Halloween party ideas 2015
Showing posts with label xx. Show all posts

L.KEIVOM By L.Keivom, Inpui Columnist

Thawnthu ziak duhna thlarauin mi tur a. Ka rilru kamkitu, thawnthu lo tla ve lah a changtu thuhmun ni si, an pan lam chu Mat leh Rialtui an sawi ang mai, a tawp dan phei chu a letling chiah a ni a. Pakhat chu ‘tragedy’-a tawpin, boralna thlalerah a vâk lut a, kum rei lo têah romei angin a zâm ral a. A pakhat zawk erawh ‘comedy’ niin, lawmna ni êngah a chuang lut a, hlimin a lêng ve thung a. A eng thawnthu chu nge dik zawk ang tih hre bik loin ka thlir tawn ka thlir tawn a. Tran lam ka nei a, trahna ni loin hlimna riin a thawnthu chu tawp se ka duh a ni. Mahse, ka tran lamho thlêk dan leh ke chheh dan chuan ‘tragedy’ a tin tlatin ka hre bawk si. Chuvangin, tun thleng hian ka thawnthu ziah tum chu ka la ziak tran lo a ni. A thawnthu ruangam tur chu i han thlir thuak teh ang.

July 15, 2500 A.D: Library of Congress, Capitol Hill, Washington DC. A trobul chhui chhuah tum tlangval pakhat, a hming Jou Richard Cayvom, mingo pangti ang pu tawh, hmai fangah erawh Monglian emaw Red Indian emaw thisen zungzam atranga lo kal ni ngei tura lang si chu Library of Congress-ah hian thruin ka hmu a. He Library hi khawvela library lian ber leh zau ber, a bilding chhuat innghahna thrut zawl ringawt pawh acre 64.6 a zau, 1980 chawhma bawr velah pawh khan lehkhabu maktaduai 130 aia tam, trawng hrang hrang 460 chuanga chhuah, an lehkhabu dah tlar zawng zawng chu zawm khawmin mel 532 (km 951 vel) a sei a ni dêr tawh a. Chumi atranga kum 500 hnua a ropui chho zêl dan tur chu mahni threuha hisap mai a thra zawk ang.

He tlangval hi engah nge Library of Congress-ah kher hian a trobul zawn chhuah tuma a kal le? A kal chhan kimchang zawk chu thawnthu ka ziak huna tan (ka ziak a nih ngai chuan) dah ila. Tunah chuan, a tawi theih ang berin sawi ila. He tlangval hriat phak ve chinah chuan an chhungkua mipa hmingah ‘Jou’ a tam êm êm bakah an hming tawpah an chi hming ‘Cayvom’ a telh vek a. Hei hi a chhan zawn chhuah a tum a ni. Hemi Library-ah hian kum 500 aia tam liam tawh khan mi pakhat L.Keivom intiin Zoram Khawvel tih bu hminga lehkhabu engemaw zat a ziak kawpite chu a dah tih computer atrangin a hai chhuak a. JOU leh ZO, CAYVOM leh KEIVOM tihte chu awmze thuhmun, ziak dan hrang mai em ni ang tih heng lekhabute atrang hian zawn chhuah a tum a ni.

Mahse, Zotrawng thiam ve si loin engtin nge a zawn chhuah tak ang? Computer khawl thluak hmangin zawn chhuah a tum a ni. Khawvela trawng awm zawng zawng, ziak ngeia lehkhabua an dah luh tawhte chu computer hmangin boruak zaiah dah luh vek a ni tawh a. Trawng bul atranga thu mal tin awmzia chhut chhuah theihna Computer Dictionary thra tak COMDIC an tih mai chu an siam chhuak tawh bawk a. Trawng rêng rêng lo chhuahna zungpui hriat tawh chuan eng kau pêng zel atranga lo chawr chhuak nge tih awlsam takin a chhui thei a. Chumi khawl hmang chuan kum 2500 AD a an Saptrong danglam tawh tak, MONDOLINGUA an tih, khawvelin trawng tlanglawna a hman chuan ZORAM KHAWVEL lehkhabute chu a lehlintir ang a, a chhiar ve mai dawn a ni.

Jou Richard Cayvom chuan a pi leh pute trobul, JOU chu ZO, CAYVOM chu KEIVOM tihna ngei a nihzia leh a chi hming lo chhuahna KEIVOM ZO chu Mizorama awm a nihzia awlsam takin a hmu chhuak nghal a. Hemi kailawn a zawh thlen thleng hian, ka thawnthu ziah tum hian harsatna a la tawk lo. Chumi hmun thianghlim, a pi leh pute lo chenna ram chu ke ngeia rap ve tura biakzina kal a tum atrang chiahin harsatna lian tak a tawk ta a ni. Chu chu a chhan enge ni ta ang? A biakzin tumna ram hmel chu a lan phîr tlat vang a ni. Hmêl khat chu thawnthua Maurawkela hmêl an sawi ai maha chhia a ni a; hmêl dang erawh chu hmêl thratna dila Maurawkela a inbual hnua a hmêl thrat ang mai a ni ve thung. Chumi bakah chuan Aladin Khawnvar an sawi ai maha thra zawk, thiltihtheihna khuang mak tak, ‘Zawng khuang’ a la neih lehnghal!

