrie le mi ngaihai hmanin kohran hring indin suok harsa an tizie hahîpa an testimawni an ziek laiin, taksa thluok le thlarau thluok trawl hmanga Pathien ram indin tum chu mani mihai meibithlinga khuoihlipui siepek chu nepte a ni el thei. Iengkim LALPA, Pathienin a hriet.

Chuleiin, ringnaa kalchawi ti umzie indik lem ei hriet a poimaw. A chin tak le a lien tak chenin, tu khomin ei theina ang seng le Pathienin ei nina dinga a ruot ang senga ei ringna le inphua sin thaw a, mani theina le chemkalna zawng sengah inhmang a, mani chan seng ei hlen hi ringnaa ei kalchawi dan ding tak chu a nih. Taksa pumkhata bung hrang hrang inpengtuoin an thaw ding tak an thaw seng chun mi hrisel le chakvak a siem angin, ram le hnam, khawtlang le sungkuo thra le hrisel indin ding chun, mi tinin mani theina sengah ei thaw dinga um chu ei hlen suok a ngai. Chu ngirhmuna inthok chun mi mal, sungkuo, khawtlang, hnam le ram ngir suokin a hung dingchang hlak a nih. Chu chu a nih kum sawmli liem taa hlaa ka lo khekpui kha:

Inthuruol hi hrătna bul a nih,

Inthre dar chu tlûkna bul a nih;

Ei ram ei hnam tungdingna dingin,

Thrangruolin hma tieng ke pên ei tiu.

Lal trongtrai ei hril zata “I ram hung tlung raw se” ei ti hlak hi Edena inthoka Pathien thil tum niin a’n lang. Chu thua Farisaihai zawna Isu’n a donnaah chun, “Pathien ram chu nangnia um a nih” a ti daih hrim a ni khah. Pathien thuneina le enkolna hnuoia ama ditzawng anga nunkhuo hmang theina Eden a siem chu bawsietna suol leia a lo koi dar hnung khomin, mihriem tina ama inlalna ram indin tum chu a thrul chuong nawh. Sienkhom, mihriemin thrat tieng pan neka suol tieng a awn tlat leiin tuiletin na takin a hrem a, Noa le a sungkuohai chauh a hlà a. Chu hnung khom chun thrat tieng pan an tum chuong nawh. Kum 400 hnungah a ditzawng thawtu ding sungkuo indin dingin Abraham a ko suok a, chu taka inthoka kum 470 hnungah, chu sungkuo fe peia inthok chun mihriem sandamna dinga Ama ngei mihriem taksa puta a hung inhlanna ding chu ruotin, kum 1900 neka tam hnungah a hung hlen a, mi tin ta dingin sandamna lampui a hung hong a, chu sandamna huonga lut theina chabi chu RINGNA a nih.

Chu lei tak chun, “Ringna naw chun Pathien suklawm ruol a ni si nawh. Tu khom Pathien hung pantu chun Ama chu a um ngei a, lungril taka Ama zongtuhai chu lawmman a pek hlak ti a ring ding a nih” tiin Hebrai lekhathon ziektu chun a lo hril a nih (Heb. 11:6). Chu Pathien ringtu chun a lawmman hmu ding chu dam sunga ni tina dong dingin am, an naw leh thi hnunga chauh chang dingin an beisei? “Ni khat chu hnena puon la sil ka tih” tia kalchawitu am, an naw leh ni tin, darkar tin, minit tin le sekhon tina hnena puon sila kalchawitu ni dingin a hringnun a buotsai?

Jakob-in, “Taksa hi thlarau thrang naw chun mithi a ni angin, ringna khom thilthaw thrang lo chun thil thi a nih” (2:26) a lo ti angin, ringnaa kal chawi inti siin, mani thaw ding thaw loin, tho loin zal trok trok inla, iem ei ringin umzie a nei ding? Lekha inchuktu ni lang, ka lekha inchuk ding inchuk si loin, thil dang thawsanin amanih um thăng mei mei lang, iem ringtu ka ni a sawtna? Ei thaw ding ei thaw naw zat hin suol ei thaw a nih. Ringnaa hma tieng pana kal chawinawtu, thil thra thaw ding hrea thaw si loa um thang mei meihai hi thaw lo suola sip ei nih.

Pathieninin a mi’n thuomna, mi tinin ei theina zawng senga ei thaw ding mawphurna ringum tak, indik tak le taima taka hlen hi ringnaa rong ei bawl dan ding tak chu a nih. Ama lawmzawng fel tak le ringum taka thawtuhai kuoma an thaw ang phu peia lawmman petu chun a thu zawmtuhai chu lawmman a pek ngei ngei a, a hrana hni buoi khom a ngai nawh. Mani thaw ding thaw pei si loa lawmman ei thrin tum pha leh kut a kei hlak a nih. Ringnaa kalchawitu tu khom an inthrung mûm el ngai nawh. Ringna le taimakna dam hi thil inkop tlat a nih. Tumruna leh khom. Ringna chun beiseina a pek leiin, chu chun thil thaw dingin ringtu lungril a mor a, hmu thei lo chu a hmaah pholeng anga a tarpek leiin chu chun tumruna le bei trăng trâng dinga taimakna a pek hlak. Ringtu nina le thabona hi thil inaihal a nih.

