Halloween party ideas 2015

clip_image004

 

By Timothy Z. Zote & M. Jonathan Z. Zote

Manmasi Year Book Vol. I, 2005-a suok meua father of Hmar Literature ti a, ngaisang tak le ngai hlu taka a lo inhlan tah, chun, Manmasi Hmar nauhai ta dinga Literature sirbi rem hmasatu laia hriet lar em em Dr. Thanglung Tak Kha Aw !!! Kum 1906 in Senvon khuo ah, Thla awk Lem zan taka pieng a nih a, a Pi lem chun “hi nau hi midanglam tak le mi mak tak, mi pakhat ala hung ni ngei ngei ding a nih” a ti hiel a. A Pa chu Hmangbawng ana, a Nu Thangzahnem a nih. A Unau hai chu, Lallungthang (Ngurlungthang Sanate .Pa).Buonsel (Hmarveng Lal Thangkhum Sanate Pa) Sangzakhawl (T.Thangsei NU) Sunhnem (Dr.Fela NU) an ni a, Ama hi an milai tak a nih.

Dr. Thanglung hi mizaidam tak, tawngtam lo, naupanglai khawm thu khel hril nuomlo le, Thilhring sawisak nuom lo mi a nih. “ Tawngtaina In” tiin Inte a bawl a, chutaka chun a tawngtai zie hlak

Kum 8 mi a niin, Taisen le Dala hnuoi a Lekha an chuk tan a. 1920 in Aizawl a ME Course a zoa, Lakhipur ah, H.K. Dohnun a hnuoi a 1927 in Pawl 7 pass in ,School Inspector sin a thaw zawm a. 1930 in a ruol hai, Khuma le Thangzik belin Calcutta University hnuoi ah Private-in Matric 2nd.Divission ah a pass.

Kum 1930 in Pu Dewan (Tripura RENG PA) kuom ah Medical school ah chawmna a hni a, chawmna chu a hmu a, Berry White Medical School, Dibrugarh Assam ah an chuk a, a thiem thei hle a, Physic le Chemistry ah Medal a dawng nghe nghe. Kum 1936 October in Medical an chuk zo a, NEIG Mission Head Quarter Churachandpur ah Doctor sin a thaw zawm nghal. Hieng a Doctor an chuk lai zing hin,Holy Bible Hmar Tawng in an let zing a,an letsa hai kut a ziek ngei hai chu ahung chawi a,en nawn na Pu hai Kawlvel, Thlunga, Lera, HL.Sela hai leh nei in siemthat tul hai siem pei anih.

Kum 1937 March 8 in, Kohran dan Inthienga kut insui na Pastor Taisen naunu Vanlalbuoli leh,Pastor Lienbawng kut ah an nei a, naupasal 7 le nau nuhmei 3 neiin, nau tieng a le thil dang dang ah Pathien malsawmna a dawng tak zet.

Hmar tawnga Holy Bible inlet suok vawng le sut ngei kha a thupui tak a ni ang hrimin a nuhmei le a nauhai ngaisak hman lek lovin a sun a zanin a thaw a.”Hmar ni zing si a, mi dang tawnga Bible ei tiem el ding chu ka lai ana a nih. Ei tawng ngeia nuhmei naupang chen in Bible ei tiem ding mawl a nih ka ngai pawimaw le ka nuom chu, a that zie le a hlut zie nakie la hung hrie pei in tih” tiin a ruol thenkhat haiin an sawiselna chu a dawn tawl a.

Japan rallien laiin a Bible inletsa hai chu a then ruo kuo sungah thunin an huonah hnuoiah a phum a, a then chu Tuolphei (tuta Lambulane,Old Churachand sak khuo) ah Jangkholun a kawlah a hang sie tha a. A thuomhnaw le thildang nek hmanin a Bible inlet sa mawl chu a ngai pawimaw lem a nih.Thi le thau inpawl tak meua a lo buoipui Holy Bible Hmar tawnga inlet chu kum 1930 in a tan a, kum 1958 May 30 in Sielmatah an let zo a nih.Thuthlung Thar kha April 1946 in ei nei a, Holy Bible kha 1968 in ei nei a nih.

Japan rallien leia Hmarbiel tieng a fe khan Lungthulien ah kum 1945 khan Junior High School a hawng a, eini Hmar mi tamtak in an thahnem pui a nih.Chuonglai chun

Rochung(Rev.Dr.Rochung Pudaite) khawm Dr.Thanglung inah um in pawl sari an chuk nghe nghe.

Kum 1946 khan ruol thenkhat fielin “Hmar Literature Society” ama rawijn an indin tan a nih a, Dr. Thanglung in Rs.1000/- Khuma in Rs 100/- Hmaipawng in Rs.400/- thaw in an lo tan a tu chen hin la sunzawm pei a ni leiin lawm a um tak zet. Hienglai hun ma hin “Hmar Association” khawm ama rawiin Puhai Kawlvelthang, Chief of Saikawt, HL Daka, HL Sela le Jokhuo hai leh lo phut a nih (tuhin Hmar Student Association ti a ko a ni tah). Dr.Thanglung in”Ei ta dinga tul ka ti tak chu Lekha inchuk uor le mani tawng ngei a, Lekhabu tamtak nei hi a nih, chu bo chun tu I hriet le ngaisak hlaw ngai nawm ei nih” a ti hlak. Chun, inhma a “Hmasawnna Magazine” suok hlak kha Pherzol Lal Dolur le mi dang dang leh Dr.Thanglung a rawi a lo thaw tan a nih.

Inchukna tieng a ngai pawimaw ang rengin lekhabu khawm iemani zat zet a siem a, la hriet thei le hmu thei hai chu :

  1. Hmar tawng le Saptawng Bu bul (Dr.R.Z Khuma hminga sut)
  2. Inchuk Phutna Bu(1945)-a hnungah Buhmasa tia sut a nih (1948).
  3. Sierkawp Bu.
  4. Geometry.
  5. Leihnuoi Ram Thu.
  6. Naupang Inzir Bu.
  7. Hriselna Kawng (Nurse Lalkim hminga sut)
  8. Dr.Thanglung’s Dictionary.

Hienghai baka hin Kohran tienga mi, Kohran inthuoi dan, Hrilfiena bu hieng Luka, Johan, Galati, Ephesi, Phillipi, Kolosa, Jakob hai a siem bawk. Chu khel ah SGM tieng a mi Sandamna Lampui,Lalpa Isu Tekhithuhai, Pathien Biekna, Nitin Nun Dan,Biekbuka Krista ti hai an let bawk.

Ama kha rawl tha taluo ni naw sien khawm hla tieng khawwm a ngaina hle a, Silchara a um laiin,”Ei lo vangnei ngei”ti hla a phuok a. Chun, Kristien Hlabu no 338 le 476,”Lawmthu kan hril che” ti le “Kan no sipin liem zing sien” ti hai kha a siem a.Hieng el baka hin “Kristien Hlabu” khawm hi ama rawia Mission Compound a thaw phut a nih a, inhma a Lawrkhawm Hlabu ei ti hlak,tuta “Kristien Hlathar Bu” khawm hi ama rawi bawk a thaw in Gandhi Memorial Press,Imphal ah sut a nih.