Hmêl pakhat chu i han thlir hmasa phawt teh ang. Jou Richard Cayvom chuan a pi leh pute chenna ram ni thrina sawi chu map-ah a han zawng a, a hming a hmu zo ta rêng rêng lo. Sinai tlang, ro leh filh ang maiin, chung lai tlangram chu thlaler hmun, mi rauhsan hnu ram lo chang tawhin, ZO DESERT (ZO THLALER) tiin map-ah chuan a chuang a. Lui kam hnawng leh hmun hlui threnkhata khaw awmte hming zawng zawng deuhthaw chu ‘PUR” emaw “MYO’# emawin a tawp vek a. Kum 500 liam tawha map nen a han en khin chuan ram hming leh khaw hming pangngai la pu reng chu tlêmtè chauh hmuh tur a awm tawh a. Aizawl chu Aipur, Lunglei chu Patharpur, Halkha chu Hakawa, Falam chu Falamyo leh Tiddim chu Chinmyo an lo ni ta daih mai! Khaw nge a mihring cheng hmasate kha an awm tak? An ram thing leh mau kit fai vek a, mahni leh mahni inhal ral a, ruahtuiin a ram a bawikawt hnua thlaler ram ro leh filh a lo chan tak hnu, mahni leh mahni an inrawk ram hnu khan khawnge an riral tak? Kawrapson chirhdupah an pil bo ta vek em ni ang? Nge, an nghawnga hlîngtute khan bawih-ah hruaiin an sa an phuntir ta vek zawk? He thawnthu tawpna hmel hi a durin a chhia a ni.

Pakhat zawk erawh hmel danglamna tlanga chuang a ni thung. Cayvom chuan tourist map hlai pui chu a han pharh a. A pi leh pute chenna ram chu khawvela ram hring nuam ‘Green Belt’ tlêm la awm chhun zinga pakhat, hmun tin atranga chawlhzina lo kal tourist-ho fuan khawmna hmun pakhat a ni. Khawvelin hma a sawn zel rualin ram zau tak tak inhlawm khawma sorkarna siam aiin khawvel sorkar pakhat chauh a awm tawh a. Chumi hnuaiah chuan hman laia Grik-ho inrelbawl dan ‘City State’ ang deuh hlekin, ram bung tin chu an awm tawh a; inkal pawhna hmanrua changkangin a chak tawh a, eng hmun pawh ni khata thlen phak lohna a awm tawh lo a; passport leh visa a trûl tawh hek lo. Mi tinin an taksaah chhinchhiahna an pu a, chu chu an nihna hriltu, an passport leh identity card (ID) a ni. Heng lai hmun pawh hi JOULAND CANTON tih a ni a, map-ah pawh chutiang chuan a chuang a ni.

Mahni an indan hnua an hruaitu Selesih I, Selesih II leh Selesih III te hun chhungin kawrapson zawng zawng an then fai bakah an ram hausakna hnâr ber ruahtui tla leh lui hnâr zawng zawng chu a thlawna luan raltir mai tawh loin, an lui leh ruam zawng zawng deuhthaw chu an khuap a, dil mawi tak takah an chantir bâkah kawlphetha siamna khawl an bun thluah a. Kawlphetha an hman sen loh zawng pawnah an hralh chhuak a, an sum hnârpui ber zinga pakhat a ni. JOULAND CANTON zawng zawng chu thing hlu chi tinreng, hun bi kima pâr leh rah thrin chiin a khat a. Chung ngaw bukah chuan sava tinreng an lawi a; a hnuai thel hunah chuan ramsa tinreng an tla khawm a. Lui an khuap zawng zawng chu dil mawi tak, tuia infiamna leh chen hlimna hmun nuam a nih bakah sangha kulhpui a ni a. Hmun ruak leh remchang apiangah kawlphetha hmangin, fùr leh thrâl duh hun huna thlai leh pangpar mawi tak tak chin theihna ‘Green-house’ an siam thluah a. Chhuan chhama mei alh en a awm tawh lo a, kontrawl buhfai hming pawh an hre tawh hek lo. Tui chhama hawi hil aiin khawvel hmun hrang hrangah an ‘fiaratui’ thiang chu an thawn chhuak ve tawh zawk a ni.

Ka thawnthu ziak tum hi ziak ve dawn ni ta langin, engti zawngin nge i tawptir dawn? Duhthusam ringawt zuia a thawnthu i kalpui chuan ‘comedy’-in i tawptir ve duh ngei ka ring. Mahse, i thawnthu chuan thudik a zawl si loh chuan hlutna a nei lo ang. Chîk takin bih langin, kan rilru puthmang, kan mizia leh nungchang tlangpui leh kan khawsak duh dan hian a eng hmêl zawk nge hrin chhuaha i rin? Tuna a tak ngeia kan nuna kan ram leh hnam hlim thla kan ziak lai mêk hmel hi zawng a dur a, lungngaihna no a dawm a, sa seh kawr tret tak hain saiip puan a veng a, a chalah “Hnam ral tur’ tih leh a hnungzângah hawrawppuiin “Kawrapson kansar leh AIDS vei” tih a inziak a ni. Bawih nihna thirkawl an buntirna kut leh ke hmawrte pawh phâr hriin a ei hek huam tawh niin a lang. Mahse, chu chu hemi thawnthu tawpna hmêl tur chuan kan duh si lo a ni. Enge kan tih tak ang?

Kan thawnthu kal ta, kal mêk leh kal zêl tur hi Zofate zawng zawngin kan nuna kan ziah threuh a nih tlat si avangin i ziak fimkhur ang u. Finna leh remhriatnaa thuamin, huaisenna lukhum khumtirin, dikna, rinawmna leh tumruhna phaw haktirin, inhmangaih tawnna thinlung leh inthurualna leh inzawmkhawmna rilru puttirin, taihmakna leh tuarchhelna pheikhawk buntirin, thil siam thiamna leh zai zap thiamna kut i vuahsak ang u. Israelho chuan an thlahtu Abrahaman Hit mi Efrona hnen atranga ram a leisak Hebron khuaa awm, an thlahtu ram lei hmasak ber, rikawt ngeia awm (Gen.23) chu kum 4000 a vei hnu pawhin an la luah reng asin. Israelho dinhmun hial pawh chhuhsak tuma ramtrangho Zofate hian tun atranga kum 500 hnuah

Kan Zo tlang ram hi chhawrpial rûn i iang e,

Hal lo ten lungruala dar ang kan lenna

tiin kan la sa ve reng ang em? Chu chu zawhna chhan har tak, kan thawnthu ziak tum thu laimu inthlunna chu a ni.