-----

[*Editor's Note: INPUI columnist Pu Keivom is a retired Indian foreign diplomat and a respected Hmar Mizo litterateur. This article was written by him on February 7, 2014]

Jeremi L.Khawbung
Kha hma meta social networking site a hai le printed media a hai chanchin insuoa lo um tah Nk. Jeremi L. Khawbung d/o (L) Lalsanglur Khawbung, Buolmuol, Bagan Harangajao, N.C.Hilss Assam a um chun United Nations Foundation a Spokesperson exam alo in ziek tling nawk tah. 

Ama hi United Nations hnuoia Media and Communication Officer sin chellai zing ani a, tuhin Geneva, Switzerland hmuna training neilai mek anih. Hi exam hi abiktakin, English Grammar le International Relations le Foreign Policy tieng pang ani a. Communication and Media Officer le United Nations Foundation Spokesperson hi hmunkhatin a chel kawp ding anih. 

Hi examna a hin rambung 17 a’nthawkin mi 376 zet anin exam a, chuhai laia chun ama chau hin hi sin (United Foundation Spokesperson) hi an ziek tling anih. 

Chun a posting na ding hmun hi - North Warizistan, Pakistan. (World's most dangerous place) Capital of Suicide bombers and Taliban an ti tawp na hmun, Khawvela hmun á¹­iumna taka an hril a nih. UN Foundation Spokesperson le UN Media and Communication Officer sin hi an ang pherphuor deu vawng anih.

Hienglai zing hin ama hi inchukna tiengpang la sunzawm zing ani lei hin tuhin Geneva, Switzerland a’nthawkin Mumbai University hnuoia M.A Final Exam pe dingin hung a ta, Chu zoa chun hi sin hi a zawm ding chau anih.

Chun ama hi appendix tieng panga operation thaw zo deu chau ala ni leiin a taksa tieng bawrsawmna taktak nei ala ani a, chuleiin a sin hi á¹­hatak le hlawtling taka a thaw pei theina dingin le Ram le Hnam inremlo hai remna intluntu palai ani ngei theina dingin tiemtuhaiin ei á¹­awngá¹­aina a hai lo hre hlak ei tiu. 





-          Tv. LRS Puruolte, Rengkai


Thil thlak danglam in nuom a,
thil siemthat in nuom tak tak ani chun a thlirtu ninaw unla, a thawtu ngei ni ro.
A thawtheitu ni dingin inchawmlut unla,
siemthat in nuom a ni chun a entu ni lovin thang ve pei ro.
-          Barak Obama, President of  USA

Ei ram khawm nisien, ei hnam khawm nisienla, ei ngirhmun indiktak ei hang biechieng dek dek a, a sietnawna lai reng reng a lo um tanaw ie! Ei ram Sawrkar roinrelbawl dan siet tak zie hlak chu, mi pangngai ni phawt chun, mi mi hril el nilova mani mit le na ngeia hretu seng ei ni deu vawng tah. Ei ram sawrkar rorel/inrelbawl dan siemthatu di’n vawisunnia Thalaihai hi ei pawimaw tak zet chu an tah. Pensioner le kum tienga upa ve tak tah hai hung in Candidate dam, thangthar/thalaiha’n tawngna taka an hmang el tah; sawrkar khawma a sawr nuom talo ha’n ram an hung invawi thar nawk thut hlak dam, hratlai, vanglai hun a ram le hnam invawi der bawk si lova pension hnunga ram le hnam hung invawi thar nawk chau dam, Election Code of Conduct kal chu hrillo, ei Bible min chuktirna khawm kala, tharum le sum hmang a, khel le in pawl neinuoia vote hmu tamna an phawt leh nuom mei mei ta vawng dam, taktak nisilova taktak anga inlanga hrat ta mei mei dam ei ditnaw thu, umhmun/taptebul a ei inzawt kuol, ei in zawt kuol el tah hai po po thlakdanglamna ding chun, vawisunnia thangthar-thalai hai hin ei ram hi ei invawi tak tak an chun, ei biek Pathien dit dan ang taka indikna le huoisen taka kal ei pen suok a hun ve ta hle naw am a ni?

United States of America (USA), Ram changkang le hausa tak anga ei ngai hlak ngei khawm, an ram economy a tha hlei thei naw leiin tuta hma met khan an sawrkar an khar (shut down) tawp el a ni kha. Khawvel pumpuiah an economy a tlaksietna khan a mi nghawng dan chu thu dang nisien, an economy a that nawna san pakhat chu an Foreign Policy lei a ni deu tak. A san tamtak um ve tho bawk sien khawm, ram dang, buoina umnahai ah an sipaihai venghimtu di’n an sie hlak bakah, ralthuom siemna’n an sum tamtak a lungral hlak a, an sie bat khawmin a vawrtawp (Debt Ceiling) a tlung pha deu rawp hiel a. USA Economy buoi lai takin President Barak Obama USA President a nina san le tuta an inthlang nawk hun a khawm a hrat zawm pei nasan pawimaw tak chu an thalaihai lei lieu lieu a nih.

President Barak Obama ngei khawm la upa lo tak a ni a, thangtharha’n an  ram thuoitu di’n la naupang si, kalhmang hrie si, thalai ngaituona ang nei ve, thalai lungril anga ram hmasawnna kawnga an dit ang zawng sukpuitling thei an ditna chu suklangin, America Inthlang History-ah midum President an neina hmasatak a ni pha hiel a ni kha.

Thalaihai kut a hin hratna a um a, India Democracy-ah khawm hin thalaiha’n ei vote hmangin ei ram hi ei siemtha thei ve a nih, ti USA chanchin a’nthawk hin a chiengtha hle awm ie. Hieng Youth Political Organisations (Mexican American Youth Organisation, The Free Child Project le National Youth Rights Association) lien tak tak USA a hin 1960 vel a’nthawk khan a lo um tah a. USA ram hi khawvel-in ei ngaisanga a um ran theina san tak khawm hi an thalaihai hmalakna lei lieu lieu a nih, ti naw thei an nawh.