Kum 1955, NEIG Mission General Assembly, Ngurte khuoa nei a chun Pastor dinga Ordain pek a nih. Sielmatah IBP Mission hnuoiah Field Superintendent sin kum 1956 a inthawk January 1960 chen a thaw. Sielmata umlai hin “HA Bookroom”tiin Lekhabu zawrna a siem bawk. December 20,1961 in Rengkaia ama hmun inchawk ngei ah an sawn thla a, March 31,1962 zingtieng dar 5.00am in a hmangaitak a Nuhmei le a nauhai maksan in Van hmun ropui Chatuon ram a lo inlawi tah a nih.”Lungngai naw ro Lalpa’n umpuiin thuoi pei a cheu” ti a tawngbau nuhnungtak chu a nau le te a tu le tehai chungah a tlung indik hle a nih.

Kum 1980 October,5, HSA General Assembly Saikot ah “Father of Hmar Literature” ti le “Founder of HSA” ti chawimawina certificate an inhlan a, chun,H.N.U khawmin “Father of the Hmar People” ti an hlan bawk. Manmasi Year Book Vol. I, 2005 khawm khan a hmingin dedication thaw a ni a, chu taka chun “ Father of Hmar Literature” tiin an lo inhlan bawk.

.A nuhmei Vanlalbuol(VL Buoli) khawm hriselna tha tak neiin kum 85 zet America rama a hringnun hmang thei dingin Lalpa’n Malsawmna tamtak leh thuoiin a la umpui zing.

rth varte(Sakawrdai Vrs HSA khawmpui)

By Ramthienghlim Varte, Senior Anthropologist, Shillong.

Mizoram HSA Jt. Hqrs. hotu hmasa President term tamtak lo chei tah hlak Pu Laltlanchhunga Hmar leh Tariki Ni 8, December 2011 khan HSA khawmpui Lien vawi 53na Sakawrdai, Sinlung Hills Development Council, Mizoram, Headquarterah Tarik Ni 9-11, December 2012 a thang dingin Circuit House, Aizawl a inthawk kan suoka. Darlawn le Sailutar inkarah Gate mawi le lientawk taka siem SHDC ramri charah ‘WELCOME, SINLUNG HILLS DEVELOPMENT COUNCIL’ ti kan hei hmu chuh hmulthi an ding sur sur ela. A bula tentui inkhaw thla hieu hieu tuidawra an laksawng chuh kutin kan daw a, kan hei dawnzo chun Mizorama thisen le nunna tamtak senga ei suoldawk SHDC ramri gate banhai chuh kuoin, bieng leh chuktuo’n thla kan lak mawl mawl a. Chun, ke kan hei pen luta ‘Aw kan Hmar ram inthim tlang dumduoi…’ ti hla sakin motorin kan tlan nawk tah a nih. Driver Babu chuh Pu Hrithanghlun Buhril ( Hrila) a nih.

Lamsak-lamtlang thing le ruohai chuh ramdanga mihai leh an danglamna ka hrietchuong dernaw a chuh Hmar ram thing le ruo ani lei ani awm, ka hmangai ngawi ngawi ela. Zantieng ni nema virthli hung hrang del delhai khawm Hmar ram virthli ani tlat leiin ami tawk dan hmundang nekin a dangin ka ha a dam sawng sawng bikin ka hriet tlat chuh.

Hi Iengleiam ning ati aw. Pathienin Hmar ni dinga ami siemna, chu hnam hmangaina lungril inno lei ani ka ring. Lamlien a tha a, a enkawltu dinga ruothai khawmin an sukfai hne hle’n ka hmuh. Lam kawla hmunphi, Tierhrep, Luong, Hnathiel, Ngaidi, Sizo le thing chi hrang hranghai le rannung anlo inhram ve chuk chuk a, lung an sukno ngei el.

Kum sawmhni neka tam liemta a kea kan biel fangna lampui New Vervek le Sakawrdai inkar lem chuh Bull Dozer hmangin an nawr tlut tlut lai tak ani a. Central fund PMGSY scheme/project a hi lampui hi an siem niin an hril. A khu deuva chuh anzo huna chuh a van hawi awm de aw. Sakawrdai tlunghma chawlhmun ah hadam takin kan la hei chawl a. Zan thla var em em a, boruok inthiengtak karah ruom le tlanghai kan hei thlir a, a mawiin kan en nghawk nawh. Kan nghatna tieng tieng zan khawthieng nun chena rannung inhram velhai chun a misuk lawm zuol a. Aw kan Hmarram ti bawk khah kan kel rawl suok rak rakin kan hei sak nawk hlak. SHDC a pieng hnunga ei Headquarters Sakawrdai a kan zin vawikhatna a ni leiin chuh ka lawmna tak a nih.

Ei ram neive sun hih duot takin, hmangai takin sawrkar hratna leh thanga suk hmasawn hi ei maw a nih tia hril le hriet ringawt nilovin a tak taka ram le hnam hmangaina a piengthar hih ava tul ngei deh aw. Sum tlawmte chau Mizoram sawrkarin a hung pek hih inchua chairman a buoi lovin hmangai taka enkawl dingin piengthar ei tiu. Pathien a piengthar chau hih an nawh piengthar eiti hih. Chun, hi ram sukmawi le suk hmasawn dingin Delhi phai a vaihai le Kolkata Bengali mi chaluhai hung dingin beisei naw inla.

SAKAWRDAI SHDC KHAWPUI

SHDC Headquarter Sakawrdai hi mihriem anlo pung hrat em em a, in 530 vel alo um tah a, mipui chuh 2950-3000 an tlingphak tah. Sawrkar milienhai khuolbuk (tlungin) ding Tourist Lodge, PWD I.B. le dang dang a umve tah bawk a. Tourist Lodge building thar mikhuol iemani zatzet tlung theina khawm bawl zo tep an tah. Inzin nawk hun a um chun hiengang khuolbukah hin ei Hmar mi ngei enkawlna hnuoia tlungphakve ta awm tak. SDO/PWD a umna hmun ana, Hospital khum 30 vel umna, Doctor pathumin an enkai a nih. Ram venghimtu Police tiengpangah MRP, SDPO-um theina siem ani a, MAP Asstt.Commandant/DSP in a um chil bawk. Chubakah Assam Rifle khawm an um bawk. Lampui Aizawl le infe pawna Bus pahni HMAR SERVICE/EPRESS ti le MAMI EXPRESS a tlan zing thei tah a. Hma a sawn hrat hle.