* Originally written at Milan, May 9, 1993.

# ‘Pur’ leh ‘Myo’ chu khua tihna v eve, a hmasa hi Vai trong, a hnuhnung hi Kawl trong a ni.

By Pu P.C. Lawmkunga, IAS

“Mizopa zu rui chuan Saptawng hman teh an tum a; midum zu rui erawh chuan Mizo tawng hman tâlh an tum thung” an ti thin a. A dik leh dik loh phei chu ka hre lo. Mahse hei hian Mizo te’n Saptawng kan ngaihsanzia leh Saptawng thiamte kan dah sanzia a entir tlat a ni. Kan hre tam emaw tam lo emaw, Saptawng han chelek hi chu kan châk viau a ni ang. Sikul kal lo leh pawl khat pawh passed lo ka pa te ang pawh khan Lalpa Tawngtaina hi saptawngin an sawi thei a. Samdala was a very lazy man tih te kha chu an mitdel hla vawn hlurh mai a ni. Anni hunah kha chuan Sande Sikulah lehkhaziak leh chhiar an zir thin a. Serkawn atanga Missionary-ho lehkhabu chhuah Robawm te kha chhiarin chuta saptawng tlem tlem lo tel te chu an zir thin ni awm tak a ni.

Tin, kan mi hmasa ho kha chuan Saptawng kha khawlai inbiakna tawngkam (colloquial) ang chi chauh kha thiamin, a bul (roots) an man lem lo va. Chuvangin sentence han parse leh analyse vel chu an thiam hauh lo ni awm a ni. Vawiinah erawh chuan a b catanga tanin, parts of speech leh sentence composition nen naupangin an zir tawh a. College leh University thlengin English subject-a degree lak theih a ni ta. A lawmawm e. Chutih lai erawh chuan lehkhathiam-College leh University zo tawh te zingah Saptawng lama pachhe fe fe a awm theih tho mai a. Chutih laiin College degree pawh nei lem lo, Saptawng ti thei fu fu an awm thei bawk. Saptawng hi kan hre ve lova kan hmang thiam lo a nih chuan tuma’n min dem thei lo vang a. Hre ve-a inngai si-a hman dik si loh erawh chuan miin min dem thei dawn a ni.

He article-ah hian kan sawi kimchang hman dawn lo va. Chuvangin kan saptawng hman dan dik lo langsar zualte i han chhui zung zung teh ang.

CONVEY leh APPROVAL chawhpawlh: Manipur Secretariatah hian saptawng pakhat “convey approval” hi an hmang uar khawp mai a. A Mizo tawng tlukpuia an hman dan chuan “Phalna/remtihna” anga hman a ni. “Ka chhuti dil kha convey approval a la rawn thleng lo tlat mai” an ti mai a ni. A dik loh dan chu sawi thui a ngai awm lo ve. LDC leh an zawlpuite chauh ni lovin officer thenkhat pawh hian hman tehah an neih a ni. Approval hi convey tur a ni.

VERB leh ADJECTIVE hriat pawlh: Sawrkar lehkhaa officer tam takin an hman dik loh fo chu ‘tantamount’ leh ‘commensurate’ hi a ni leh bawk. Heng thumal pahnih te hi verb angin an hmang hmiah hmiah mai a. The progress of the work does not commensurate with the money sanctioned tiin. Mahse he thumal hi verb ni lovin adjective a ni zawk a. Chuvangin …is not commensurate with… tih tur a ni. Tantamount pawh hi Your action tantamounts to insubordination ni lovin ….is tantamount to tih tur a ni. Tin, comprise leh consist tih hi tam takin an ngaih pawlh fo bawk. Consist hi of in a zui laiin comprise hi chuan of a mamawh ve lo a ni.

Khing khi chu High School naupang thiam thei pangngai chuan an hre vek ang. Khing aia khirh deuh hlek khi lo en leh ila.

CORRELATIVES hman sual: Saptawng hmang thinte hman sual thin pakhat chu coordinating conjunction pakhat but hi a ni. Thuhlawm pakhat not so much laichintucorrelative emaw ti-a hmansual a awl khawp mai. Entir nan, My annoyance is not so muchagainst his late arrival but his failure to bring the report tih ang te hi a dik ta lo va. But aiah hian as dah tur a lo ni ta a ni. He thumal but thlemna hi a nasa hle thin reng a ni. Hetianga hman dikna thuziak hi chu vawi hnih chiah ka la hmu a. Telegraph chanchinbu Editorial leh Lalrosem IAS thuziakah te hian.

Lehkhathiamte zinga hman dik loh fo mai bawk chu thuzawhna pakhat Is it not kaihtawinaIsn’t it tih hi a ni. Rentindaih atana hmangin thuzawh letna apianga hmang maite an awm. Entir nan:- It will be appropriate if we call four persons to complete this job, isn’t it? Engnge dik lo ta? A thupui chu It will be a nih avangin zawhna siam let nan chuan won’t it be(will it not be kaihtawina) hman tur a ni ang. Hetianga dik lova hmang hi officer senior pui pui pawh an awm.

How do you do: Hei hi chibai inbukna anga hman chuan zawhna a ni lo. Chuvangin I am fine, thank you, tia chhan chuan awmzia a nei lo va. A chhan letna chu Nice to meet you emaw Pleased to meet you emaw tur a ni. Mahse hei hi chu hman than fe loh chuan tihsual a awl khawp mai.