Venezuela ah khawm an Politik-a corruption le ram thuoituha’n thalaihai ngaisak lova thutlukna (Decision making) an siem hlak chu dit ta lovin, THALAIHAI an hung ngir suok a, an ram Politik an sawi hning a nih. Hieng thalaihai hi Political Party hran hran a in ziekluthai an nih. Nisienlakhawm, an ram inrelbawlna ah siemthattul a um chun , an thlirna party ah an nina an inhliekhu tir ve ngai nawh. Ram siemthatna kawnga chun ei party ngaidan/ideology a ni nawh, an ti ngai nawh. Ramthatna ding, Ram a hung damna ding ani phawt chun, an ram lakah an ringumna an zawr phal ve ngai nawh. Ram inkeithruoinaah ram roreltuha’n suk diknaw an nei hai chu thalaihai- neutral a umhai le party a inziekluthai khawm, an thang inruol thup hlak. Eini Thalaihai khawm hin chuongang chu ei thaw ve thei. Tuta ei umna ram le delna hmun chit hai hi ei ram chu a nih a. A sietna lai siemthat chu Thalaihai mawphurna a nih. Hi khawvel a hin “KA” ti ding ram dang ei nei nawh. Tuta ei bubitna hmun hmun hai hi ei ram chu a ni ve zing! Vawisunnia Thalaihai hi hun la hung um pei dinga ei ram thuoitu dinghai chu ei nih bakah ei ram siemthatu ding eini thalaihai bak chu an um chuong nawh! Chuchu, eini Krista hnungzuitu hai lem lem chun ei thawthei taluo ringawt el a ni naw am ani?

Afghanistan a khawm THALAI PAWL 1400 (Persian Calendar dungzuia sie 2020 tina a nih) ti a ngir a, 2020 a chun political party ni an tum thu an puong tah a nih. Afghanistan chu ram buoi tak, helpawl Al Qaida thuneina le Muslim sakhuona kulmut taka fepuina le anni laia um hnam hran hran inngeilo tak tak umkhawm, indo zing zing hlak an nih. Chu zingsa hman chun tuhin an thalaihai har suokin, ei ram hi thalaihai mawphurna a nih, tiin hrattakin thalai pawl an hung ngir suok a, harsatna tamtak karah  Sawrkar mumal tak nei theina di’n hma an lak mek a nih. Ei ram hi Afghanistan ram neka zalen lem daih ei nih a, Thalai lekha thiem tak tak, huoisen tak tak le hmathlir tha tak tak neihai hi ei thalem daih ring a um. Pathien hring neitu ei ni a, khawvel pumpui hriet thei dingin Thalaihai hin hieng Muslim thalaihai hi khek suok khal ei tiu khai. Ei hnung hung zui lem raw hai seh. Afghanistan thalaiha’n eini thalai huoisen tak takhai hnung zuiin, ei ram lamhraw mek siemtha ding hin pen suok vat ei tiu.

Kuwait chu ram chiterek chau, Iraq President Saddam Hussein-in 1991 a a run kha a ni a, Gulf War ti a ei hrietlar em em kha, United Nations fethlengin USA le an thlawppui ram sipaiha’n Iraq an indo puia, Kuwait chu sanhimin a um tah a ni kha. An ram roinrelna chu a fe peia, Corruption le rorelna indik lovin an ram chu a hung tlak buok ve nawk ta pei a, an THALAIHAI chun chuchu hmu thei ta lovin, Thalai Pawl hrat tak Civil Democratic Movement (CDM) an indin tah a nih. Lungril hmunkhat putin, rorelna indik a um theina di’n, an tum tak Political Reform (an ram roinrel dan thlakdanglam) a um theina di’n, an political party hai chu an ram siemthatna kawngah thangruol dinga an ditna chu sukhlawtling tumin, opposition party tha sukhrat dingin 2006 khan hma an lak tan a. 2009 khawm khan Kuwait Prime Minister, Sheikh Nasser Al Mohammad Al Sabah chu thalaihai chun thlak dingin movement an siem a, 2011 khan an Prime Minister chu fakruk thubuoi (Corruption Scandal) leiin an ban pha ta hiel a nih. Hun hung fepeiin, Opposition-hai leh an ram siemthat an tumna ah an thu an hung inhmu tanaw zeu zeu tan a,thalaihai hmakhuo ngaisaka hma la dinga opposition tiengin an ram rorel khawl an nawr hrat thei tanawna leiin, 2012 khan nikum 2013 a’nthawk chun Political Party ni tadingin hma an lak ding thu an lo puong suok tah nghe nghe a ni kha.