Sakawrdai khuo hih Kum 16 zet liem ta a thisen a ei nawr dawk a ropui am, a chin am, a lien, Sinlung Hills Dev. Council Headquarter ani leiin a hlu a nih. SHDC Ofis dingin mimal In (house) thlakhat pei a Rs 5,000/-pein an hluoa, Clerk pakhat le Chawkidar pakhatin an um ngha. Staff tamlem chuh Aizawl khawpui Tuikhuah tlangah mi In(house) thlat khatah Rs 10,000/-neka tam man hluo’n Pu Lalhmachhuana MCS Secretary, (tuhin midangin an thlak nawk tah ni awm tak a nih) SHDC inrawina hnuoiah staff iemanizat zet leh hi Council hi enkawlin a fe dep dep a nih. Pu Malsawm Darngawn Chairman SHDC ni lai zing ei tlangvalhaiin inban dinga an phut leiin an ban a, Chairman naw lo Council buoi a nih. Chun, hi Council hih General Administrative Department, Government of Mizoram Nodal Department a hmangin Interim-Councilin SHDC chuh a fe teng teng a. Khawvel mipui rorelna (democracy )ram a interim hunsung sawttak ni dingin ka ring. Kum 2012-13-a an budget dingin Rs 300 lakhs Mizoram sawrkarin a siem pek niin ka hriet bawk.

Chun Sakawrdai hih Kohran tiengpangah Kohran Pawl 10 neka tam a um a. Chuonghai chuh, AG, Baptist, EFCI, ICI, Presbyterian, RPC, Sabath, (Vawksa fa le fanaw pawl an um nawk an tih), Salvation Army, UPC (NE), UPC (Mizoram), Juda sakhuo ring Pawl khawm an um. Chuonganga sakhuo thiempu tamna thiempu hnam ei nih tia inzak derlova ei khekpui lai zing Zu zawr le khawsung thlangval khawtlang nghawkum zawnga inper le nun vilik pawl an bo chuong naw a, an pung deu deu ti ala ni tah deu deu. HSA khawmpui tawptieng lem khan chuh Zurui buoi leiin khawsung roreltuhai khawm nasatakin an sukbuoi ti thu eilo hriet. Chuleiin, Kohran pawl tam hi khawtlang le hnam inthuruolna a ding chun ei tangkai puina a umnaw ti a chieng hle. Baibul le Pathien thu sirsanin Kohran Pawl ZU ei inrui a, Krista hming nilovin Pawl hminga thi ngam ei tam lem nisien a hawi a. Setan lawmzawng thawa inper-kalang ei nih ti ei ngaituo nawa, hriet ei tum bawk naw hi chuh pawi kati thei ngawt el. Khawlai khawm Hmar umna ta phawta Hmar syndrome chuh a nih. Ei kawlvela unau haiin kohran pawl tam hi hnam le khawtlang inthuruolna suksetu ani zie inchuknan anmi hmanga an inthang duok duok ani hi.

HSA KHAWMPUI LIEN

Tarik Ni 9 December 2012 khan HSA khawmpui lien chuh tan ani a, a Hall hmingin SIKPUI RUN ti a nih. Rorelna ah keikhawm mawphurna pek kani angin HSA thuoitu boral tah hai hrietzingna hunser ka hmang vea. Zantieng hotu thar ding an thlang hma po chuh rorelnaah ka thangve thei a. HSA General Hqrs. hotu le hmun hrang hranga Jt. Hqrs, Branch hotu le palai an hung khawm tha hlein ka hriet a. Thu thelut tam lem chuh CEC rel dinga peksuok vawng a nih. Ka thahnemngaina leiin keikhawm mi zai ngai manglovin ka tawng rawn khawpela, pawi kati ang reng. A nini ni tah raw seh.

Thu thelut laia ka ngai pawimaw em em pakhat chuh HSA ngirhmun enin INDINTHAR NAWK EITIU ti Shillong Jt.Hqrs.a inthawka hunglut hih a nih. An thu thelut nasan hrilin ‘HSA hi naute hnuchak invawi ang elin Nulepa tam tak le mipuiin ni dang angin an mi uopmawi zo ta nawh. Chuleiin, indinthar ei tul nin an lang’ tiin. Member hmun dang danga inthawka hunghai leh hriltlangna neiin ‘ A THA IE’ ti hnung khawmin CEC rel ding bawkin sukthluk a nih. HSA General Hqrs. Rengkai, Churachandpur, Manipur ramah Tribal Hostel bawl mek le inzawma Pu H.L.Daka Memorial Hall bawl ding chungchang le thil dang dang rel ani bawk.

Inthlangnaah General Hqrs. hotu dinga thlang Vice-President tinaw chuh Aizawl, Shillong, Imphal le dang danga mi vawng anni a. General Hqrs. Rengkai, Churachandpur nisi, hotu rorelna khawlpui cheltu General Hqrs. hmun Churachandpur puotieng mi ei sie vawng el hih HSA tadinga thiltha lampui dithai chun ngaituo veng veng khawp a tling. Chuongnekchun General Hqrs. hotu dinga post pawimaw zuolhai hi Hqrs. hmun a um ngeiin chel hai sienla thiltha nilem ngei ring a um. Asanchuh, mipui hrietphak manglo Computer hmabula chingfel theilo students le mipui thil nitin deuthaw a ngaituo le rel neu neu ding a tam em em a. Hmai intawna hriltlang le phone le internet hmanga thil hril hih ngai pawimaw dan in ang derlo a nih. Ieng organization khawm ni raw seh inhmukhawm rawn hi hratna le hmasawnna a nih. Thil khawm ei thawsuol tlawm tak. Chun, sum tiengpang khawm feltaka hmu le hmangdan record ding chun inhmu le inhrietpaw zing a tul. Hieng bakah hmun hrang hranga HSA Jt.Hqrs, Branch le organization hrang hranga inthawk indawrna le thil iengkim thawnsuok le address (Official correspondence) annawleh, organization dang hotuhai le inbiekna ding khawma an hung address chuh ei hmunpui Rengkai Road, Churachandpur ani hlak sia. Chuleiin, hi thu hih kan vawi em a, HSA fe hrat danding ngaituo’n ka thahnemngaina thu tlawmte tuta HSA khawmpui Souviner ah ka thusep a thupui HSA LE KEI ti a khan ka zepsa nghe nghe.

Ka hriet suolnaw chun tuta ei hotu tharhaiin Aizawl, Mizoram hih Working General Hqrs. dingin thu an sukthluk ti a nih. Tuta Gen. Hqrs. Rengkai Road, Churachandpur, Manipur a HSA ramah Central funding Tribal Hostel ( Hmar studenthai tading bik nilo ) an bawl mup mup tasi chun hmun danga sawn khawm chuh a awm tho. A beidawng tlak ngei el.

Chun, zanah Inaugural Programme hmang ani a. Pu R.L.Pianmawia MLA 7/Tuivawl A/C, Mizoram chuh khuollien a nih. Mipui fekhawm chuh a tamlem Hall puotienga um ni hai sien a hawi. Programme zovin Sakawrdai suoksanin Darlawn Forest I.B. tieng kan pan tah a, programme danga chuh ka thang tah nawh. A hnunga kalo hriet danin Manipur le hmun dang dang a ei hotu Programme a hming chuong khuollien chenin Pu C.Lalrosanga ADG of DDK Speaker dinga ruot tinaw chuh a hung mumal an um nawh tih a nih. Vairengte HSA khawmpui lien a khan ka thangvea hiengang tho hih a nih.