QUOTATIONS: Mi thusawi ziak chhawn emaw sawi chhawn dawn emaw hian fimkhur a ngai em em bawk. Dik lo tak taka mi thusawi hnu sawi chhawn hi thil sual literary sin a tling thei. Entir nan ST Coleridge-a thuziak ‘Water, water everywhere, Nor a drop to drink” tih te hi “…..And not a drop to drink” ti an awm fo a ni. Tin, Thomas Gray thu leh hla, “Where ignorance is bliss, ‘Tis folly to be wise” tih pawh hi tawngkam tlanglawna hmana “Ignorance is bliss” tih liam ngawt hian a awmzia a buk thelhin a thelh deuh thaw thei. Where ignorance is bliss tih leh Ignorance is bliss tih ringawt chu a tum a dang daih a ni. A hmasa hi thil ni thei, ni lo thei bawk sawina conditional a nih laiin a hnuhnung zawk hi chu thil ni chiang sa sawina affirmation a ni daih tawh a ni.

Thil sawi chhawn dik lo hi a nuihzatthlak theih chang pawh a awm. Nu pakhat hian a fanu hnenah “Mami, i pute inah va kal la. I pa chempui an hawh kha kan hmang ve duh tawh a, va dil tawh. I pa lo vah a har si a, a chem a chhe bawk si nen. Hreipui tal pawh kan nei si lo va. Hetiang te chuan

lo kan invat chhuak nang” a ti a. A fanu chu an pute in a va thleng a, a pu nupui hnenah chuan, “Ka pi, ka nuin i pa lo vah a chhe si a, a chempui a har bawk si a, hetiang te chuan kan vak chhuak ngam nang. I pute’n kan hreipui an hawh kha va la tawh, a ti” a va ti a. A pi chuan a pasal a lo haw chuan “Kha, i tunu khan a pa lo vât a haw har si a. I pute’n kan hreipui an hawh daih bawk nen, vah pawh kan vak chhuak ngam nang a tih kha” a lo ti a.

LEHLIN SUAL: Hmanni khan kan thianpa D.Ruolngulin Delhi atgangin Joba bung 19:20 thu hi mi rawn kawhhmuh a. Hetiang hian a lo inziak a. “Ka vun leh ka tisa hi ka ruhah a bet a, ka ha vun chu ka la chang a” tih hi. A Mizotawng hrim hrim hi a mak viau reng a. “Ha vun” a awm thei ngai teh reng emaw ni. Mahse a saptawng kan han en chuan “by the skin of my teeth” tih a lo ni ngei a, chutah chuan a letlingtute hi an buai ta a ni ber awm e. Saptawnga tawngkauchheh (idioms)- thuhlawma a thumal tin awmzia hian a pumpui thu-ah awmzia a nei fo lo va. Mizotawng upaah pawh “Van laia tla ang” tih a awm a. Mahse tumah ‘van laiah’ an tla ngai lo. Mi rethei leh baihvai sawina mai a ni. Chutiang bawk chuan “by the skin of my teeth” tih chu Saptawnga idiom pakhat a ni a. Skin leh teeth hian awmze hranpa a nei lo va. A thuhlawma kan hman erawh chuan ni ve hram, pal tlang hram (only just) tihna daih a lo ni ang. Chuvangin Joba hi a damlo reiin a cher tawh hle a, a vun leh tisa a sâwng chhe zo tawh a, mahse a la dam ve hram hram a ni, a tihna lam ni zawk tur a ni. A thu tluantling chu I have escaped by the skin of my teeth. Tin, I have passed the exam by the skin of my teeth kan ti thei bawk ang.

Thenkhat chuan thu tluangtlam pangngai (prose) pawh hi hla thu deuh poetic taka leh chhuah an tum thin a, a tul lem lo. My boy, open the door tih pawh hi Ka hrai bung dawntuaite, khartung sawn rawh ti kawi duah kher lovin, Tlangval, kawng kha han hawng teh aw tih mai tur a ni. Kohima a War Cemetry-a an thuziak rilru khawih tak When you go home, Tell them of us and say that, For their tomorrow we gave our today tih pawh tul lo deuhva no leh duah taka let kawi duah an awm fo mai. Damte-a siang in lawi leh hun chuan e, kan chan riangte hi han hrilh ve ula ……tih vel duahin. Chu chu thudang ni se, tam tak chuan Indirect leh Direct speech an chawhpawlh vak bawk a, awmze nei lo tawpin an chhuah thin.

Entir nan, “In lam in thlen leh hun chuan kan chanchin hi rawn hrilh ula in hmakhua atan keinin vawiina kan nun hi kan hlan ta in rawn ti dawn nia”, tiin. Chhiar nawn leh teh a dik loh dan chu I hre mai ang. A Mizo tawng bumboh leh ‘boh loh chu thudang ni sela. A thubul hi hmai hmaa inbiakna direct speech a ni lo va, thu hlanchhawnna indirect speech a nih zawk avangin a Mizo tawng khian a phawk zo lo va. A Mizo tawng ang chiah khian la dawn ila chu an tana nun an hlan saka te chu ina haw thleng thei ho zawk kha an ni daih dawn a ni. Indirect speech an aia direct speech in hman khian a su buai a ni. A saptawngah pawhyour ni lova their a nih khi an hmaih thin. Chuvangin-“In lam in thlen leh hun chuan kan chanchin hi rawn hrih ula, an hmakhua atan kan vawiin hun hi kan pe ta in rawn ti dawn nia” tih mai tur a ni ang.

He thuchah lungrun tak mai hi tu phuah nge? Thuchah sawitu ni-a awma lang mitthi te phuah chu anih hmel lo va. An sawi dan chuan James Edmons (1875-1958) phuah a ni. A chunga kan sawi ang deuh khian their aia your hmanna ni awm tak hmun thenkhatah chuan a awm ve a ni mai thei. Mahse Kohimaa lungphunah chuan your ni lovin their tih a ni zawk.