Europe, Asia ram a khawm nisien, hmun dang dang a hai Thalaihai khawvel a ni tak zie hi thalaiha’n politik lutchilin hma an lak peia, an politik kalhmang leiin danglamna tam tak an intlun mek a nih. East le West Germany pumkhat a siem nawk theitu khawm an Thalaihai hmalakna lei a nih. Myanmar sawrkar inthlakdanglam mekna khawm an thalaihai lei a nih. Anni lem lem chu an Thalai, hlasakthiem hai chenin ram siemthatna sin an thaw a, Iron Cross (Band pakhat) lem chun hla’n an ram an invawizie an inzawt nasa taluo a, Jail an intang pha hiel a nih! Hiengang Thalai Political Organisation-hai hi khawvel ah za (100) chuong dai an um der tah! India ram a khawm hin chuongang thalai pawlhai chu an um ve tho ta hlak a chu, India Politik boruok sie taluo ringawt lei hin chuong thalaihai chu a lo fakral/faksiet nawk pei hlak a ni tak el awm! Chulei pei chu ni ngei a tih. State thenkhat le India ram hmun hran hran hai a khawm Mipui/Vantlang Pawl (Aam Admi Party/AAP) indin hiel a lotul el tah a. Election a hai khawm an hung ngir tan ve mek a. Tulem hin chu India khawpui tak, New Delhi ah intanin India ram pumpui a nasataka Corruption dona sin le hmasawnna lampui tum tum le mipui tadinga hamthatna chi tum tum hai induong suok a, suk dik ngei tumin, hma a lak mek a, India khawpui New Delhi ah tuhin thiem le thiem lovin sawrkarna a hung chalei tan ve mek ta a nih. (Party symbol khawm eini Indian Society a Corruption-in hmun tin deu thaw suk pawrche a, suk hnawk a, thang neng nung el tah hai, rimse veng vung el tah, mihriem tading khawma hrisello, thu rak tah hai phitfaina ding ni awm tak le inentirna ni awm tak Tuol Hmunphi a ni nghe nghe a nih. Hmunphi ching a hlawk zie Party policy pakhat a hmang a, Hmunphi sumdawngna tienga ram sukhmasawn tum chu ni naw tawp a tih. Ei ram suksietu Corruption, do hi a thupui tak pakhat a ni tlat a…)

Congress Thuoitu le India Prime Minister la hung ni ngei dinga mi tamtak lo beisei mek, Pu-Tlangval, Rahul Gandhi chun, election campaign le lecture a neina haiah,Thalaihai Indian Politics a lut le in hmang dingin induthaw takin a mi fiel rawp ta hlak a. Tuithaphai a hung inzinna hmasatak tum le Peace Ground, Tuibuong a election campaign a a hung tum khawm khan a hril nghe nghe. Zuk ngaituo vuot a, ramtin ngaituo chun, eini laia ding ruok chun thalai, la naupang (la junior) si tading lem chun Party tam tak lo inthuoi hlak dan enin le Seniority a thil a fe pei hlak bawk si leiin, beisei (hope) taktak ding/umzie um bek bek ding chun an lang naw el thei. Amiruokchu, ei rama Rorelna indik sawrkar indin a, chu hnuoia, Thalaihai hmakhuo ngaituoa sawrkar siem hi thalaihai mawphurna a ni tlat si leiin. To el thei ding ei ni ta nawh. India rama thalaihai el khawm nilo, ram dang thalaihai entawn tlakin, ei ram siemthatna kawng ah vawisunnia thalaihai ei pawimaw tak zet a nih!Chu ruol ruol chun, Manmasi thla, Hmarnau thalaihai khawm hi lungruol tak le thangruol a inzawmkhawmin, hma ei lak tak tak a hun ve ta hle el. Ram indin tharin, beiseina thar ei ram a hin intlung tir ei tiu. Nangni, keini intiti ta lovin, ei Hmarram tading ngei khawmin ei mawphurna pawimaw tak hi hlen suok di’n kal hang peng suok tak tak ei tiu le…

Thangruolin, Lungruolin hnam tadi’n pen ei tiu,
Zalenna ni parangin la vul ngei a tih;
Hmar nau zaleng hai lawmna di’n.
-Lalrawngbawla Ralte (1987)

“Tomorrow belongs to today’s youth”
 (Zingah khi vawisunnia thalaihai ta a nih/ Zing hun khi vawisunnia thalaihai chunga innghat a nih)

clip_image004

 

By Timothy Z. Zote & M. Jonathan Z. Zote

Manmasi Year Book Vol. I, 2005-a suok meua father of Hmar Literature ti a, ngaisang tak le ngai hlu taka a lo inhlan tah, chun, Manmasi Hmar nauhai ta dinga Literature sirbi rem hmasatu laia hriet lar em em Dr. Thanglung Tak Kha Aw !!! Kum 1906 in Senvon khuo ah, Thla awk Lem zan taka pieng a nih a, a Pi lem chun “hi nau hi midanglam tak le mi mak tak, mi pakhat ala hung ni ngei ngei ding a nih” a ti hiel a. A Pa chu Hmangbawng ana, a Nu Thangzahnem a nih. A Unau hai chu, Lallungthang (Ngurlungthang Sanate .Pa).Buonsel (Hmarveng Lal Thangkhum Sanate Pa) Sangzakhawl (T.Thangsei NU) Sunhnem (Dr.Fela NU) an ni a, Ama hi an milai tak a nih.

Dr. Thanglung hi mizaidam tak, tawngtam lo, naupanglai khawm thu khel hril nuomlo le, Thilhring sawisak nuom lo mi a nih. “ Tawngtaina In” tiin Inte a bawl a, chutaka chun a tawngtai zie hlak

Kum 8 mi a niin, Taisen le Dala hnuoi a Lekha an chuk tan a. 1920 in Aizawl a ME Course a zoa, Lakhipur ah, H.K. Dohnun a hnuoi a 1927 in Pawl 7 pass in ,School Inspector sin a thaw zawm a. 1930 in a ruol hai, Khuma le Thangzik belin Calcutta University hnuoi ah Private-in Matric 2nd.Divission ah a pass.