Hienganga programme phuisui taka siem buoinuoia ei thaw vet el hih HSA thuoituhai thawsuol am annawleh ei hotu hai ?. Nulepahai hih HSA thilthaw tlawptu le sukmawitu ding ei na, HSA a muolpho chun hnam muolphona a nih tihi ei hriet thar nawk nuom a um. Chun, HSA thuoituhai khawmin nulepa’n an mi ralkang tlir tah chun a san iem ning ata ti hih ngaituo ve ding a nih. Hiengkhawm hih hotu le hotu karah inhrietthiemnawna umnaw sienkhawm umna kar inhlat leiin co-ordination a thatawknaw leia thil um thei anih.

Chun, ei hriet dinga pawimaw kati em em el chuh Website a ei activities ei tarlang chang a um a, hih 10% (100 pei a 10) student a hmuphak lo ei um chauh nilovin Website umzie hrelo khawm member tam tak ei um tihi. ( Kan zinna- VII next).

03th February 2012

By Lienthanglur Khawzawl

Ei hme hlak thil thenkhat hai scientific name le hrietdan inlarhai ei lo hriet ve dingin ka hung thawlawm ve:

Thangjing: (Euryale ferox) foxnut 

Bachikhawm: (Eryngium foetidum) culantro, mexican coriander, long coriander


Zawngta: (Parkia speciosa) bitter bean, twisted cluster bean, or stink bean

Bal: (Colocasia esculenta) taro 

Mantakha: (Solanum aethiopicum) scarlet eggplant. Morro redondo variety hi a kha.

Khanghmuk: (Senegalia pennata) climbing wattle

Aithang: (Houttuynia cordata) lizard tail, chameleon plant, heartleaf, fishwort, bishop's weed, fish mint

Thingthupui: (dysoxylem gabora)

Anphui: (Clerodendrum colebrookianum) East Indian Glory Bower

Lengmaser hi basil ei ti tawl a chu basil a ni hmel nawh. Basil hi india a inthawka suok a na chi thum a the an ni deu tak- sweet basil or thai basil, lemon basil, holy basil (tulsi). 

Lengmaser le a hnai deu in ziek ka hmu sun chu Chitrita Banerji in 'Eating India: Exploring the Food and Culture of the Land of Spices' ti lekhabu a ziek ah hieng hin a mention- "Among the unique products are a basil-like herb called lengmaser...". 

Basil le a varieties dang dang a hin lengmaser ang chu hmu ding a um nawh, a rim ruok chu an hnai met. Basil hi a mu (seeds) khawm fak hlak an nih a ice cream, sherbet a hai pawl hlak an nih. Basil mu hi tui ah inchie a ni pha chun gel ang deuin a hung um hlak.

By L.Keivom, Inpui.com Columnist

HUPOSTASIS

Kum 400 vel liem taa King James Version an inlet lai chun Hebrai 11:1 hi “Faith is the substance of things hoped for, the evidence of things not seen” tiin an inlet a. Hi taka ‘substance’ tia an inlet hi a Grik trong chun ‘Hupostasis’ ti a na. Hi Grik thumal umzie tak hi an hriet naw leiin an buoipui hle a. Grik tronga lekha ziek hluihaia inthoka a umzie hmu suok tumin an zong ngiel a, an hmu zo si naw a. Mihriem indawrna le sumdawngnaa thupui fûn tak nia an hriet leiin ‘substance’ tiin an inlet top niin an hril.

Revised Standard Version (RSV) chun hi chang hi, “Now faith is the assurance of things hoped for, the conviction of things not seen” tiin a sie ve thung a. NIV chun, “ Now faith is being sure of what we hope for and certain of what we do not see” a ti laiin, Jerusalem Bible (Roman Catholic Bible) chun, “Only faith can guarantee the blessings that we hope for, or prove the existence of the realities that at present remain unseen” a ti ve thung a. New English Bible (NEB) chun, “Faith gives substance (assurance) to our hopes, and makes us certain of realities we do not see” a ti bok.

Ei Baibul hmang lai chun, Lusei tronga mi a ngiel a ngana inletin, “Ringna chu thil beiseihai um ngeia hrietna, thil hmu lohai hrietchiengna a nih” tiin sie a na. Delhi Version-a chu “Ringna hi ei beiseihai hriet chiengna le ei la hmu naw hai hriet fiena a nih” tia sie a nih. Chik taka a Grik thumal umzie ei bi chun, Saptronga inlet le eini tronga inlet a ieng ieng khomin a ang chie a kawk phak naw vong. Hi hi thu inlet a khirkhanna le buoithlakna tak chu a nih.

KJV an inleta inthoka kum 300 hnung daiah Israel ram hmar tieng tien laia khuolbuk hlui, pilvutin a nel khum vong tah chu hnuoia inphum thil hlui dapa cho suoktu pawl arkhialawzis (archealogists) haiin an hmu suok a. Chu khuolbuka chun thir thingrem chikte an cho suok a. Hi thingrem sunga hin lekha poimaw tam tak a um a, chuonghai chu Roman mi, nu hausa le neinung pakhat ta a nih. Ama nu hin Israel ramah in le lo, hmun le hma tam tak a nei a, chuong lekhahai chu a thil neihai chu a neitu ngei a nizie hriltu le sukchiengtu a nih. Lekha phek tina chun a phek tontir lu tieng ‘Hupostasis” ti an ziek vong a. Hi hi Saptrongin ‘title deed’ an ti a. India rama ruok chu, Jamabandi ei ti a, chu lekhaa ‘PP’ ti inziek a um chun ‘Pukka Patta’ tina a nih Chu lekha neitu chu a ram neitu a ni a, kum hluna a ram neitu tak tak ruok chu Sorkar a ni dai thung a nih. Khaw lai rama khom a ram leilung po po neitu le chu chunga thuneitu tak chu Sorkar a nih. Kong danga hril chun, Jamabandi chu sorkarin a ram hluo thei dinga mi tu khom phalna a pekna lekha a nih. Chu lekha chu a nih Grik tronga ‘Hupostasis’ an ti chu.

Chu tak chu Hebrai ziektu hin ringna hrilfiena dingin a hmang a nih. Chuleiin, ngun thlukin hang bi inla, a hmaa ei hril tah ang khan, Saptrong le eini tronga ei inlethai hin a umzie an phur suok nawzie chu hre chieng thei ei tih. Hi hi a nih, thil inlet harsatna êm êm chu. A umzie ei hriet si, ei tronga thu mal intlukpui um si lo a um treu a, chuonghai chu a umzie kawk hnai tak dinga inlet a ngai hlak. Chuleiin, sorkar trongkam hmangin inlet inla chu, “Ringna hi beisei ram hluo theina pukka patta (jamabandi) a nih” ti ni mei a tih. Sorkar chu a ram sunga ram po po neitu a ni angin, Pathien ram/van ram neitu chu Pathien a na, chu ram ei hluo theina patta um sun chu RINGNA a nih.