Mizoram lamlian sira thilziak tar (hoardings) pakhatah chuan For BRO sky is the limittih hnuaiah BRO chu van dumpawl ang a ni an ti ve tlat mai. Heti kan nih si chuan sawi huai vak pawh a ngamawm ta lo awm e. Chuvangin heta kan rawn tarlan te pawh hi rawn hnial duh an awm mai thei e. Mahni hriat chin bak chu sawi theih ni miau hek lo le.

P.C.Lawmkunga Imphal, March 24, 2010.

By Lalthangsang Intoate, HNA Leader

Tipaimukh dam-thumb [iPhone] Mihriem ta ding hin electrict mei-eng / kawlphetha hi a pawimaw ang hrimin, khawvel
rambung sawrkar tinhai chun, an ram sunga electrict mei-eng lak suok theina hmun hrim hrimhai chu hla reng tum lovin kawlfai kel tumin \hang an lak mup mup seng a. Chuongang bawkin ei chengna ram India sawrkar thlungpui ngei khawm chun, kan ram ei lo ti ve sunhai ram kilkhawr tak tak a hai chun, electrict mei-eng lak suokna ding DAM chu hmun nga (5) lai hielah siem ve tumin hma a lak mek a. Chuleichun, ei hnam sunga mithiem mivar tamtak hai lungril a sahal a, an bei a dawng takzet bawk a, an ngaidan hai khawm mipui mimirin tamtak ei hriet ta bawk a nih.

Tipaimukh Dam hin Hmar hnam boral theina le damkhawsuok theina thil inthup a phur hrim a, chu thil chu ngaituona pawnlang tak neia hrietsuok el thei chi an naw a nih. Chuleiin, Tipaimukh Dam hi a hming, ‘DAM’ ani ang hrimin, Hmar hnam damkhawsuok theina ding thil hung phurluttu ani theina ding chun, nang le kei hin mawphurna insang tak ei nei a nih.

Ngaituona pawnlang lo tak pakhat, Genesis & Science ti lekhabu a chun, “Ei chengna khawvel hi Pathienin a siem khan mihriem vaibelsie sangnga cheng theina dinga a siem a na, sienkhawm, mihriem chu vaibelsie sangnga tling phak thei ngai nawng ei ta, ei phak insangtak ah vaibelsie sang hni za nga ei tling thei chau ding a nih. Chuleiin nau sukthlak le insiem (family planning) thaw hi Pathien lawm zawng ani naw ding a nih” ti thu hi an ziek a. Tuhin, khawvela mihriem popo hi vaibelsie (crore) zakuo vel tling phak awr chau ding ei nih. Chuong chu ani lai zing, ei chengna khawvel hi ei thlir chun, Delhi hi hieng anga a fe pei chun, kum 30/40 hnungah chu fly-over in a sip el dim chu maw?.. China khawpui tak hlak chu traffic jam-in ni riet hlawl a aw an ti bawk. Hmar politician-hai chau ni lovin, khawvel rambung tina politician-hai tak tak khawm hin ngaituona inriltak neia, Pathien thiltum le a lungril puthmang hrea mani ram chau ni lova khawvel pum huop politics hi an khel a tul ta a nih.

Tipaimukh Dam hi khawvela Dam insang tak ding ti kha a nia, sienkhawm an sukhnuoi nawk met ding nia hriet a nih. Tha / power pek suok thei zawng a khawm, Asia khawmuolpuia a lien tienga pathumna ni dinga ti a nih. Tipaimukh Dam chau ni loin Tuivai Dam, Tuiriel Dam, Bairabi Dam le Serlui Dam hai hi Hmar hnam delna rama innghat ani nawk ta pei a. Hmar hnam hi Pathienin iengang ngirhmun’am sie a tum ninga ta? tia ngaituona hei pek meu chun, ei mithiem mivarhai lungkhamna hi belchieng a dawl hle a nih.

Hmarhai hi \obula chienglo hnam ei ni ang hrimin, politics-a ei inhnuoi zie hi hrilin a phak naw a nih. South East Asia biela cheng, hnam \obula chieng lo, Tibeto-Burman or Sinlung suokhai lai hin a bikin, Zohnathlak hieng Chin, Kuki, Mizo, Zomi, Hmar intihai hi politics ah ei inhnuoi bik hle a. Chulai chun, ei ni Hmar intihai hi ei lan hnuoi bik nawk zuol a nih. Sienkhawm, hnam changkang tak tak khawma an thawhla em em hlak, DAM ropui tak, Asia ram pumpui a khawm a lien pawl tak Tipaimukh Dam le, Dam van tlang tak tak pali lai zetin a mi hei tuom vel el ding chu mihriem ngaituona ringawt a chun, “Boralna’n a mi hmuok zing a nih” ti naw ruol an naw a nih.

“Sawrkar thlungpui hin Tipaimukh Dam hi a bawl tak tak ding ani si chun, a ram hi a sie vawng ding a na; a thlengna dingin ram mi pe rawse” ti inla hlak, mi \henkhatin an tinzawn tak, Khawbawn tlang hlak chu Hmar ram tho a ni bawk si a. “India khawpui hmun pakhatah mi sie ro” ti ding ni inla hlak, hnam inhumhimna pek ei ni naw chun, hnam boral or refugee hnam ei ni bawk ding si. Chuleiin, India danpui, India Constitutiona tribal / hnamhnuoihnung inziekluthai hrim hrim chu, inhumhimna pek an ni ngei ding a nih, tia dan siema um chu, eini Hmar hnam khawm hin kiltina inthawka inkhi khawmin ei phu ve zing lai, ei politics infuk chie naw leia vawisunni chena ei la dawng lo chu hmu / dawngna remchang nia ngaiin, tuhin, “NO SAFEGUARD NO DAM, HUMHIMNA BO-IN DAM BAWL PAWM LO” ti thu chu Hmar hnam SLOGAN / KHEKPUI dinga thlang suok alo ni ta a nih.