Kum 1930 in Pu Dewan (Tripura RENG PA) kuom ah Medical school ah chawmna a hni a, chawmna chu a hmu a, Berry White Medical School, Dibrugarh Assam ah an chuk a, a thiem thei hle a, Physic le Chemistry ah Medal a dawng nghe nghe. Kum 1936 October in Medical an chuk zo a, NEIG Mission Head Quarter Churachandpur ah Doctor sin a thaw zawm nghal. Hieng a Doctor an chuk lai zing hin,Holy Bible Hmar Tawng in an let zing a,an letsa hai kut a ziek ngei hai chu ahung chawi a,en nawn na Pu hai Kawlvel, Thlunga, Lera, HL.Sela hai leh nei in siemthat tul hai siem pei anih.

Kum 1937 March 8 in, Kohran dan Inthienga kut insui na Pastor Taisen naunu Vanlalbuoli leh,Pastor Lienbawng kut ah an nei a, naupasal 7 le nau nuhmei 3 neiin, nau tieng a le thil dang dang ah Pathien malsawmna a dawng tak zet.

Hmar tawnga Holy Bible inlet suok vawng le sut ngei kha a thupui tak a ni ang hrimin a nuhmei le a nauhai ngaisak hman lek lovin a sun a zanin a thaw a.”Hmar ni zing si a, mi dang tawnga Bible ei tiem el ding chu ka lai ana a nih. Ei tawng ngeia nuhmei naupang chen in Bible ei tiem ding mawl a nih ka ngai pawimaw le ka nuom chu, a that zie le a hlut zie nakie la hung hrie pei in tih” tiin a ruol thenkhat haiin an sawiselna chu a dawn tawl a.

Japan rallien laiin a Bible inletsa hai chu a then ruo kuo sungah thunin an huonah hnuoiah a phum a, a then chu Tuolphei (tuta Lambulane,Old Churachand sak khuo) ah Jangkholun a kawlah a hang sie tha a. A thuomhnaw le thildang nek hmanin a Bible inlet sa mawl chu a ngai pawimaw lem a nih.Thi le thau inpawl tak meua a lo buoipui Holy Bible Hmar tawnga inlet chu kum 1930 in a tan a, kum 1958 May 30 in Sielmatah an let zo a nih.Thuthlung Thar kha April 1946 in ei nei a, Holy Bible kha 1968 in ei nei a nih.

Japan rallien leia Hmarbiel tieng a fe khan Lungthulien ah kum 1945 khan Junior High School a hawng a, eini Hmar mi tamtak in an thahnem pui a nih.Chuonglai chun

Rochung(Rev.Dr.Rochung Pudaite) khawm Dr.Thanglung inah um in pawl sari an chuk nghe nghe.

Kum 1946 khan ruol thenkhat fielin “Hmar Literature Society” ama rawijn an indin tan a nih a, Dr. Thanglung in Rs.1000/- Khuma in Rs 100/- Hmaipawng in Rs.400/- thaw in an lo tan a tu chen hin la sunzawm pei a ni leiin lawm a um tak zet. Hienglai hun ma hin “Hmar Association” khawm ama rawiin Puhai Kawlvelthang, Chief of Saikawt, HL Daka, HL Sela le Jokhuo hai leh lo phut a nih (tuhin Hmar Student Association ti a ko a ni tah). Dr.Thanglung in”Ei ta dinga tul ka ti tak chu Lekha inchuk uor le mani tawng ngei a, Lekhabu tamtak nei hi a nih, chu bo chun tu I hriet le ngaisak hlaw ngai nawm ei nih” a ti hlak. Chun, inhma a “Hmasawnna Magazine” suok hlak kha Pherzol Lal Dolur le mi dang dang leh Dr.Thanglung a rawi a lo thaw tan a nih.

Inchukna tieng a ngai pawimaw ang rengin lekhabu khawm iemani zat zet a siem a, la hriet thei le hmu thei hai chu :

  1. Hmar tawng le Saptawng Bu bul (Dr.R.Z Khuma hminga sut)
  2. Inchuk Phutna Bu(1945)-a hnungah Buhmasa tia sut a nih (1948).
  3. Sierkawp Bu.
  4. Geometry.
  5. Leihnuoi Ram Thu.
  6. Naupang Inzir Bu.
  7. Hriselna Kawng (Nurse Lalkim hminga sut)
  8. Dr.Thanglung’s Dictionary.

Hienghai baka hin Kohran tienga mi, Kohran inthuoi dan, Hrilfiena bu hieng Luka, Johan, Galati, Ephesi, Phillipi, Kolosa, Jakob hai a siem bawk. Chu khel ah SGM tieng a mi Sandamna Lampui,Lalpa Isu Tekhithuhai, Pathien Biekna, Nitin Nun Dan,Biekbuka Krista ti hai an let bawk.

Ama kha rawl tha taluo ni naw sien khawm hla tieng khawwm a ngaina hle a, Silchara a um laiin,”Ei lo vangnei ngei”ti hla a phuok a. Chun, Kristien Hlabu no 338 le 476,”Lawmthu kan hril che” ti le “Kan no sipin liem zing sien” ti hai kha a siem a.Hieng el baka hin “Kristien Hlabu” khawm hi ama rawia Mission Compound a thaw phut a nih a, inhma a Lawrkhawm Hlabu ei ti hlak,tuta “Kristien Hlathar Bu” khawm hi ama rawi bawk a thaw in Gandhi Memorial Press,Imphal ah sut a nih.