Kum 2003 khan kum sawmhni liem taa ka in hmun inchawkah dawr hmun ding kan bawl a. Ka um sungin a ram khom a tharin kan inkhitir nawk a, patta pahnia lo um chu a tharin patta pakhatin ka’n siemtir bok a. Hi hmun neitu nina patta chu ka hminga um a ni leiin, kum sawmhni zet ka um naw sung khomin tu khomin an mi hung inchupui naw a, dawr hmun ding kan bawl khom an mi khap thei bok nawh. A san chu “Hupostasis” neitu ka ni tlat annawm. Chu thil le ringna leia van ram hluo thei a ni thu Hebrai ziektun a tekhi hi a fuk top a nih. Ringna neitu chun matheiloin van ram a hluo ngei ding a ni si a.

Hi ei thil hrila inthoka inchuk ding dang pakhat chu, a kawkzie anga Baibul hi inlet thrat pei a trulzie a nih. Eini rawi, abikin thrang hlui tieng, Baibula sunhang pakhat khom inhmang lo dinga a hril kha, a tira Baibul an lo inlet kha thlak thei lo ding anga ngai nuom pawl ei um bakah, ei lo baihat ta sa naw ang deua inlet a a um chun Setan kut inrolna ang hiela hril nuom el pawl ei um a, a poi ngot el. Hi lungril hi bansan ei tiu. Baibul hi ei bi chieng po leh, tuta ei thil chai ang hi a tamzie ei hmu suok deu deu a, inlet thrat le siem phuisui pei a trulzie an lang deu deu bok. Chuong laia pakhat chu Thuhriltu bua a thu chîk, voi 37 zet a hmang, thu inlar deu, Saptrong khoma an inlet fuk chie lo, eini tronga ‘teplohai teplo’ tia ei inlet, Hebrai tronga ‘Hebel’ ti hi a nih. Chu chu a hnuoia hin a hranin hang chai nawk ei tih.

HEBEL

Genesis bung khatna ei tiem chun, Pathienin ni ruk sunga a thil siem tinrenghai chu a en a, thra a ti hle thu voi sari top a chuong a. Thra ei ti thil chu ei lung sukawitu a ni hlak. Ei lung sukawitu thil rêng rêng chu ei ngaizawng amanih ditzawng a ni ngei hlak. Krista ngaizawngtu Pastor Thangngur chun,

‘I hmelah lawmna kim a um’ an ta,

I trongbau suok khom chu a thlum khuoi angin;

I mi hîpna i hmel ditum,

I trongbau suok thlum tak leh chun,

Aw hmu le hre ve dingin ka hung a nih

tiin hla mawi takin a khek suok hiel a ni kha. Pathien khomin a thil siemhai kha mawi a ti hle a nih. Chuong ni naw sien, Genesis ziektu nia hriet Mosien bung khat sungah thu pangngai ngot voi sari top a hril non ring a um nawh.

Ei Baibul hmang laia bu 21-na ei hang tlung ruok chun, Thuhriltuin ni hnuoia thil po po hi, eini tronga ei inlet dan chun, “teplo, teplohai teplo” a mi ti faipek vong bakah voi 37 top a hril non a nih. An leh, ni hnuoia thil um po po, Pathienin malsawmna tinrenga a’n khum le mawi a ti êm êm hai le chuonghai po po chunga thuneitu dinga a siem mihriemhai, Davida ngeiin,

I kut suok thangvan sanga,

Sorthla siar i’n nghathai,

Thlira ka dawnkhawl changin,

Hringmi hi iem ni hrim a,

I hriet fuk lop lop el ni?

Hriem nauhai khom iem an na,

I ngaisak em em el ni?

Angel hnuoi thetah siein,

Ropuina le chawimawina,

Tonlairang i’n tontir a.

I kut suok po po chungah

Lalin anni i siem a,

An ke hnuoiah i sie vong:

Beram le bawng ruol po po,

Ramsa le chungleng vahai,

Tuipuia nga chi tinreng,

Thilhring chi tinrenghai leh

(Sam 8:3-8) ti hiela a lo insampui le mihriem hringnuna a thilthawhai po po chu “teplo mei mei” a ni el thei ding am a ni?

Teu lo e! Teplo mei mei khom ni lo, teplohai teplo dingin Pathienin khawvel le a sunga thil umhai hi a siem ring a um nawh. Ni khom ni bok naw nih. Chun, chuonga teplo mei mei hai ta ding chun Pathienin a Naupa tir naw top a tih. Mihriem hi Pathienin ama angpuia a siem a ni leiin a mi ngai poimaw a, a lung lairil kham zingtu chu ei nih. Mihriem hringna hi a hlu a, thil teplo mei mei a ni naw leiin a Siemtu thu loa lak el a phal naw a, Dan Sawm a pek khomin, “Tuolthat naw rawh” ti hi a chuong ngat a nih. Hringnun hi thil teplo mei mei a ni nawh; thil tep (?) po po laia tep(?) tak a nih.

‘Teplohai teplo” tia ei inlet hi Hebrai trong chun “Hebel” ti a ni a, a umzie tak chu “thuok, sûm, romei” tina a nih. Tui a hung so a, a khu a hung suok a, boruokah a’n zam ral nghal el ang hi a nih. Jakob lekhathona (4:14), “In hringna chu iem a na? Sûm sawt naw te hung inlang a, bo nawk el ang hi a ni si a” a ti ang le, Davida inpakna hla (Sam 144:4) a,

Mihriem hi thuok ang chauh a na,

A dam sung khom hlimthla anga

Ral nawk el hlak ang hi a nih (Delhi Version)

a ti ang kha a nih. “Mihriem hi thuok ang chauh a na” ti hi ei Baibul hmang lai chun, “Mihriem hi ieng khom ni lo ang a na” tiin sie a na, “ieng khom ni lo ang” ti umzie ruok chu a hrie ei vang hle ka ring. Hausa si, hausa lo anga um ti ang deua poimaw si, ieng khom ni lo anga um tina hlak chu niin a’n lang bok si nawh. Hieng ang trongkam hmang hi ei Baibul lo buoipui hmasatuhai chemkalna zawng am a ni ding, an hmang rawn em em a, an hmang a nih ti hrie khom an um naw a ni el thei.

A ieng khom chu ni sien, thu inlet hi a hautakin a buoithlak a, fimkhur le inring zing a ngai. Trong pakhata inthoka trong danga Baibul inlettuhaiin thaw dan an hmang tlangpui chu Saptrongin, functional equivalence (FE) an ti a, chu chu a thu kawk phur suok dinga inlet tina a ni tak. Chuong ang chun a umzie kawk dinga an ngai tak hmangin, King James Version (KJV) buotsaituhai chun ‘hebel’ ti hi ‘vanity of vanities’ tiin an inlet a, chuong ang chun Revised Standard Version (RSV) chun an hmang ve el a. New International Version (NIV) ruok chun, “utterly meaningless” ti a hmang a, Jerusalem Bible (JB) chun “sheer futility” a ti ve thung a, New English Bible chun “emptiness of emptiness” tiin a’n let. Hmar tronga a umzie tlangpui chu ‘teplo, umzie bo der, thil thlawn hulhuol, thil kawrong, fûn bo, a ruok’ tina a ni deu tak. Tu lai tronga “I boruok top” ti hin a hrilfie takin ka hriet hmán hmàn.