Tipaimukh District Demand le inzawma tawngkam \henkhat:
* Hmar Inpui-in Tipaimukh Dam Committee an dinna san tak chu, Tipaimukh biel suksiet vawng ani ding chungchanga hin pumpel theina lampui zawngtu dinga indin ani a; sienkhawm mumal takin an hmalakna chu a fe thei nawh a: tuhin hieng ang thil hi a hung suok ta si chun, hi neka thil\ha hi aum thei chuong ding an naw leiin a puitling ngeina dingin theitawp suotlang a \ul a nih. Ti em a chu Pherzawl ADC ringawt khawm hi ani dan ding ang takin fe sien, chu ringawt khawm chu hnam ngirsuokna tham a tling ding a nih. District puitling, 6th Schedule
safeguard nawk lek lem chu hmu thei inla duthusam a nih. Pu Lal\halien, Secretary, Hmar Inpui, Hqrts.

*Keiin thu / lekha-in do theina popo-in ka do a, chu taka ka lungril beiseina lien tak chu, “Hnam sipai/revolutionary party-a inthawk hin Tipaimukh biel boral nawna ding hi ieng thil tak him thawhai sien pumpel thei ninga ta?” ti hi a nih a. Tuhin hieng ang thil a hung pieng hi ka lawm takzet a, hi thil hi a puitling ngei theina dingin theitawp ei suo a \ul a nih.
Tv. David Buhril, Chairman, SIPHRO.

* Tipaimukh Dam hi ei dang theiruol ding an nawha; boralna ding laka pumpel theina chu ei mamaw takzet a, chu ding chun Safeguard chu duthusam a nih.
Pu John H Pulamte, President, HSA. Hqrts.

*Hieng chen chen hi in phak taa, in topui \awk \awk a ni? Theitawp ei suo tlang ding a nih.
Pu HT Sangliana, Vice-Chairman, National Commission For Minorities.

* Hnam humhimna nei lo chun changkangna lampui hraw chu harsa tak a nih. “NO SAFEGUARD NO DAM WE DEMAND AUTONOMOUS DISTRICT UNDER SIXTH SCHEDULE AND SOCIO-ECONOMIC SECURITY FOR PEOPLE AFFECTED BY TIPAIMUKH DAM’ ti hi Mizo sap \awng amanih, Hmar sap \awng amani khawm nilo, tuipuiral \awng indik tak a hawi khawp el, a thil tum khawm hin kawngro deng sien a hawi hle hi tie..
Pu L Keivom, Zoram Khawvel lekhabu ziektu.

* Hmar hnam hin ei thil ngen hi awlsam takin ei hmu naw khawma, Constitutional Advocate ruoiin Supreme Court ah sawrkar thlungpui hi hek theina ding san tha tak ei nei a nih. Asanchu, India danpuiin Tribe pakhata ami pawm ei ni angin humhimna/safeguard khawm ami pek ngei ding a nih. Chuchu, India danpuibu, India Constitution bupuia chuong a nih. Chu khingna ding chun sum tamtak seng ngai sienkhawm, Hmar hnam hin chu khingna tham sum chu ei nei a nih.
-Pu Daineikung Pudaite.

Tipaimukh biel MLA ni mek, Pu Ngursanglur le MLA ni tuma kam pet mek, Pu Chaltonlien le Pu Lallukhum-hai pathum hin iem an hril vea? ti chu la tlangzar naw phawt ei tih.

INPUI.COM brings you a follow-up story on the issues plaguing Guwahati Gospel Centenary Celebration as Guwahati Hmar Welfare Society chairman Pu L.K. Varte replies to Pu L.Keivom and others. Keep reading. (To know the background Click Here)
Explanation from Pu L.K.Varte.
Inpui.Com tarik: 14.09.2010 a ka Subject – Ghy Gospel Centenary Phur a um nawna san, ti kha sunzawm lotheilo a hung ni ta si a, in ngai thiem thiema aw!. Guwahati a Hmar nauhai, kum 10 chuong zet liem ta a inthawka natna hri ang ela, mi rei ngatngat el hlaktu - inthuruolna nge` dictatorial……chu hi Guwahati Gospel Centenary Celebration program a hin a vawrtawp tlungin, a sungril innge derdur` lo thei lova hungin pa`n suok ah ngai thei a nih.

Hmar Yahoo Group tarik 15.09.2010 a, Hmar nauhai le unaudang tawng inhrie pawhai ta dinga tangkaina kawnga ka entawn hlakhai, thiemna le varna, literature le sawrkar sin tienga ka ngaisang em emhai, Pu Lalthlamuong Keivom le Pu Darsiemlien Ruolngul (Pu L.Keivom adikna a dawnlet hmasatu) haiin, tawng-khirkhan le inriltak`el hai hmangin, inpakna leh Comment an hung pek kha ropui ka tiin ka lawm tak zet el. Ei lu` anvir chui chui`el annawm ie!
Amiruokchu, Pu Lalthlamuong Keivom in a thubul le bal ngaituo sese lova, ‘….thilthawna pawimawa ngirhmun iemani bek chang dinga in ring, chang ta silo leia sawisel ding zawng le chier inthluok pa’ ah ami sie a, zukhawn velo leia chierah ami hei tekhi ringawt`el kha, andiknaw hulhuol a, a ngairuotna le a suongtuona hi khawtienga a nghat laia hungsuok am ani ding, pawi ka ti ngawt`el. Ei Pu hi alo tar deu ni tang a ti ie!.