Kum 1955, NEIG Mission General Assembly, Ngurte khuoa nei a chun Pastor dinga Ordain pek a nih. Sielmatah IBP Mission hnuoiah Field Superintendent sin kum 1956 a inthawk January 1960 chen a thaw. Sielmata umlai hin “HA Bookroom”tiin Lekhabu zawrna a siem bawk. December 20,1961 in Rengkaia ama hmun inchawk ngei ah an sawn thla a, March 31,1962 zingtieng dar 5.00am in a hmangaitak a Nuhmei le a nauhai maksan in Van hmun ropui Chatuon ram a lo inlawi tah a nih.”Lungngai naw ro Lalpa’n umpuiin thuoi pei a cheu” ti a tawngbau nuhnungtak chu a nau le te a tu le tehai chungah a tlung indik hle a nih.

Kum 1980 October,5, HSA General Assembly Saikot ah “Father of Hmar Literature” ti le “Founder of HSA” ti chawimawina certificate an inhlan a, chun,H.N.U khawmin “Father of the Hmar People” ti an hlan bawk. Manmasi Year Book Vol. I, 2005 khawm khan a hmingin dedication thaw a ni a, chu taka chun “ Father of Hmar Literature” tiin an lo inhlan bawk.

.A nuhmei Vanlalbuol(VL Buoli) khawm hriselna tha tak neiin kum 85 zet America rama a hringnun hmang thei dingin Lalpa’n Malsawmna tamtak leh thuoiin a la umpui zing.

rth varte(Sakawrdai Vrs HSA khawmpui)

By Ramthienghlim Varte, Senior Anthropologist, Shillong.

Mizoram HSA Jt. Hqrs. hotu hmasa President term tamtak lo chei tah hlak Pu Laltlanchhunga Hmar leh Tariki Ni 8, December 2011 khan HSA khawmpui Lien vawi 53na Sakawrdai, Sinlung Hills Development Council, Mizoram, Headquarterah Tarik Ni 9-11, December 2012 a thang dingin Circuit House, Aizawl a inthawk kan suoka. Darlawn le Sailutar inkarah Gate mawi le lientawk taka siem SHDC ramri charah ‘WELCOME, SINLUNG HILLS DEVELOPMENT COUNCIL’ ti kan hei hmu chuh hmulthi an ding sur sur ela. A bula tentui inkhaw thla hieu hieu tuidawra an laksawng chuh kutin kan daw a, kan hei dawnzo chun Mizorama thisen le nunna tamtak senga ei suoldawk SHDC ramri gate banhai chuh kuoin, bieng leh chuktuo’n thla kan lak mawl mawl a. Chun, ke kan hei pen luta ‘Aw kan Hmar ram inthim tlang dumduoi…’ ti hla sakin motorin kan tlan nawk tah a nih. Driver Babu chuh Pu Hrithanghlun Buhril ( Hrila) a nih.

Lamsak-lamtlang thing le ruohai chuh ramdanga mihai leh an danglamna ka hrietchuong dernaw a chuh Hmar ram thing le ruo ani lei ani awm, ka hmangai ngawi ngawi ela. Zantieng ni nema virthli hung hrang del delhai khawm Hmar ram virthli ani tlat leiin ami tawk dan hmundang nekin a dangin ka ha a dam sawng sawng bikin ka hriet tlat chuh.

Hi Iengleiam ning ati aw. Pathienin Hmar ni dinga ami siemna, chu hnam hmangaina lungril inno lei ani ka ring. Lamlien a tha a, a enkawltu dinga ruothai khawmin an sukfai hne hle’n ka hmuh. Lam kawla hmunphi, Tierhrep, Luong, Hnathiel, Ngaidi, Sizo le thing chi hrang hranghai le rannung anlo inhram ve chuk chuk a, lung an sukno ngei el.

Kum sawmhni neka tam liemta a kea kan biel fangna lampui New Vervek le Sakawrdai inkar lem chuh Bull Dozer hmangin an nawr tlut tlut lai tak ani a. Central fund PMGSY scheme/project a hi lampui hi an siem niin an hril. A khu deuva chuh anzo huna chuh a van hawi awm de aw. Sakawrdai tlunghma chawlhmun ah hadam takin kan la hei chawl a. Zan thla var em em a, boruok inthiengtak karah ruom le tlanghai kan hei thlir a, a mawiin kan en nghawk nawh. Kan nghatna tieng tieng zan khawthieng nun chena rannung inhram velhai chun a misuk lawm zuol a. Aw kan Hmarram ti bawk khah kan kel rawl suok rak rakin kan hei sak nawk hlak. SHDC a pieng hnunga ei Headquarters Sakawrdai a kan zin vawikhatna a ni leiin chuh ka lawmna tak a nih.

Ei ram neive sun hih duot takin, hmangai takin sawrkar hratna leh thanga suk hmasawn hi ei maw a nih tia hril le hriet ringawt nilovin a tak taka ram le hnam hmangaina a piengthar hih ava tul ngei deh aw. Sum tlawmte chau Mizoram sawrkarin a hung pek hih inchua chairman a buoi lovin hmangai taka enkawl dingin piengthar ei tiu. Pathien a piengthar chau hih an nawh piengthar eiti hih. Chun, hi ram sukmawi le suk hmasawn dingin Delhi phai a vaihai le Kolkata Bengali mi chaluhai hung dingin beisei naw inla.