Chîk taka ei bi ruok chun, Saptronga atu inlet khom hin ‘hebel’ umzie tak a phok phak naw a, a umzie an hriet anga an hrilfiena ni tak lemin a’n lang. Thuhriltu hin mihriem hringna chu ‘thuok’ leh a tekhi a, chu chu Saptronga ‘metaphor’ an ti hi a nih. Hnam tinin thil ei hril pha mani tronglamkei ei nei a, chu chu ei kalchar le inthlung tlat a ni leiin, chuong ang trongkam ei hmang pha chun ei thil hril tum kha a ngaithlatu le tiemtu ngaituona mitah a chieng êm êm el a nih. Israelhai chun an ram inhoizie hrilna dingin, ‘nenetui le khuoizu luongna ram’ ti tronglamkei an hmang a. A ngiel a ngana lak ruok chun, nenetui le khuoizu luongna ram chu tho le thilhring dang dangin bawm lut lut an ta, a rim sein thu vut vut a ta, por inthluok a ta, an lampui khom innâl bok a ta, chengna tlak hrim ni naw nih. Amiruokchu, ‘nenetui le khuoizu luongna’ ti chu metaphor a ni leiin ram le hmun ‘hnienghnar’ le inhoi tina el a nih.

Thuhriltu hin hringnun hi teplo le umzie nei lo a ni thu a hril naw a, ni khom a ni bok nawh. Hringnun hi a hlu a, thlakhla lo anga inpawt inpawthai khom hi thi rin pawla mi an ni nuom khop el. Hringnun anga hlu a um nawh. Damna ding chun nei po po khom seng ei inhuom deu vong a nih. Chuleiin, hringnun hi ‘teplo mei mei’ amanih, ‘teplohai teplo’ ei ti zat hin khêl ei hril a nih. Thuhriltu hin hringnun tawizie, ‘thuok’ ang chauh a ni thu, thil ieng khom hin an dai sawt nawzie le nisa hnuoia thilhai hrim hrim hi kum hlun tling zo hrim an um naw thu a hril lem a nih. Ei inthuok zo chara ei inthuok suok thli chu eini thua chel thei loa boruokah a’n zam ral nghal angin, hringnun khom hi eini thu ni loin, sawt naw teah a tawp a, chatuon boruokah ei inzam ral hlak a nih.

Hringnun hi ‘thuok’ ang chauh a ni thu hrilfiena dinga Jakob (4:14) le Sam (144:4) ei tar lang tah bakah Job (7:7), Isai (40:6-8) le Isu Krista thu hril (Mathai 6:25-34) leh khom tuta ei hril hi pawi kawm thin ang an nih. Hringnun hi hlu hle sienkhom hnuoia a cham sung dinga ruot chu thuok (hebel) ang chaua tawi a nih.

HPC(D) Designated Camp Assam.
Pic by: Joseph V Tuolor
Assam: Ni 24 January 2014 khan Retzawl hmunah HPC (D) chun Designated Camp hawngna le Rising Day lawman hunser ropui takin sun le zan programme siemin an hmang. Hi hunser a hin NCHAC CEM chu khuollien niin Camp hi hawngna a nei a, retaining wall le tui a pawimaw chu sawrkar a’nthawk a’n hma tieng hmu thei dingin a tiem a, chu chau chu niloin a sung a thuomhnaw le hmangruo lakna dingin cheng Nuoikhat (1 Lakh) pek a tiem bawk. Hieng hai bak a hin hnam ta dinga a thawthei popo thaw dingin a’n tiem bawk.

Clanton Engti, MLA Pu Biren Singh a naupa khawm hungin thu hrilna a nei a pawisa sum iemanizat hung thaw dingin a tiem. 



Hmar Inpui General President, Dr. John Pulamte, NCHAC Chairman Pu Ngamrothang, Pu Fleming Rupsi EM, Pu Laltlansang Hmar EM, Pu Khawvelthang Hmar MAC, Pu L Hlima Keivom, Hmar Inpui, HYA, HSA, Hmar Arasi, Khuotin Gaon Bura/ Headman hai le Organisation dang dang a’nthawk a mi fielbik hai fekhawm a nih. Zan hun hi HPC(D) Nite tiin hlasak thiem le lam thiem tak tak haiin inawiin ennuom an siem a, thu thatak tak hai hril ani bawk



Inauguration of HPC(D) Camp at Retzawl, Assam.
Pic by: Joseph V Tuolor.

By L.Keivom, Inpui.com Columnist

Lalpa, rul ka nuom che,

Ka nun le êng pûk chu.

-Upa Ngama

Saidan khaw mi Upa Ngama chun Lalpa thrang loa a hun a lo hmang ral tah po po chu a sui kir a, poiti le insîrin a awm a dom vong vong a. ‘Takchapa’ tia thrang khomin sekhon khat khom a kei kir thei ta nawh ti a hriet a,

Hun fe peihai, Lalpa loin,

Khaw lai am an tlung ta a ?

Kìr ruol loin muol an liem tah,

Hun la umhai iengtin am hmang ka ta?

tiin hla mawi le ropui takin kum 1945 khan a khêk suok a. Hi hla hi kum sawmruk nêka upa ni tah sien khom sak a la hlaw zing chauh khom ni loin, hnama ei dam khawsuoka, ei sakhuo khom ei la chel zing phot chun, a la ropui deu deu ding a nih.

A nih, mi tu khom Krista leh an intuok phaa an nuna thil hung tlung laia pakhat chu hun hlutzie le hun an lo hmangthai mei meihai kha zuk inpâma insîr ngawi ngawina lungril put a ni chu tie! Kong dang zawnga hril chun, hringnun tawizie dawnkhawl nachang an hung hriet a, thil thra thawna ding hun lawmum peka an um an lo hmang riral mei meihai kha an inpàm a, thil thra thaw dinga inhawmthawna lungril an hung put nghal hlak a nih. Pathien leh inzomna nei taphotin hun hlutzie le inpâmumzie an hriet chieng hlak. Chuleiin Upa Ngama khomin, “Lalpa rul ka nuom che, ka nun le êng pùk chu” tiin a khêk suok a nih. Isu intuokpuitu dang Zakai khomin, “Ngai ta, Lalpa, tuta inthok chu ka sum zâtve pasiehai sem ka ta, tu thil khom indik lo taka ka lakpek chun a lêt liin rul ka tih” a ti hrim a ni kha. Pa dung tawi le chèmbe ni sien khom Isu a’n tuokpui hnung khan chu a dung tawina hrimin thû a phur ta nawh.