Guwahati a hin Hmar nauhai le unau mibe`l vehai inkhaikhawmna; Hmar Welfare Guwahati, HSA Joint Headquarters le Hmar Christian Fellowship an uma, hi inthuruolna suksie tuma thilnge` suk boa, hmatieng peia democracy a tak taka hmang tan ei tum ana. Chuleiin, ama Pu inzaumtak, Lalthlamuong Keivom hin thangtlawma mi lapek lovin, Ghy Gospel Centenary phurnawna san kha, bu`kna indik hmangin mi tiem nawn pek nawk sien thang ati ie, adikna a hrietsuok thei`el rawi am?

Inkhata a Pa takin, tampui tlak lai khawm an bahra cho alotak naw deu khawma, afak ai anauhai lungawitakin a pek hlak kha!. Zu khawn naw lei mei meiin, hmarpapui, nuorin, a chier inthluok ngainaw rengreng ding ani ti milo hriechieng pek raw sen. Hnam Welfare Society inthuruolna >> Student Association changkangna >> Gospel Fellowship Thlarauthienghlim run sunga thuoiluttu a nih. Ka lawm ngawte`l.
*Editor’s note: Pu L.K. Varte is Chairman,GHWS; Adviser,HSA Jt.Hqrs., Guwahati and Vice-Chairman of GHCF.

Tuithaphai: Manipur Chief Minister, Pu O.IbobiSingh chu zani zing dar 9vel khan Churachandpur aha hung inzin a, zani zingdar 9:30 vel khan TuibuongaArmy Camp a HorticultureFarm sunga Rs. 40 Crore sengaMini Secretariat bawlnading lungphumna a nei a.Hi zo hin Tuibuong PeaceGround ah Rs. 10.6 Croresenga District Sports Complexbawlna ding lungphumnaa nei bawk. Chun zani10:20AM khan TualnuamFCI Godown bawlna dinglumgphumna a nei bawk.

FCI Godown bawlna dingasum seng ding zat chie hrietala ninaw a funding processa fe mek tiin ei thu dawngnachun a hril.Hieng lungphumna hainei zo zani 11:00AM khanChurachandpur AIR Stationbawl zo a um ta chu hawngnaPu O.Ibobi Singh hin anei baka 11:30AM in AutonomousDistrict Council,CCPur building thar hawngnaa nei.

Hieng programme haihmangna huna hin Shri D.D.Thaisii minister, TD & Hills,Vety, Manipur; Pu PhungzathangTonsing, Minister,Power, Hort. & SC and Sc &Tech., Manipur; Pu TN. Haokip,Minister, PHED, IPR &Tourism; T. Manga Vaiphei,MLA, Chairman, MTDC;Thangso Baite, MP, OuterManipur; V. Hangkhanlian,MLA; Hangkhanpau, MLA,Ngursanglur, MLA hai baka Works Minister, K. RanjitSingh le IFCD/YAS Minister,Biren hai khawm anhung ve.

Chun, AIR, CCPur Station hawngna huna hin Pu C. Lalrosanga, DeputyDirector General, All IndiaRadio, North Eastern Regionkhawm a hung \hang ve.Manipur Chief Minister,O. Ibobi Singh in DistictCouncil Office buildinghawngna hmuna programmeneinaa thuhrilna a neinaachun, Churachandpurmipuihai inthuruolnaw leiahieng AIR, Station, ADCbuilding hai hawng thei lole FCI, Sports Complex leMini Secretariat buildingbawlna ding lungphumna hainei thei vat lova um a ni thua hril a. Tuhin CCPur mipuihai inlungruolna an hungnei thei ta leia hawng theiahung um ta a ni a. Hi thil hiChurachandpur District Historya ding chun inchiktlakni pawimaw tak a nih, tiin ahril.AIR Imphal a chun atamtak Meitei anni leiin Linklanguage in Meitei \awnghmang ani a, CCPur districta khawm Paite an tamtakleiin sawrkarin recommenda thaw angin Paite \awngchu Link language a hmanga ni ding a nih. Major Tribepathum Hmar, Kuki, Paitehai chun programme in angsengin nei an ta, minoritytribe dang dang hai khawminprogramme an nei seng dinga nih. CCPur AIR Stationhawng thei lova a um leiinsawrkar thlungpui chun sintamtak thaw thei lovin a uma, tuhin chu sawrkarin hrattakin AIR, CCPur Stationfethlengin a thaw thei ta dinga nih.FCI Godown, Sangaiproua inthawka CCPur DistrictPDS Quota hai chu Mazulienpa han an fak hlak leiinCCPur District chun fullquota an hmu zo ngainaw ani a, Tualnuam a FCI Godownbawlzo ani pha chunGuwahati a inthawk TualnuamFCI Godown ah directin PDS bufai hungtlung tanga ta, kim takin CCPur districtin PDS quota in hmu ta dingnih.Mini Secretariat hi Rs. 40Crore senga bawl ding le kum2 sunga bawlzo le hawng nghalani ding chu Pu O. IbobiSingh chun a hril a. Hi MiniSecretariat bawlna dingasinthawna chu tukhawmasukbuoi lo ding le mipui haichu hi sinthawna thlawp seng dingin O. Ibobi Singh chun ngenna a siem. Hieng Projects hai popo le building hai hi a umna biel a cheng hai ta ding chau ni lovin CCPur district sunga hnam tum tum cheng hai ta a nih.
6th Pay Commission dungzuia Manipur sawrkar hnuoia thawktu hai chun May 1, 2010 a inthawka hlaw an lak thei beisei ani thu Pu o.Ibobi Singh chun
a hril. Manipur sawrkar hnuoia thawktu han an Arrear January, 2006 a inthawka pe dinga an ngenna thua Pu Obobi Singh chun, Manipur sawrkar hnuoia thawktuhai popo ta dingin kum 2006 a inthawk Arrear pek ding lo ni sien Rs. 2000 Crore hmang ani ding ania. Hieng zozai sum seng hi Central sawrkar chun a ngam naw a nih.Manipur sawrkarin thawsuok ei nei sinaw baka Manipur sawrkarin a pek si chun State dang dang hai khawmin an hung ngen ve ding ani a, hi lei hin sawrkar thlungpui chun thawktu nuor mek hai ngenna chu a remti theinaw a nih, tiin Pu O.Ibobi Singh chun a hril.