SAKAWRDAI SHDC KHAWPUI

SHDC Headquarter Sakawrdai hi mihriem anlo pung hrat em em a, in 530 vel alo um tah a, mipui chuh 2950-3000 an tlingphak tah. Sawrkar milienhai khuolbuk (tlungin) ding Tourist Lodge, PWD I.B. le dang dang a umve tah bawk a. Tourist Lodge building thar mikhuol iemani zatzet tlung theina khawm bawl zo tep an tah. Inzin nawk hun a um chun hiengang khuolbukah hin ei Hmar mi ngei enkawlna hnuoia tlungphakve ta awm tak. SDO/PWD a umna hmun ana, Hospital khum 30 vel umna, Doctor pathumin an enkai a nih. Ram venghimtu Police tiengpangah MRP, SDPO-um theina siem ani a, MAP Asstt.Commandant/DSP in a um chil bawk. Chubakah Assam Rifle khawm an um bawk. Lampui Aizawl le infe pawna Bus pahni HMAR SERVICE/EPRESS ti le MAMI EXPRESS a tlan zing thei tah a. Hma a sawn hrat hle.

Sakawrdai khuo hih Kum 16 zet liem ta a thisen a ei nawr dawk a ropui am, a chin am, a lien, Sinlung Hills Dev. Council Headquarter ani leiin a hlu a nih. SHDC Ofis dingin mimal In (house) thlakhat pei a Rs 5,000/-pein an hluoa, Clerk pakhat le Chawkidar pakhatin an um ngha. Staff tamlem chuh Aizawl khawpui Tuikhuah tlangah mi In(house) thlat khatah Rs 10,000/-neka tam man hluo’n Pu Lalhmachhuana MCS Secretary, (tuhin midangin an thlak nawk tah ni awm tak a nih) SHDC inrawina hnuoiah staff iemanizat zet leh hi Council hi enkawlin a fe dep dep a nih. Pu Malsawm Darngawn Chairman SHDC ni lai zing ei tlangvalhaiin inban dinga an phut leiin an ban a, Chairman naw lo Council buoi a nih. Chun, hi Council hih General Administrative Department, Government of Mizoram Nodal Department a hmangin Interim-Councilin SHDC chuh a fe teng teng a. Khawvel mipui rorelna (democracy )ram a interim hunsung sawttak ni dingin ka ring. Kum 2012-13-a an budget dingin Rs 300 lakhs Mizoram sawrkarin a siem pek niin ka hriet bawk.

Chun Sakawrdai hih Kohran tiengpangah Kohran Pawl 10 neka tam a um a. Chuonghai chuh, AG, Baptist, EFCI, ICI, Presbyterian, RPC, Sabath, (Vawksa fa le fanaw pawl an um nawk an tih), Salvation Army, UPC (NE), UPC (Mizoram), Juda sakhuo ring Pawl khawm an um. Chuonganga sakhuo thiempu tamna thiempu hnam ei nih tia inzak derlova ei khekpui lai zing Zu zawr le khawsung thlangval khawtlang nghawkum zawnga inper le nun vilik pawl an bo chuong naw a, an pung deu deu ti ala ni tah deu deu. HSA khawmpui tawptieng lem khan chuh Zurui buoi leiin khawsung roreltuhai khawm nasatakin an sukbuoi ti thu eilo hriet. Chuleiin, Kohran pawl tam hi khawtlang le hnam inthuruolna a ding chun ei tangkai puina a umnaw ti a chieng hle. Baibul le Pathien thu sirsanin Kohran Pawl ZU ei inrui a, Krista hming nilovin Pawl hminga thi ngam ei tam lem nisien a hawi a. Setan lawmzawng thawa inper-kalang ei nih ti ei ngaituo nawa, hriet ei tum bawk naw hi chuh pawi kati thei ngawt el. Khawlai khawm Hmar umna ta phawta Hmar syndrome chuh a nih. Ei kawlvela unau haiin kohran pawl tam hi hnam le khawtlang inthuruolna suksetu ani zie inchuknan anmi hmanga an inthang duok duok ani hi.

HSA KHAWMPUI LIEN

Tarik Ni 9 December 2012 khan HSA khawmpui lien chuh tan ani a, a Hall hmingin SIKPUI RUN ti a nih. Rorelna ah keikhawm mawphurna pek kani angin HSA thuoitu boral tah hai hrietzingna hunser ka hmang vea. Zantieng hotu thar ding an thlang hma po chuh rorelnaah ka thangve thei a. HSA General Hqrs. hotu le hmun hrang hranga Jt. Hqrs, Branch hotu le palai an hung khawm tha hlein ka hriet a. Thu thelut tam lem chuh CEC rel dinga peksuok vawng a nih. Ka thahnemngaina leiin keikhawm mi zai ngai manglovin ka tawng rawn khawpela, pawi kati ang reng. A nini ni tah raw seh.

Thu thelut laia ka ngai pawimaw em em pakhat chuh HSA ngirhmun enin INDINTHAR NAWK EITIU ti Shillong Jt.Hqrs.a inthawka hunglut hih a nih. An thu thelut nasan hrilin ‘HSA hi naute hnuchak invawi ang elin Nulepa tam tak le mipuiin ni dang angin an mi uopmawi zo ta nawh. Chuleiin, indinthar ei tul nin an lang’ tiin. Member hmun dang danga inthawka hunghai leh hriltlangna neiin ‘ A THA IE’ ti hnung khawmin CEC rel ding bawkin sukthluk a nih. HSA General Hqrs. Rengkai, Churachandpur, Manipur ramah Tribal Hostel bawl mek le inzawma Pu H.L.Daka Memorial Hall bawl ding chungchang le thil dang dang rel ani bawk.