Kan makpa Upa Ngama hming zuk sàm tâka chun lung hlui a sukleng vong vong a. Chuleiin, a chanchin tlawmte hang tar lang vak ei tih. Saidana kan in hmar tienga um, huon dai intrawm kan ni a. Pa zâng inkùl khauh, rawl thâm chât el, dumziel hè, chêr khen khon, fiemthu thiem le trongkam thiemna tieng chu ‘Ka pu tuk’ ti ang khopa a piengpui hrim a nih. Dier khom ama hi a kei sawt pawl tak niin ka hriet. Thuhril a thiemin a thu a hring a, mi sermon haw ve loa ama awma inthoka suok thu tharlâm phu suok hlak mi a ni leiin sawt tak a hril khomin nghok tik a um thei nawh. Hmar Hla Suina ka buotsai lai a chanchin indon dinga ka pan hlak bakah ama ngeia ziek dinga ka phût angin kimchang takin a hung ziek a. Chu le kum 1960-70 bawr vela hrang hlui la damhai chanchin anni kut ngeia ka’n ziektirhai chu hnam ro hlu an nih ti hrein indoi takin tu chen hin ka la kol thra a. Hieng hla phuoktu, mi hmasahai laia hun hlutzie le pamhmaizie hlaa hril rawn tak chu Upa Ngama niin ka hriet.

Upa Ngama hin a hming tak nekin a nau lutir hming chawia ‘Singhleipa’ tia hriet le ko duot a hlaw lem a. Ama hi Watkin Roberts-in Senvona gospel meiser a hung sit lut kum 1910-a Taithu khuoa pieng le a hnunga a’n pèmna Parbung khuoa a naupang laia lekha inchuk a nih. Ziek le tiem dan a’n chuk hnungin sikul a chawlsan a. Parbunga a’n pèm hnungin kristienah a’n pek a, sienkhom sawt riel loin a tluksan a. Pipu dana thangsuo tumin bu le sa ineina ding tiin siel a vai a. Hausak tumin Thanlon-ah dawr dam a siem a, sienkhom a thaw zom pei naw leiin Parbungah a kir nawk a. Butukhuonglawm dam thaw tharin, a thuneitu tak ‘Lawmlaisa’ an tia dam a thrang a, sùn le zàn zu inruiin a khawsa hlak a.

Kum 1939 khan a nauhai pathum le a nuhmei leh Pastor Thangler kutah baptisma an inchang a. Chu hnung kar khatah a naupa Singhlei, Taithua a puhai ina um chu thruoi dingin a fe a. Sunbu fak khopa Parbung tieng a hung kir chun lampuiah rawlin mi suol a nizie le Pathien ta a nizie a hung hril a, hlimna hril thei loa thuomin a um a, mitthli pumin Parbung a hung tlung a. Chu hnung chun a thil nuom zawng po po a hung inthlak danglam a, mi pieng thar a lo ni tah a nih. A kum nawk 1940-in hla a phuok tran a, KAN SIENGNA THIM LAL KULPUI ti chu a hla phuok hmasa tak a nih. Hi kum bok, patve hun laiin Hmarchamuolah a riek a. A hun liem tahai hmang loa a lo hmang ralhai chu a sui kir a, a’n pàm êm êm a,

Hun liem tah hnung chu a pâm an ta maw Lalpa!

I hmangaina leiin ko kîr thei ka ti’m?

‘Ko kîr thei lo e, ka nau, hun liem hnung chu’

tiin poi a tizie hlain a phuok a. Hi hlaa hin kha hmaa Diebol hmangruoa a lo thrang leia a’n sîrna thu le Pathienin a hung thlamuongna thu chieng takin ei hmu a. Chu hmangaitu ditsakna kut chu chel dingin thu an tiem tah hrim a nih.

Thina thim hnuoia a’n thrung laia a lungrila ‘pielral khawfing hung chat’ chu hla chaua puong suok loin khaw hrang hrangah puong dar dingin a’n zin suok a. Trongtraia mi sukdam theina khom 1942 khan a chang a, sienkhom sawtnawte hnungah lakpekin a um nawk a. Kum 1943 chawhmain mang mak tak a nei a. Mi pahni hin kelchalte keiin a tuolpuka an hung thlung a hmu a. A hei indon chun, “Lalthangpain, ‘Kei hlak ka um ta naw ding a ni si a, hi kelchalte hi Singhleipain hung kol ta lem raw se, hang pe ro’ a ti a nih” tiin an hril a. A zan nawk chun a bauah hmul tam deu el a lo mawng a, inhmaw takin a hang pot leh a tam lem a hung mawng nawk pei a. A mang lawk ang hrim hin Pastor Thangngur (Lalthangpa) chu kum tawp December 20, 1943-ah a thi a, hla tienga a kalbi lo rem tah chu Ngama chun hung sunzomin, a baua inthokin hla tam tak a hung put suok hrim a nih.

Kum 1944-45 khan Lungthulien ram Kawnpuiah a va’n bawk a. Ama ngeiin, “Hi kum hni bawka ka um sung hi hnuoi ka hluo kum sung po poa chu hi sunga ka sipna le ka lawmna hi a hma khom khan a hnung khomin a um ta naw hrim hrim a nih; vanchanglang khuo an ti ang pawl a nih. ‘I hnung tienga i umna hlui po poa khan i um nuomna lai takah um nawk thei la, khaw lai tak am um i nuom a?’ mi ti hai sien, ‘Kawnpui bawka khan um nawk ka nuom’ ting ka tih. Ka bawkte chu a dung hlam thum le kiuthle, a khang hlam hni le kiuthle, a lieng chu inji thinga ka khit de a ni a, a ropui naw hle a. A mi umpuipa a thra a, in ka hluo lai po poa chu in inhoi pakhatna a tling tak a nih” tiin a hril. Hi kum hin a nun hluihai sui kirin, hmang loa a lo khaw ralhai chu a ngaituo a, a’n pàm a,

Hun fe peihai, Lalpa loin,

Khaw lai am an tlung ta a ?

ti hla ropui tak hi a phuok hiel a nih.

Hi hlaa hin a hun sei lem a hmang ral hnung, a hun lèr tieng nia a hriet hnunga hringna thar amaa par anga hung vul chu lawma a hlim thu a hril laiin, hun liem ta hnung hmang loa a lo hmang ral mei meihai chu a’n pàm êm êm thu a hril bok a. A ‘nun le êng pùk’ chu thlarau thrangpuina zarin a hmun lia rul a nuom a, inhawmthawna lungrilin a sip a. Hieng ang lei hin rongbawlin hmun tinah a’n zin suok a, hla ropui tak taka thuomin a um pei bok a nih.

Hi hla a phuok hin kum 35 mi chauh a la nih. Sienkhom, a hun sei lem a hmang zo hnung, a hun lèr tieng niin a ngai a, chu chu a hlaah chieng takin ei hmuh. Hieng hun laia India rama mihriem dam kum pangngai chu kum 30-35 vel a ni hrim a a nih. Tlangrama rimsi taka thosi, thrangthrâm le invot kara natna tinreng tlakbuok hnuoia kum tluona hling le hrâm bul insuolpuihai lem chu an hringnun a tawi zuol a. Khaw hrang hranga thlan muol hang fang inla, lungphuna an kum zat an ziekhai hi hang bi inla, kum 30- 40 inkara muol liem deu vong an lo nih. Chuleiin, a hun lèr tieng tlung taa a’n ngai hi thil awm hrim a nih.