Pu D.D.Thaisii, Minister, Tribal Development in thuhrilna a neinaa chun, Kum 2005 a inthawka bawl \an ADC building hi CEO le Council Staff han inlungruol le hmutlang theia sin an thaw leia hienganga hawng theia hung um ani thu hrilin, Department dang dang
hai khawm ADC Staff hai thilthaw dan chu entawn seng dingin ngenna a siem. 13th
Finance Commission hnuoia Backlog Arrear le Wages chungthu chu Finance Commission
kuoma a putlut ding thu Pu D.D.Thaisii chun a hril bawk. ADC Staff hai hin demand in nei pha in smart in in nal thei hle a, hiengang bawkin Office in kai pha khawmin smart hlak ro tiin ADC Staff hai chu a ngen bawk.

Pu Phungzathang Tonsing, Minister, Power Hort & SC and Sc.& Tech. chun, Manipur CM in lungphumna a nei le ADC baka AIR CCpur Station a hawng hai chu CCPur district ta dinga inchiktlak anni thu hrilin ama mimal takin hiengang thaw theia um hi a lawm hle thu a
hril.

AIR, CCPur Station hi 50 Kms huop sungah 101.4Mhz a hmu thei ding le zantieng dar 4 zata nei ding niin ei thu dawng chun a hril baka zani zantienga hmang nghal dinga hril ani bawk. Programme kimchang ruok chu hrietna ei nei nawh.

Hmasawnna Thar

Gibraltar's Kaiane Aldorino is Miss World 2009 Johannesburg, Dec 12, 2009 (Courtesy: Yahoo News): Gibraltar's Kaiane Aldorino won the 2009 Miss World crown at a glittering ceremony here on Saturday, defeating 111 contestants from across the world but Miss India Pooja Chopra disappointed by failing to make it to the final round.

An HR Clerk by profession, the 22-year old blonde brought her country the Miss World title for the first time. "Thank you South Africa, this is the most wonderful moment of my life," said Aldorino with tears in her eyes.

Gibraltar's Kaiane Aldorino is Miss World 2009

Miss Mexico Perla Beltran finished second, while South Africa's Tatum Keshwar took the third place.

Former Miss World and Bollywood star Priyanka Chopra was one of the judges in the contest whose final round saw a close contest between seven beauty queens.

Aldorino was crowned by Kseniasukhi Nova, the Miss World 2008, of Russia.

Miss India Pooja Chopra, who participated in the contest, nursing an injured ankle, made it to the semi-final along with 15 other contestants but was eliminated in the penultimate round.

Chopra earlier won the 'beauty with a purpose' title for supporting the save the girl-child initiative back home.

[By Lalmalsawm Sungte]

“Nu in Khawvel a siem!”

women This is one of the most quoted adages used in the post-Christian Hmar society, yet rarely accepted as a truth and more so practised even by those who claimed that they have crossed the gender barrier.

The recent announcement of DHWA Awards 2009 clearly shows the strong nerve of the old mindset: Nuhmei var, varal a kai nawh. Twelve awards were announced and not a single woman in the list! No doubt that the men selected for this award are renowned in their respective fields, but the question -- Are there no Hmar women in New Delhi or rest of the world worthy of DHWA awards?-- lingers on.

The Hmars in Delhi are a role model for their brothers and sisters living across the globe. They are highly qualified in their own areas, and they have done great service to the community for being the face of the Hmars in the national capital. They have time and again withstood the divisive forces of denominational churches. Their resolve to present a united front is well appreciated. However, their (read DHWA Award Committee) unity in ignoring women, altogether, for the said award is a sad episode.

There must be at least a dozen women in New Delhi or even in states like Assam, Mizoram, Manipur and Meghalaya worthy of such prestigious honour. It is well within the privileges of the Award committee to consider and honour anybody, either men or women; however, ignoring the latter with a zero is an insult to our mothers, daughters and wives without whom we (men) cannot dream of living.

If we can have Men of Century Award, why can’t there be a Women of Century Award? The way we weigh or look at things seems to be blatantly male-centric. If one is to critically analyze ‘Men of the Century Award’, not making ‘Women of the Century Award’ category itself is a mistake which any highly respected award committee can afford to make.

With due respect to the DHWA Award Committee’s decision, it would have been fabulous if we began recognizing the ‘small achievements’ and important roles played by Hmar women.

Any Hmar committee is still an old boys' club and male-kind rules the roost. However does the DHWA Award Committee or any other panels have to be? Maybe not, because even when none comes forward to nominate a woman, the committee itself must look around and pick anyone for inclusion; at least for the Achievement awards. This will, in the long run, facilitate a truly gender sensitive Hmar society.

By Lalmalsawm Sungte
Bangalore, Jan 9: Reacting to Inpui reports about the existence of a “suggestive” blog containing pictures of several celebs and girls from northeast India that were supposedly associated with a leading news portal, Sinlung.com on Thursday night hacked the blogger account of Northeast Pimps blog.

Earlier sinlung.com publisher Mr Patrick Infimate had denied having any links with the blogs that were published under its group name ‘Sinlung News’.


Issuing a warning statement on Friday Mr Infimate said the hacking is a simple reminder to folks not to play with Sinlung, Sinlung News or its sister sites. "I will go to any length that technology permits to bring you down. This is a simple case of a blogger, using blog: http://nepimp. blogspot. com," he said.

“I have taken ownership of the Google account (of the blogger) as well — which consists of 13 other blogs,” Mr Infimate added.

Powered by Blogger.