Inthlangnaah General Hqrs. hotu dinga thlang Vice-President tinaw chuh Aizawl, Shillong, Imphal le dang danga mi vawng anni a. General Hqrs. Rengkai, Churachandpur nisi, hotu rorelna khawlpui cheltu General Hqrs. hmun Churachandpur puotieng mi ei sie vawng el hih HSA tadinga thiltha lampui dithai chun ngaituo veng veng khawp a tling. Chuongnekchun General Hqrs. hotu dinga post pawimaw zuolhai hi Hqrs. hmun a um ngeiin chel hai sienla thiltha nilem ngei ring a um. Asanchuh, mipui hrietphak manglo Computer hmabula chingfel theilo students le mipui thil nitin deuthaw a ngaituo le rel neu neu ding a tam em em a. Hmai intawna hriltlang le phone le internet hmanga thil hril hih ngai pawimaw dan in ang derlo a nih. Ieng organization khawm ni raw seh inhmukhawm rawn hi hratna le hmasawnna a nih. Thil khawm ei thawsuol tlawm tak. Chun, sum tiengpang khawm feltaka hmu le hmangdan record ding chun inhmu le inhrietpaw zing a tul. Hieng bakah hmun hrang hranga HSA Jt.Hqrs, Branch le organization hrang hranga inthawk indawrna le thil iengkim thawnsuok le address (Official correspondence) annawleh, organization dang hotuhai le inbiekna ding khawma an hung address chuh ei hmunpui Rengkai Road, Churachandpur ani hlak sia. Chuleiin, hi thu hih kan vawi em a, HSA fe hrat danding ngaituo’n ka thahnemngaina thu tlawmte tuta HSA khawmpui Souviner ah ka thusep a thupui HSA LE KEI ti a khan ka zepsa nghe nghe.

Ka hriet suolnaw chun tuta ei hotu tharhaiin Aizawl, Mizoram hih Working General Hqrs. dingin thu an sukthluk ti a nih. Tuta Gen. Hqrs. Rengkai Road, Churachandpur, Manipur a HSA ramah Central funding Tribal Hostel ( Hmar studenthai tading bik nilo ) an bawl mup mup tasi chun hmun danga sawn khawm chuh a awm tho. A beidawng tlak ngei el.

Chun, zanah Inaugural Programme hmang ani a. Pu R.L.Pianmawia MLA 7/Tuivawl A/C, Mizoram chuh khuollien a nih. Mipui fekhawm chuh a tamlem Hall puotienga um ni hai sien a hawi. Programme zovin Sakawrdai suoksanin Darlawn Forest I.B. tieng kan pan tah a, programme danga chuh ka thang tah nawh. A hnunga kalo hriet danin Manipur le hmun dang dang a ei hotu Programme a hming chuong khuollien chenin Pu C.Lalrosanga ADG of DDK Speaker dinga ruot tinaw chuh a hung mumal an um nawh tih a nih. Vairengte HSA khawmpui lien a khan ka thangvea hiengang tho hih a nih.

Hienganga programme phuisui taka siem buoinuoia ei thaw vet el hih HSA thuoituhai thawsuol am annawleh ei hotu hai ?. Nulepahai hih HSA thilthaw tlawptu le sukmawitu ding ei na, HSA a muolpho chun hnam muolphona a nih tihi ei hriet thar nawk nuom a um. Chun, HSA thuoituhai khawmin nulepa’n an mi ralkang tlir tah chun a san iem ning ata ti hih ngaituo ve ding a nih. Hiengkhawm hih hotu le hotu karah inhrietthiemnawna umnaw sienkhawm umna kar inhlat leiin co-ordination a thatawknaw leia thil um thei anih.

Chun, ei hriet dinga pawimaw kati em em el chuh Website a ei activities ei tarlang chang a um a, hih 10% (100 pei a 10) student a hmuphak lo ei um chauh nilovin Website umzie hrelo khawm member tam tak ei um tihi. ( Kan zinna- VII next).

03th February 2012

By Lienthanglur Khawzawl

Ei hme hlak thil thenkhat hai scientific name le hrietdan inlarhai ei lo hriet ve dingin ka hung thawlawm ve:

Thangjing: (Euryale ferox) foxnut 

Bachikhawm: (Eryngium foetidum) culantro, mexican coriander, long coriander


Zawngta: (Parkia speciosa) bitter bean, twisted cluster bean, or stink bean

Bal: (Colocasia esculenta) taro 

Mantakha: (Solanum aethiopicum) scarlet eggplant. Morro redondo variety hi a kha.

Khanghmuk: (Senegalia pennata) climbing wattle

Aithang: (Houttuynia cordata) lizard tail, chameleon plant, heartleaf, fishwort, bishop's weed, fish mint

Thingthupui: (dysoxylem gabora)

Anphui: (Clerodendrum colebrookianum) East Indian Glory Bower

Lengmaser hi basil ei ti tawl a chu basil a ni hmel nawh. Basil hi india a inthawka suok a na chi thum a the an ni deu tak- sweet basil or thai basil, lemon basil, holy basil (tulsi). 

Lengmaser le a hnai deu in ziek ka hmu sun chu Chitrita Banerji in 'Eating India: Exploring the Food and Culture of the Land of Spices' ti lekhabu a ziek ah hieng hin a mention- "Among the unique products are a basil-like herb called lengmaser...". 

Basil le a varieties dang dang a hin lengmaser ang chu hmu ding a um nawh, a rim ruok chu an hnai met. Basil hi a mu (seeds) khawm fak hlak an nih a ice cream, sherbet a hai pawl hlak an nih. Basil mu hi tui ah inchie a ni pha chun gel ang deuin a hung um hlak.

Powered by Blogger.