Chu thu, ‘hun lèr tieng’ zuk hril tâka chun kum sawmnga deuthaw liem taa D.M.College-a ka kai laia English hla phuok thiem P.B.Shelley hla A Lament ti ka baihat ka zuk hriet suok chu tie! Shelley chu kum 30 chauh (1792-1822) a dam a, sienkhom English literature a hring sung chun a hming le a hniekhnung maksanhai hi bo ngai naw nih. Kum sawmthum a tling hma khomin a hun lèr tienga chuong a ni tah ti a hriet leiin,

O World! O Life! O Time!

On whose last step I climb,

Trembling at that where I had stood before;

When will return the glory of your prime?

No more-Oh, never more!

Out of the day and night

A joy has taken flight:

Fresh spring, and summer,and winter hoar

Move my faint heart with grief, but with delight

No more-Oh, never more!

tiin, lawmnain an trinsan tak thu dam, sik le sa inthlak danglam chun hlimna neka lungngaina an hung phur lem takzie dam le a vanglai hunhai chu an hung kir tah naw ding thu dam mawi le rienginko takin hlain a lo insam suok a ni khah. Hi hla hi ka tiem zatin ka lung a sukno naw thei nawh.

Sienkhom, Upa Ngama-in a hun sei lem a hmang zo hnunga hun lèr tienga a nuna Krista a hung vul thu a hril ruok hi chu P.B Shelley hla anga sùnna thu ni loin lawmna thu le inhawmthawna thua sip a ni lem. A nun le êng pùk chu lawm taka a let lia rul dinga a’n tiemna chu Pathienin a don a, hi hla a phuok hnung hin kum 37 zetin a dam kum a la sukseipek a nih. Parbunga inthokin Rengkaiah a’n pèm a, Rengkaia inthokin Saidanah a’n pèm nawk a. Leilet thra a bengbel hnung chun fak le dawnah a hung phuisui ve ta a, lo sin thaw tienga inhmang loin a hun awl tam lem chu Kailamhnuoi le Kailamchung biel hrang hrangah thuhrila inzinin a hmang thei tah a nih. Chu ruol chun hla thra tak tak amaa inthokin a luong suok a, chuonghai chu voisun chena ei sak nghok thei lo hla an la ni zing. Hla a phuok tam tak hi a thu le thluk a ruola hung inlang an ni leiin, a phuoktu ni loin a ziek thlaktuah an ngai a, ama ngeiin, “Secretary-a thrangin kan ngai lem” tiin a hril.

A rongbawlna a hlawtling vanglai takin, Lal Davida ang khan Phulpui khuoah ngalri phêngphet an ti angin nunghak lakah a tlu a, kohran phuorna chen a tuok pha a. Mani insukhlum hiel nuom khopin suolna tinreng khurah iemani chen lutin a’n tàl buoi a. Khanga inhawmthawa a hun sei lem hmang zoa inngai tah khan a kum tlawmzie suonlamin,

Theina ieng khom ka nei nawh,

Ka kum khomin a dai nawh;

Hmingsietnahai tuor zo

Hmel khom ka la put nawh;

Ka phur a rik taluo, ka Lalpa!

tiin a key a thlak danglam nawk dai el a nih. Ringtu fel le suongum tak tak khom an sir inphet a, suol bawiah an tlu lut pha chun an hmel siet le hemna inkhumna dinga an dap hmasa tak chu suonlam a nih. Adam khomin Eden huona ama inhril hlîpna dinga hmangruo a dap hmasa tak chu suonlam a ni kha. A hming khom hi pangzatum ka ti tlat chu tie!

Hienga a khawsak hnung hin 1953 kristmas tuk khawfing chat ruolin a lungrilah harna khawfing a hung chat a, “Misuol dum tak a varna chu, Kalvari thisen hlu a nih” ti hla hin a kei tho nawk tah a nih. Har tharna hung dong zui peiin Kohran Upaa namnghetna khom February 7, 1971 khan a chang tah a nih. Ama hi pa huoisen le lêmderna nei lo, a tlak nawna khom ip dêr loa hlaa inzawt ngam a ni a, a hming a put indik khop el.

Kan inhmu nuhnung tak chu kum 1981 kum bul khan a nih. Chuong lai chun Saudi Arabia-a kan um lai a nih. Kum 1980 kristmas hmangin Churachandpur-ah kan suok a, Sielmat PMS Bungalow-ah kan innghat a. Ka lekhabu buotsai ‘Hmar Hla Suina’ khom sut zo a ni tah leiin January 31, 1982 khan Sielmat Christian High School-ah chuong laia Manipur sorkara Minister (Agriculture) Pu Ngurdinglien chun a tlangzar a. Hi trum hin Tuithraphai Hmar khuo tina inthoka mi poimaw le challang chu an kim vong ti thei khopin an hung thra a. Upa Ngama khom phûr êm êmin a hung thrang ve a. Ka lekhabua hin Pastor Thangngur ti loa chu mi mala hmun hluo rawn tak a ni leiin a lawm a. “Ka thlan chunga lungdaw neka lungdaw poimaw lem le hlun lem ding i mi dawpek leiin hamthra ka’n ti takzet a, ka lawm bêk bêk a, Pathien hmingin lawmthu ka hril che. Lal ram ta ding le ei ram le hnam ta dinga thil nasa tak thaw pei dingin Pathienin vengin malsawmnan vur pei raw se che” tiin lawmthu le malsawmna thu a mi’n hlàn a. Kan inhmu nawk hma, November 22, 1982 khan muol a mi lo liemsan tah a nih.

Sienkhom, hla thra tak tak a mi maksanpekhai leiin hnama ei dam khawsuok sung chu a hming le a hlutna rè ngai naw nih. A bula inthoka ei hla thur suok hi lungril taka sak a, kum thar phek ei phok trana inthoka mi tinin, “Lalpa rul ka nuom che, ka nun le êng pùk chu” tia ni tina a tak taka ei nun ngeia Lalpa thratna hi a lêt lia rul dinga hma ei lak seng chun, Gospel Centenary kum khel tieng hi kum vangnei le hlawk tawpkhawkah inchangtir ei tih. A lêt lia thil thra thawa Lalpa thratna rultu chunga chun Lalpan a tlawm takah a lêt rietin rul ngei a tih. Inchuklaihai khom, Lalpan thil thra thawna dinga hun hlu a pek tawl hi kum dang anga hmangthai mei mei loa Ama chawimawina le ropuina dinga a lêt lia rul tuma lekha an tiem lêt li an tiem phot chun, kum hmasa nekin a lêt liin hlawtling lem an tih. Chu nêka New Year Resolution thra lem le ropui lem chu um naw nih.

Tiemtuhai po po kum thar 2014 chibai vochuom ka buk cheu.

Powered by Blogger.